Төп менюны асырға

Шаран районы — Башҡортостандағы муниципаль район.

Шаран районы
Флаг[d]
Flag of Sharansky rayon.svgCoat of Arms of Sharan rayon (Bashkortostan).png
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 31 ғинуар 1935
Дәүләт Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Рәсәй
Административ үҙәк Шаран ауылы
Административ-территориаль берәмек Башҡортостан Республикаhы
Халыҡ һаны 22 514 кеше (2010)[1]
Майҙан 1384 км²
Рәсми сайт sharanrb.ru
Урынлашыу картаһы
Commons-logo.svg Шаран районы Викимилектә

ГеографияһыҮҙгәртергә

Район Башҡортостандың көнбайышында Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығында урынлашҡан. Климаты йылы, бер аҙ ҡоролоҡло. Район территорияһында Сөн йылғаһы башлана. Ере йыуылған һәм типик ҡара, Төньяҡ һәм төньяҡ-көнбайышта һоро һәм ҡара һоро урман тупраҡлы. Имән, йүкә, ҡайын һәм уҫаҡ ағаслы урмандары район еренең 24%-ын биләй.

Файҙалы ҡаҙылмалары: нефть (Михайловка, Арҙат, Мостафа), кирбес сеймалы (Иҫке Тумбағош, Наратаҫты, Аҡбарыҫ, Йәнәхмәт һәм Юность), ҡом ҡатыш ҡырсынташ (Шаран, Баҡса), балсыҡҡа ҡушыла торған ҡом (Ивановка) ятҡылыҡтарынан ғибәрәт.

Майҙаны — 1384 км². Район үҙәге Шаран ауылынан Өфөгә тиклем 201 км, иң яҡын тимер юл станцияһы Туймазыға 29 км.

ТарихыҮҙгәртергә

1935 йылда ойошторолған, ләкин, Башҡортостандың административ ҡоролошонда үҙгәрештәр булыу сәбәпле, ике тапҡыр район статусын юғалта, 1967 йылда яңынан тергеҙелә.

Билдәле шәхестәрҮҙгәртергә

ХалҡыҮҙгәртергә

 
Йыл Халыҡ һаны
1939 51 981 [8]
1959 35 964 [9]
Йыл Халыҡ һаны
1970 33 496 [10]
1979 28 900 [11]
Йыл Халыҡ һаны
1989 23 889 [12]
2002 24 494 [13]
Йыл Халыҡ һаны
2010 22 514 [1]
2018 20 303 [14]

Халыҡтың уртаса тығыҙлығы 15.02 кеше. Районда 112 ауыл бар, шуларҙың иң ҙурҙары Шаран (4,7 мең), Ерекле (1,0 мең), Түбәнге Зәйет (0,8 мең кеше).

Милли составы

2010 йылғы йән иҫәбе мәғлүмәттәренә ярашлы: татарҙар — 33 %, башҡорттар — 24,9 %, мариҙар — 19,7 %, урыҫтар — 11,6 %, сыуаштар — 9,7 %, башҡа милләт вәкилдәре — 4,3 %[15].

ИҡтисадҮҙгәртергә

Район ауыл хужалығы йүнәлешле, территорияһы һөрөлөүе юғары кимәлдә (56,5 %). Иген культуралары, шәкәр сөгөлдөрө, картуф үҫтереүгә, һөт-ит йүнәлешендәге мал үрсетеү, сусҡа һәм һарыҡсылыҡ буйынса махсуслашҡан. Умартасылыҡ һәм балыҡсылыҡ үҫешкән. Шаран ауылы май яҙыу һәм кирбес заводтары эшләй.

ТранспортҮҙгәртергә

Район территорияһын Баҡалы — Туймазы һәм Саҡмағош — Туймазы автомобиль юлдары киҫеп үтә.

Социаль-мәҙәни өлкәҮҙгәртергә

Районда 49 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 17 урта; 4 дауахана, ПУ, 26 дөйөм китапхана, 51 клуб учреждениеһы бар. Урыҫ һәм татар телдәрендә «Шаранские просторы» — «Шаран киңлекләре». гәзите сыға.

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. 1,0 1,1 Всероссийская перепись населения (2010)
  2. Башҡорт энциклопедияһы — Абдуллин Марат Ибраһим улы (Тикшерелгән 15 октябрь 2018)
  3. Башҡорт энциклопедияһы — Андреева Әлфиә Васильевна (Тикшерелгән 21 ғинуар 2018)
  4. Башҡорт энциклопедияһы — Густов Виталий Павлович (Тикшерелгән 22 март 2019)
  5. Башҡорт энциклопедияһы — Гәрәев Рәүис Ғиниәт улы (Тикшерелгән 22 апрель 2019)
  6. Башҡорт энциклопедияһы — Сабитов Сәлих Ғиззәт улы (Тикшерелгән 1 октябрь 2017)
  7. Башкирская энциклопедия — Халиуллин Юрий Михайлович (рус.) (Тикшерелгән 9 август 2018)
  8. Перепись населения СССР (1939)
  9. Перепись населения СССР (1959)
  10. Перепись населения СССР (1970)
  11. Перепись населения СССР (1979)
  12. Перепись населения СССР (1989)
  13. Всероссийская перепись населения (2002)
  14. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаРосстат.
  15. Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан (pdf). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 март 2013. 5 март 2013 тикшерелгән.

ҺылтанмаларҮҙгәртергә