Төп менюны асырға

Дүртөйлө районы (рус. Дюртюлинский район) – Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге – Дүртөйлө ҡалаһы. Районда 33164 кеше йәшәй.

Дүртөйлө районы
Герб
Герб
Флаг (аңлатма)
Флаг
Ил

Рәсәй Рәсәй

Статус

муниципаль район

Урынлашҡан урыны

Башҡортостан

Берләштерә

1 ҡала биләмәһе и 14 ауыл биләмәһе

Административ үҙәк

Дүртөйлө калаһы

Барлыҡҡа килеүе

20 август 1930 й

Халҡы (2010)

33 164[1] человек

Майҙаны

1 671 км² (43 урын)

Дүртөйлө районы на карте

Ваҡыт бүлкәте

MSK+2 (UTC+6)

Автомобиль номерҙары коды

02, 102

Рәсми сайты
ОКАТО

80 224 000 000

Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. 1930 ойошторолған. Майҙаны 1671 км². Халыҡ һаны (мең кеше) 1995 — 61,6, шул иҫәптән ҡала халҡы — 33,4 (Дүртөйлө ҡалаһы, Семилетка ҡасаба), 87 ауылда 28,2 мең кеше йәшәй. Улар араһында иң ҙурҙары Исмаилда — 2,0 мең, Әңгәсәктә 1,9 мең кеше йәшәй. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 1 км²-ға 37, шул иҫәптән ауыл ерендә — 17 кеше. Күпселек — татарҙар, башҡорттар, урыҫтар, ауыл халҡы араһында — татарҙар, башҡорттар, мариҙар.

ГеографияһыҮҙгәртергә

Район Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеген, көньяҡ урман-дала зонаһын, йылы, бик үк ҡоро булмаған агроклимат регионын биләй. Район территорияһы аша Ағиҙел йылғаһы аға. Күп урында — типик һәм һелтеһеҙләнгән ҡара тупраҡ, көлһыу, һоро урман һәм һыубаҫар туғай тупраҡтары осрай. Район майҙанының 17,8%-да киң япраҡлы һәм ылыҫлы ағас урманы.

Халыҡ һаныҮҙгәртергә

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):

 
Йыл Халыҡ һаны
1939 60 574 [2][3]
1959 45 454 [4][3]
1970 59 230 [5][3]
Йыл Халыҡ һаны
1979 54 965 [6][3]
1989 56 328 [7][3]
2002 32 988 [8][3]
Йыл Халыҡ һаны
2010 32 701 [9]
2018 60 877 [10]
2019 60 589 [11]

ИҡтисадҮҙгәртергә

Районда нефть сығарыла: Арлан ятҡылығының Яңы Хажы һәм Йосоп майҙандары — «Южарланнефть», Таймырҙа һәм Сәйет ятҡылығы «Саҡмағошнефть» НГДУ-лары тарафынан үҙләштерелә. Файҙалы ҡаҙылмалары кирбес сеймалы (Әсән ауылы, Яңы Баҙраҡ, Иҫке Балтас), ҡомлоҡ (Әсән ауылы), ҡырсынташ ҡатыш ҡом (Дүртөйлө, Иванай, Яңы Бейектау) ятҡылыҡтарынан торауылы төҙөлөш материалдары сығарыу буйынса предприятиелар Дүртөйлө ҡалаһында тупланған. Әсән ауылы кирбес заводы һәм ҡошсолоҡ фабрикаһы эшләй. Ауыл хужалығы производствоһы “Саҡмағошнефть” НГДУ-һының ярҙамсы хужалығынан һәм 61 фермер (крәҫтиән) хужалығынан тора.

Район һөт-ит етештереү һәм игенселек буйынса махсуслашҡан. Сусҡасылыҡ, шәкәр сөгөлдөрө етештереү, умартасылыҡ үҫешкән.

ТранспортҮҙгәртергә

Район биләмәләре аша Өфө—Ҡазан, Нефтекама—Дүртөйлө—Бүздәк һәм Нефтекама—Дүртөйлө—Бөрө автомобиль юлдары үтә.

Социаль-мәҙәни өлкәҮҙгәртергә

Районда 56 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 17 урта мәктәп бар. Дүртөйлө ҡалаһында крайҙы өйрәнеү музейы, Ш.Бабичтың музейы (Әсән ауылы), 27 дөйөм китапхана, 68 клуб учреждениеһы эшләй.

Урыҫ һәм татар телдәрендә аҙнаһына 3 һан «Юлдаш - вести» / «Юлдаш», айына 1 һан башҡорт телендә «Аҡ шишмә» газетаһы сығарыла. Тираж – 11 130.

Билдәле шәхестәреҮҙгәртергә

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Численность населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2010 года
  2. 1939 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008. — С. 448.
  4. 1959 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  5. 1970 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  6. 1979 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  7. 1989 йылғы Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу
  8. 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  9. 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу
  10. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаРосстат.
  11. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019. — С. 62.
  12. Башҡорт энциклопедияһы — Вилданов Айрат Ғилфан улы (Тикшерелгән 27 ноябрь 2018)
  13. Гусманов Назих Минниханович – биография. «Viperson» сайты (рус.) (Тикшерелгән 28 август 2017)
  14. Башҡорт энциклопедияһы — Йәнекәев Рифҡәт Сәлих улы (Тикшерелгән 14 сентябрь 2018)
  15. Башҡорт энциклопедияһы — Мәҡсүтов Фәһим Әхмәт улы (Тикшерелгән 30 сентябрь 2018)
  16. МБУ Кугарчинская ЦБС Краеведческий проект: «Шагит Худайбердин. Республиканская премия. Лауреаты» (рус.) (Тикшерелгән 10 март 2019)
  17. Глава Дюртюлинского района Башкирии Ринат Хайруллин ушел в отставку. ИА «Башинформ», 20 февраля 2019 (Тикшерелгән 7 март 2019)
  18. Башҡорт энциклопедияһы — Шакиров Мөхлис Баҙыҡ улы (Тикшерелгән 27 декабрь 2018)

ҺылтанмаларҮҙгәртергә