Моисеев Игорь Александрович

Моисеев Игорь Александрович (21 ғинуар 1906 йыл — 2 ноябрь 2007 йыл) — СССР-ҙың халыҡ артисы (1953)[8]. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976). Өс Сталин премияһы (1942, 1947, 1957), Ленин (1967), СССР дәүләт премияһы (1985) һәм РФ дәүләт премияһы (1996) лауреаты. Өс Ленин ордены (1958, 1976, 1986) кавалеры.

Моисеев Игорь Александрович
Рәсем
Заты ир-ат[1][2][3]
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg РСФСР
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia.svg Рәсәй
Тыуған көнө 8 (21) ғинуар 1906
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Киев[4]
Вафат булған көнө 2 ноябрь 2007({{padleft:2007|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:2|2|0}})[5][6][…] (101 йәш)
Вафат булған урыны Рәсәй, Мәскәү ҡалаһы
Ерләнгән урыны Новодевичье зыяраты[d]
Хәләл ефете Зейферт Тамара Алексеевна[d] һәм Моисеева Ирина Алексеевна[d]
Һөнәр төрө хореограф, балет артисы, балетмейстер
Уҡыу йорто Мәскәү дәүләт хореография академияһы[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Сталинская премия Государственная премия СССР Ленин ордены Социалистик Хеҙмәт Геройы Октябрь революцияһы ордены «Почёт Билдәһе» ордены СССР-ҙың халыҡ артисы орден «За заслуги перед Отечеством» I степени орден «За заслуги перед Отечеством» II степени орден «За заслуги перед Отечеством» III степени Ленин премияһы Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены Халыҡтар Дуҫлығы ордены медаль «В память 850-летия Москвы» «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы РСФСР-ҙың халыҡ артисы РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы орден «За заслуги» III степени командор ордена Заслуг перед Республикой Польша
Commons-logo.svg Моисеев Игорь Александрович Викимилектә

БиографияһыҮҙгәртергә

Игорь Александрович Моисеев 1906 йылдың 21 ғинуарында Киев ҡалаһында тыуған, уның атаһы, Александр Михайлович Моисеев, сығышы буйынса Орел губернаһы дворяны. Әсәһе — Грэн Анна Александровна, уның нәҫелендә француз, румын вәкилдәре булған. Ата-әсәһе Парижда таныша. Игорь бала саҡта бер нисә йыл Парижда үткәрә һәм шуға күрә французса иркен һөйләшә. Ғаиләлә берҙән-бер бала була[9].

Мәскәүҙә Ҙур театрҙың элекке балеринаһы В. Мосолова шәхси балет студияһында уҡый башлай (1920)[10]. Ике-өс ай үткәндән һуң, Мосолова үҙе Игорҙе ГАБТ-ҡа (хәҙерге Мәскәү дәүләт хореография академияһы) күсерә[11].

1924 йылда әлеге театрҙың Дәүләт балет студияһын тамамлай (педагогтары Иван Смольцов һәм Александр Горский) һәм Ҙур театр труппаһына эшкә алына, 1939 йылға тиклем шунда эшләй. 1931 йылдан башлап — солист. 1930 йылда уҡ балетмейстер булараҡ эшләй башлай.

1930-сы йылдарҙа Ҡыҙыл майҙанда бер нисә физкультура парадын, Рубен Симоновтың Әрмән студияһында спектаклдәр ҡуя, Мәскәү художество театрында дуэль кодексы дәрестәрен бирә, Мәскәү хореография училищеһында уҡыта, Халыҡ ижады театрында хореография секцияһы менән етәкселек итә(1936)[12].

1933 йылда Сәнғәт университетын тамамлай.

1937 йылда Халыҡ комиссарҙары советы рәйесе Вячеслав Молотов ярҙамында илдә тәүге профессиональ халыҡ бейеүҙәре ансамблен ойоштора (хәҙерге Игорь Моисеев исемендәге Халыҡ бейеүҙәре ансамбле). Яңы ансамблдең тәүге репетицияһы 1937 йылдың 10 февралдә уҙа. Шул ваҡыттан алып — бейеү ансамбленең алыштырғыһыҙ художество етәксеһе һәм бейеүҙәр ҡуйыусыһы.

Ансамбль менән бергә СССР буйлап өҙлөкһөҙ гастролдәр менән (1938 йылдан алып) һәм сит илдәр (1945 йылдан алып) йөрөй.

