Фиҡһ (ғәр. فقه[fɪqəh] — «аңлау», «белем») Ҡөрьән, Сөннәт, ижмәғ һәм ҡыясты өйрәнеүгә нигеҙләнгән мосолман хоҡуҡиәте. Фиҡһ ғалимдарын фәҡиһ («белемле») тип атайҙар.

Фиҡһ
Рәсем
Commons-logo.svg Фиҡһ Викимилектә
Иман шарттары

Тәүхид
Фәрештәләр
Китаптар
Пәйғәмбәрҙәр
Яуап көнө
Тәҡдир

Исламдың биш нигеҙе

Шәһәҙәт
Намаҙ
Ураҙа
Зәкәт
Хаж

Шәхестәр

Мөхәммәт
Ислам пәйғәмбәрҙәре
Сәхәбәләр
Хәлифәләр

Комплекслы хоҡуҡ системаһын төҙөү ихтыяжы VIII быуатта, ғәрәп хәлифәлеге Азия һәм Төньяк Африканың ҙур майҙандарына таралғас, барлыҡҡа килә. Дин ғалимдәре, бәхәсле мәсьәләләрҙе тикшергәндә, үрнәк итеп Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең үрнәген ҡулланғандар. Был фиҡһ барлыҡҡа килеүгә сәбәп була, Сөннәттең нигеҙе булған хәҙистәр йыйынтыҡтарға туплана башлай.

Фиҡһ төшөнсәһеҮҙгәртергә

Фиҡһ нигеҙендә Ислам йолалары, әҙәп һәм ижтимағи тәртип үтәлеүе мәсьәләләрен хәл итеү ята. Ҡайһы бер осраҡтарҙа берәй ғәмәлде үтәү тәртибен белеү өсөн Ҡөрьән генә етмәй, мәҫәлән, тәһәрәт алыу рәүеше. Башҡа миҫал: Ҡөрьәндә Рамаҙан айында ураҙа тотоу кәрәклеге әйтелгән, ләкин нисек итеп тотоу тәртибе аңлатылмаған. Ундай һорауҙарға яуапты Мөхәммәттең (сғс) хәҙистәрендә осратып була.

Ләкин ҡайһы ваҡыт Сөннәт тә һорауға теүәл явап бирә алмай. Был осраҡта фаҡиһтар ҡыяс һәм ижмәғ кеүек өҫтәмә хоҡуҡ сығанаҡтарына мөрәжәғәт итә. Был дүрт хоҡуҡ сығанағы фиҡһте тәшкил итә. Улар абруйлыҡтары буйынса бүленә: иң беренсе – Ҡөрьән, унан – Сөннәт, ижмағ һәм ҡыяс.

МәҙһәбтәрҮҙгәртергә

Мәҙһәб – мосолман хоҡуҡ ҡағиҙәләрен аңлатыуҙа айырмалары булған шәриғәт хоҡуҡтары мәктәбе. Сөнниләрҙә хәҙерге көндә дүрт, шиғыйҙарҙа өс мәҙһәб бар:

Фиҡһ мәктәптәре схемаһыҮҙгәртергә

 
 
 
 
 
 
 
 
Мөхәммәт
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ғүмәр ибн әл-Хәттаб
 
Али ибн Әбү Талип
 
Абдуллаһ ибн Мәсуд
 
 
Зәйет ибн Сабит
 
Ибн Ғаббас
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ибн Ғүмәр
 
Хөсәйен ибн Али
 
 
 
 
 
[Сәйет ибн әл-Мусәйиб]]
 
 
 
Үрвә ибн әз-Зөбәйер]]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Зәйн әл-Ғәбидин]]
 
Әлкәмә ибн Ҡайс]]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Мөхәммәт әл-Бакир]]
 
Ибраһим ән-Нәһәи
 
 
 
Ибн Шиһаб әз-Зөһри]]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Жәфәр әс-Садиҡ]]
 
Хаммат ибн Әбү Сөләймән]]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Әбү Хәнифә
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Әбү Йосоп
 
Мөхәммәт әш-Шәйбәни]]
 
 
 
 
 
Мәлик ибн Әнәс
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Мөхәммәт әш-Шәфиғи]]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Әхмәт ибн Хәнбәл
 
 


ҺылтанмаларҮҙгәртергә