Төп менюны асырға
Аш тоҙо «Экстра»
Көньяҡ Австралияла тоҙ етештереү

Аш тоҙо — аш-һыуҙы тәмләй торған әсе кристаллик есем.[1];ашамлыҡ һәм техник продукт; тәбиғәттә галит минералы рәүешендә осрай.

Аш тоҙо халык хужалығының күп тармаҡтарында: аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә, малсылыҡта, медицинала, химияла (Na, CI, HCI, инсектицидтар, хәрби маҡсаттарҙа ағыулы матдәләр һ.б. яһау өсөн), күн, нефть (быраулау иҙмәләре өсөн) сәнәғәтендә һ.б. киң ҡулланыла.

Ике хәләттә киң таралған: ҡаты − NaCI -ҙың (% тарҙа) уртаса миҡдары таш тоҙҙа − 92-98,8, ултырмаларҙа − 77-95; эремәләрҙә − диңгеҙ һыуында − 0,6 (Каспий диңгеҙе), 2,7 (Ер шары океаны), тоҙло күлдәрҙең тәбиғи эремәһендә — 7,3, 25,9, (Хужа-Мумын күле, Төркмәнстан Республикаһы), ер аҫты минераль һыуҙарында — 5 тән күберәк. Ҡулланылышына ҡарап аҙыҡ-түлек (тулайым етештереүҙең 50%-ы), техник (40 %) һәм мал аҙығы (10 %) тоҙона бүленә. Аш тоҙон сығарыу, тәбиғәттәге тоҙло һыуҙарҙан һәм диңгеҙ һыуынан тәбиғи рәүештә һәм заводта парға әйләндерү юлы менән алалар. Дөнья күләмендә йылына 190—215 млн тонна аш тоҙо етештерелә, төп етештереүселәре — АҠШ, Ҡытай, Германия һәм Рәсәй (йылына 8-10 млн тонна). Рәсәй Федерацияһында тоҙ сығарыу Башҡортостанда (Бөтә Рәсәй етештереү күләменең 40 %), Әстрәхән (23 %), Иркутск (13 %), Ырымбур (4 %) һәм Волгоград (4 %) өлкәләрендә ғәмәлгә ашырыла.

Тоҙ башҡорт мифологияһындаҮҙгәртергә

  • Тоҙҙо урманда түгеп ҡалдырырға ярамай, иреп бөткәнсе илай, ти
  • Ауырыу баланы өшкөртөлгөн тоҙ менән саялар. Шул һыу менән ауырыу китә, тиҙәр[2].
Викиһүҙлектә «ru:тоҙ» мәҡәләһе бар

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • Минеральное сырьё. Соли минеральные: Справочник. М., 1999.

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)
  2. Мифологический словарь башкирского языка (Ф. Г. Хисамитдинова, 2010)

СығанаҡтарҮҙгәртергә