1943 йылда илдә тәүге халыҡ бейеүҙәре профессиональ мәктәбен (халыҡ бейеүҙәре ансамбле янындағы мәктәп-студия) ойоштора, 1966 йылда — «Йәш балет» хореография концерт ансамбле ойоштора (хәҙерге Дәүләт балет театры, етәкселәре — Н. Касаткина һәм В. Васильев), әлеге ансамбль менән 1970 йылға тиклем етәкселек итә[13].

Илдәге төрлө күренекле йәмәғәт ваҡиғаларына арналған мәҙәни программалар һәм тантаналы концерттар ҡуя. «Йәйғор» телевизион фольклор фестивале жюрийы рәйесе, күп кенә халыҡ-ара халыҡ бейеүҙәре конкурстары һәм фестивалдәрҙең даими жюри ағзаһы була, Тыныслыҡты яҡлау комитеты эшендә ҡатнаша.

Моисеев хәтеләүенсә, уны КПССҡа инергә саҡырғандар, әммә ул һәр ваҡыт принципиаль рәүештә баш тартҡан.

 — Ә ни өсөн Һеҙ партияға инергә теләмәйһегеҙ? — Мин Аллаһҡа ышанам һәм шуның өсөн мине йыйылыштарҙа тикшереүегеҙҙе теләмәйем[14]

Ҙур театр коллегияһы ағзаһы (1985 йылдан алып), Рәсәй сәнғәт академияһы президиумы ағзаһы (1996 йылдан алып), РФ президенты ҡарамағындағы әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Дәүләт премияһы буйынса комиссия ағзаһы, Рәсәй Сит ил эштәре минстрлығы ҡарамағындағы Мәҙәниәт, мәғариф һәм фән эшмәкәрҙәре советы ағзаһы.

Хореография буйынса мәҡәләләр авторы, «Я вспоминаю…Гастроль длиною в жизнь» автобиографик китап авторы.

1960-сы йылдар уртаһынан филателия менән мауыға. . Уның коллекция нигеҙен Венгрия маркалары (уларҙы уға 1950-се йылдар уртаһында ошо ил буйлап гастролдәрҙә йөрөгәндә бүләк итәләр), шулай уҡ Испания маркалары һәм бейеүҙәргә һәм донъя костюмдарына арналған маркалар тәшкил итә,.

101 йәше менән барғанда 2007 йылдың 2 ноябрендә гипертоник ауырыуынан һәм йөрәктең ишемия ауырыуынан вафат була. 2007 йылдың 7 ноябрендә Новодевичье зыяратында (5-се участка) ерләнә.

ҒаиләһеҮҙгәртергә

Өс тапҡыр өйләнгән була:

  • Беренсе ҡатыны — Подгорецкая Нина Борисовна (1902—1977), Ҙур театры прима-балеринаһы, халыҡ бейеүҙәре ансамблен ойоштороуҙа ҡатнаша. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1947).
  • Икенсе ҡатыны — Зейферт Тамара Алексеевна (1918—2005), бейеүсе, педагог-репетитор. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1958).
    • Ҡыҙы — Ольга Игоревна Моисеева (1943 йылғы), ансамбль солисы һәм педагог-репетитор, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы(1973).
      • Ейәне — Моисеев Владимир Борисович (1963 йылғы), балет артисы, балетмейстер. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1996), Урыҫ милли балет театрына нигеҙ һалыусы.
  • Өсөнсө ҡатыны (1974 йылдан) — Моисеева Ирина Алексеевна (1925 йылғы, үҙ фамилияһы Сағаҙаева), халыҡ-сәхнә бейеүҙәре артисы, солист (1941 йылдан алып) һәм халыҡ бейеүҙәре ансамбле педагогы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1958). И. Моисеев үлгәндән һуң — ансамбль менән етәкселек иткән ижади коллегияһы рәйесе[15].

ХәтерҮҙгәртергә

  • Мәскәүҙә, артист йәшәгән йорт, а мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
  • Халыҡ бейеүҙәре ансамбле И. Моисеев исемен йөрөтә.
  • Моисеев ижадына"мәңгелек хәрәкәт" («mobile Perpetuum», 1967) документаль фильмы һәм « Игорь Моисеев балеты» телефильмы арналған (1982).
  • «Ҡайынҡай» («Березка») сериалында Щербина Дмитрий Игорь Моисеев прототибы Борис евсеев ролен уйнай.

