Төп менюны асырға

Аҡ диңгеҙ (карел. Vienanmeri, нен.Сэрако ямʼ, XVII быуатҡа тиклем — Ыҙғыр, Соловецк, Төньяҡ, Аҡ ҡултыҡ[1]) — Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң төньяғындағы эске диңгеҙ. Төньяҡ Боҙло океанға ҡарай.

Аҡ диңгеҙ
карел. Vienanmeri, нен. Сэрако ямʼ
УрынлашыуыРәсәй
Майҙаны90,8 мең км²
Күләме4,4 мең км³
Яр буйы оҙонлоғо2000 км
Иң ҙур тәрәнлек343 м
Уртаса тәрәнлек67 м
Аҡ диңгеҙ (Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ)
Blue pog.svg
White Sea map ru.png
Commons-logo.svg Аҡ диңгеҙ Викимилектә

Скандинав мифологияһында был диңгеҙ «Гандвик» һәм шулай уҡ «Йыландар ҡултығы» («Bäy of Serpents») атамалары менән билдәле[2].

Йөкмәткеһе

ГеографияҮҙгәртергә

 
Аҡ һәм Баренц диңгеҙҙәренең сиге

Майҙаны — 90 мең км², күләме — 4,4 мең км³. Диңгеҙҙең максималь оҙонлоғо (Канин Нос морононан Кемь ҡалаһына тиклем) 600 км тәшкил итә.

Максималь тәрәнлеге 343 м, уртаса тәрәнлеге — 67 м.

Изге Нос (рус. Святой Нос) морононан Канин Нос моронона тиклем шартлы рәүештә үткәрелгән һыҙыҡ Аҡ һәм Баренц диңгеҙҙәренең сиге тип иҫәпләнә[3].

Аҡ диңгеҙгә ҡойоусы эре йылғалар — Кемь, Мезень, Онега, Поной, Төньяҡ Двина.

Төп порттары: Архангельск, Беломорск, Кандалакша, Кемь, Мезень, Онега, Северодвинск.

Аҡ диңгеҙ-Балтика каналы Аҡ диңгеҙҙе Балтик диңгеҙе һәм Волга-Балтика һыу юлы менән тоташтыра.

Аҡ диңгеҙ тулыһынса Рәсәй Федерацияһының эске һыуҙары тип иҫәпләнә.

КлиматҮҙгәртергә

Диңгеҙҙең өҫкө ҡатламында һыу температураһы уның төрлө өлөштәрендә миҙгел буйынса үҙгәрә. Йәйен ҡултыҡтар һәм диңгеҙҙең үҙәк өлөшөндә өҫкө ҡатлам һыуҙары +15-16 °C-ҡа тиклем йылый, шул уҡ ваҡытта Онега ҡултығында һәм Горлала +9 °C-тан юғары күтәрелмәй. Ҡышын диңгеҙҙең үҙәк һәм төньяҡ өлөшөндә өҫкө ҡатлам һыуҙарының температураһы −1,3…-1,7 °C-ҡа тиклем, ә ҡултыҡтарҙа −0,5…-0,7 °C- ҡа тиклем кәмей.

Горизонттар буйынса һыуҙың уртаса температураһы, °C
(т.к. 66,5° к.о. 34,5° координаталы нөктә өсөн; 1895—2003 йй. мәғлүмәт):[4]
Горизонт м Ғинуар Февраль Март Апрель Май Июнь Июль Август Сентябрь Октябрь Ноябрь Декабрь
0 -0,3 -0,3 -0,3 -0,2 3,1 9,0 13,4 13,8 8,9 4,7 2,5 0,2
10 -0,8 -1,2 -1,2 -0,7 1,9 6,0 11,1 12,6 8,2 5,0 2,9 1,2
20 -0,4 -0,8 -0,9 -0,7 0,9 3,4 4,8 7,8 5,3 4,7 3,0 1,6
30 -0,2 -0,6 -0,7 -0,6 0,5 1,8 2,1 3,4 3,8 3,9 3,0 1,7
50 0,2 -0,1 -0,6 -0,6 1,7 0,5 0,5 1,6 2,0 2,7 2,7 1,9
Һыу температураһы (1977-2006 йй. мәғлүмәттәр)
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 0,0 0,0 0,0 5,4 17,6 25,5 26,5 26,7 18,2 12,4 4,2 1,3 26,5
Уртаса температура, °C 0,0 0,0 0,0 0,1 6,4 15,4 19,2 16,6 10,6 4,0 0,4 0,0 4,8
Абсолют минимум, °C 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 6,9 12,1 8,9 3,5 0,0 0,0 0,0 0,0
Сығанаҡ: ЕСИМО

Диңгеҙ һыуының тоҙлолоғо 26 промилле һәм унан кәмерәк тәшкил итә.

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Белое море // Кольская энциклопедия. В 5-и т. Т. 1. А — Д / Гл. ред. А. А. Киселёв. — Санкт-Петербург : ИС ; Апатиты : КНЦ РАН, 2008. — С. 306.
  2. «Northern Scandinavia during the Middle Ages», part of «In honorem Evert Baudou» (1985), Sven Lundkvist
  3. Публикация S-23 Международной гидрографической организации «Limits of Oceans and Seas» (3е издание, 1953).
  4. ЕСИМО. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011.

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

ҺылтанмаларҮҙгәртергә