Ҙур театрҙағы репертуарыҮҙгәртергә

 
Игорь Моисеев Мато партияһында («Саламбо», 1932)
  • «Корсар» (А. Адан; М. Петипа хореографияһы, А. Горский редакцияһы) — Ҡол
  • «Конек-Горбунок»(Ц. Пуня; хореографияһы, А. Горский редакцияһы) — — Ҡол, мазурка
  • «Теолинда» (Ф. Шуберт; балетмейстеры. К. Голейзовский) — Рауль
  • «Матур Иосиф» (С. Василенко; балетмейстеры К. Голейзовский)— Иосиф
  • «Футболсы» (В. Оранский: үҙенең постановкаһы) — Футболсы
  • «Саламбо» (А. Арендс; А. Горский постановкаһы)— Мато
  • «Ҡыҙыл мәк» (Р. Глиэр) — Ма Ли-чен

Партияларҙың тәүге башҡарыусыһыҮҙгәртергә

  • 1932 — «Саламбо» (А. Арендс; үҙенең постановкаһы) — Мато
  • 1933 — «Дионис» (А. Шеншин; «Шопениана», «Чарда», балетмейстеры К. Голейзовский) — Солист
  • 1935 — «Яҡты шишмә» (Д. Шостакович, балетмейстеры Ф. Лопухов) — Үзбәк

Ҙур театрҙағы постановкаларыҮҙгәртергә

Балеттар
  • 1930 — «Футболсы» (В. Оранский; Л. Лащилин һәм Лю Жуков менән берлектә)
  • 1930 — «Файҙаһыҙ һаҡлыҡ» (П. Гертель; А. Мессерер менән берлектә, ГАБТ ҡарамағындағы Эксперименталь театр сәхнәһенә)
  • 1932 — «Саламбо» (А. Арендс; А. Глазунов, В. Небольсин һәм А. Цфасман музыкаһы менән)
  • 1958 — «Спартак» (А. И. Хачатурян)
Опера бейеүҙәре

Халыҡ бейеүҙәре ансамблеҮҙгәртергә

1937 йылдан алып — үҙе булдырған «СССР-ҙың халыҡ бейеүҙәре ансамбле» (1991 йылда «Игорь Моисеев етәкселегендге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле» тип үҙгәртелә", 2007 йылдан — Игорь Моисеев исемендәге).

Ҡуйылған бейеүҙәреҮҙгәртергә

  • Игорь Моисеев 50-нән ашыу донъя халыҡтары бейеүҙәрен ҡуя, улар араһында башҡорт халыҡ бейеүе «Ете ҡыҙ» ҙа бар. Шулай уҡ ул бик күп сюжетлы, төрлө балеттарға бейеүҙәрен, эстарда номерҙарын ҡуяринт".

ФильмографияһыҮҙгәртергә

  • 1961 — За рампой — Америка (документаль)
  • 1961 — СССР с открытым сердцем (документаль)
  • 1967 — Perpetuum mobile. Вечное движение (документаль)
  • 1984 — И снова звёздный час! (документаль)
  • 2006 — 100 лет неодиночества. Игорь Моисеев (документаль)

Архив кадрҙарҮҙгәртергә

  • 2006 — 100 лет неодиночества. Игорь Моисеев (документаль)
  • 2012 — Игорь Моисеев. Ушел, чтобы остаться (документаль)

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәреҮҙгәртергә

СССР һәм Рәсәй Федерацияһы наградалары:

Сит ил наградалары:

Премиялар:

  • Беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1942) — халыҡ бейеүҙәре өлкәһендә күренекле эштәр өсөн
  • Икенсе дәрәжә Сталин премияһы (1947) — «Славян халыҡтары бейеүҙәре» программаһы өсөн
  • Беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1952) концерт-башҡарыу эшмәкәрлеге өсөн
  • Ленин премияһы (1967) — концерт программаһы өсөн (1965)
  • СССР дәүләт премияһы (1985) — концерт программаһы өсөн (1983—1984)
  • Рәсәй Федерацияһының әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге дәүләт премияһы 1995 йыл өсөн (1996)[26]
  • Халыҡ-ара фондтың «Рәсәй һәм АҠШ араһында мәҙәни бәйләнештәрҙе үҫтереү өсөн» премияһы (1995)[27]
  • «Триумф» Рәсәй бойондороҡһоҙ премияһы (1997)
  • «Овация» Рәсәй милли премияһы, «Тере легенда» номинацияһы (2000)
  • "Быуат «легендаһы», беренсе премия (Мәскәү хөкүмәте, 2001) —донъя хореография сәнғәте үҫешенә ҙур өлөш индергән95 йәше тулыу айҡанлы[28]
  • «Бейеү сәнғәтенә хеҙмәт иткән өсөн» премияһы (Уланова Г. фонды 2004)
  • «Иман һәм Тоғролоҡ» халыҡ-ара премияһы (Андрей Первозванный фонды, 2006)
  • «Йыл рәсәйлеһе» милли премияһы (2006)[29]
  • Бейеү өлкәһендә Америка «Оскар» премияһы (1961, 1974)
  • Бейеү өлкәһендә «Данс Магазин» америка журналы премияһы[30]

Исемдәре:

  • Бүрәт-Монгол АССР-ының халыҡ артисы (1940)
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (27 октябрь 1942 йыл)
  • РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1944)
  • Молдавия ССР-ының халыҡ артисы (1950)
  • СССР-ҙың халыҡ артисы (19 декабрь 1953 йыл)
  • Ҡырғыҙ ССР-ының халыҡ артисы (1976)
  • Франция Милли йыйылышы Почетлы ағзаһы һәм француз музыка һәм бейеү академияһы ағзаһы (1955)
  • Сан-Марино халыҡ-ара фәндәр академияһы фән докторы ,
  • Пекин академияһының почетлы профессоры
  • Рәсәй театр сәнғәте академияһы профессоры (1997)
  • «Кеше-Эпоха» исеме (2005).

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. OCLC. VIAF[Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
  2. Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #119496577 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  3. Bibliothèque nationale de France BNF танытҡысы: асыҡ мәғлүмәт платформаһы — 2011.
  4. Моисеев Игорь Александрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. http://www.iht.com/articles/ap/2007/11/02/europe/EU-GEN-Russia-Obit-Moiseyev.php
  6. Encyclopædia Britannica
  7. SNAC — 2010.
  8. Моисеев Игорь Александрович. Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 август 2009. 18 март 2008 тикшерелгән.
  9. Моисеев И. А. Я вспоминаю... Гастроль длиною в жизнь — М.: Согласие, 1996. — Б. 5. — 224 б. — ISBN 5-86884-040-2.
  10. Скончался выдающийся хореограф Игорь Моисеев — Новости Владивостока на VL.ru
  11. Ушел из жизни Игорь Моисеев
  12. Биография Игоря Моисеева " Igor Moiseyev Ballet | Балет Игоря Моисеева
  13. Герой Соц. Труда Моисеев Игорь Александрович :: Герои страны
  14. Танцующий век «Российская газета» 20.01.2006
  15. «Моисеева боялась больше, чем Сталина» — От первого лица — Газета «Культура»
  16. Указ Президиума Верховного Совета СССР от 20 января 1976 года № 2869 «О присвоении народному артисту СССР Моисееву И. А. звания Героя Социалистического Труда»
  17. Указ Президиума Верховного Совета СССР от 20 января 1986 года № 4040 «О награждении тов. Моисеева И. А. орденом Ленина»
  18. Указ Президиума Верховного Совета СССР от 20 января 1966 года № 4403 «О награждении тов. Моисеева И. А. орденом Трудового Красного Знамени»
  19. Указ Центрального Исполнительного Комитета СССР от 2 июня 1937 года «О награждении артистов Государственного Академического Большого театра СССР»
  20. Указ Президента Российской Федерации от 21 января 2006 года № 34 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ I степени Моисеева И. А.»
  21. Указ Президента Российской Федерации от 12 июня 1999 года № 739 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ II степени Моисеева И. А.»
  22. Указ Президента Российской Федерации от 28 декабря 1995 года № 1325 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»
  23. Указ Президента Российской Федерации от 11 апреля 1994 года № 704 «О награждении орденом Дружбы народов Моисеева И. А.»
  24. Распоряжение Президента Российской Федерации от 20 января 2001 года № 33-рп «О поощрении Моисеева И. А.»
  25. Указ мэра Москвы № 94-УМ от 26 декабря 2005 года "О награждении знаком отличия «За заслуги перед Москвой»
  26. Указ Президента РФ от 27 мая 1996 г. № 779
  27. Игорь Моисеев. Видеоматериалы. Тәүге сығанаҡтан архивланған 13 февраль 2012. 6 август 2012 тикшерелгән.
  28. Постановление Правительства Москвы № 210-ПП от 13 марта 2001 года «Об учреждении Премии Правительства Москвы „Легенда века“»
  29. «Россиянин года» на сайте Российской Академии бизнеса и предпринимательства(недоступная ссылка)
  30. Моисеев, Игорь Александрович — RuData.ru

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • Сладков Л. Танец — жизнь моя // Филателия СССР. — 1975. — № 7. — С. 52-54

ҺылтанмаларҮҙгәртергә

Моисеев Игорь Александрович. «Герои страны» сайты.