Ғабдуллаһ бин Зөбәйер

VII быуат Ғәрәбстанының сәйәсмәне, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең сәхәбәһе

Ғабдуллаһ бин Зөбәйер (ғәр. عبد الله بن الزبير‎; рус. Абдуллах ибн аз-Зубайр; яҡынса май 624, Мәҙинә — яҡынса ноябрь 692, Мәккә) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең күренекле көрәштәштәренең береһе, VII быуат Ғәрәбстанының сәйәси эшмәкәре, хәлифә вазифаһына дәғүә итеүсе[4]. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйр Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең өсөнсө ҡатыны, Ғәйшә бинт Әбү Бәкерҙең туғанының улы була.

Ғабдуллаһ бин Зөбәйер
ғәр. عبد الله بن الزبير
Портрет
Хижәз хакимы
 680 — 692
Алдан эшләүсе:

Хөсәйен ибн Ғәли

Дауам итеүсе:

әл-Хәжәж ибн Йософ


Шәхси мәғлүмәт
Һөнәре, эшмәкәрлек төрө:

сәйәсмән, Мөфәссир, Фаҡиһ, Мөхәддис, дин белгесе, оратор, хәлифә

Тыуған көнө:

май 624[1]

Тыуған ере:

Мәҙинә, Мәҙинә йәмәғәте[2]

Үлем көнө:

1 октябрь 692 (68 йәш)

Үлгән ере:

Мәккә, Өмәүиҙәр хәлифәлеге[3]

Ил:

 Хаҡ хәлифәт
 Өмәүиҙәр хәлифәлеге

Дине:
Ағымы:


Атаһы:

Зөбәйер ибн әл-Ғәүүәм[2]

Әсәһе:

Әсмә бинт Әбү Бәкер

Балалары:

Аббад ибн Абдуллах ибн аз-Зубайр[d], Амир ибн Абдуллах ибн аз-Зубайр[d], Хамза ибн Абдуллах ибн аз-Зубайр[d] һәм Хубайб ибн Абдуллах ибн аз-Зубайр[d]

Бәрелештәр:

Йәрмүк һуғышы, верблюжья битва[d], Осада Мекки[d] һәм Мәккәне ҡамау (692)

 Ғабдуллаһ бин Зөбәйер Викимилектә

Биографияһы

үҙгәртергә

Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер сығышы менән бәнү Әсәд ырыуынан булған. Ул Һижрәттән һуң бер йыл да 8 ай үткәс тыуған. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер Мәҙинәлә мөһәжирҙәр араһында тыуған беренсе сабый була.[5][6].

12 йәшендә Йәрмүк эргәһендәге алышта мосолман ғәскәрҙәре ҡарамағында була. Мысырҙы яулап алыуҙа һәм Төньяҡ Африкала берберҙәр менән һуғыштарҙа ҡатнаша [6].

Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер Мүәвиә ибн Әбү Суфыян идара иткән осорҙа сәйәсәттә әүҙем ҡатнаша, мәгәр Йәзид I ибн Мүәвиә тәхеткә ултырғандан һуң Хөсәйен ибн Ғәли менән бергә тоғролоҡҡа ант итеүҙән баш тарта. Ул Хөсәйенгә Мәккәне Йәзидкә ҡаршы көрәш үҙәге итергә кәңәш бирә[7]. Хөсәйендең вафатынан һуң асыҡтан-асыҡ хәлифкә ҡаршы сығыш яһай, шунан һуң Мәккә һәм Мәҙинә халҡы, ә һуңынан Хижәз халҡы уға тоғролоҡҡа ант итә. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйерҙе алып ташлау өсөн Хижәзгә ғәскәр ебәрелә, һуғыш 684 йылға — хәлифә Йәзидтең үлеме тураһында хәбәр килгәнгә тиклем бара. Хәлифә армияһы Сүриә йүнәлешендә сигенә һәм был төбәктә власть Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйергә күсә. Уның хакимлығын Хәлифәттең Йәмән, Басра, Әл-Күфә, Хөрәсән һәм башҡа провинциялар таный. Өмәүиҙәр Сүриәнең һәм Мысырҙың бер өлөшөн генә контролдә тотҡандар [6].

Ғабдул-Мәлик ибн Мәрүән власҡа килеү менән Өмәүиҙәр юғалған позицияларын яйлап кире ҡайтара башлай. 692 йылда Ғабдуллаһ идараһы дауамында Хәлифәттең баш ҡалаһы булған Мәккәне Әл-Хәжәжә етәкселегендәге ғәскәр ҡамауға ала ((Мәккәне ҡамау (692)) һәм ҙур емереүгә дусар итә. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер Әл-Харам мәсетендә һуғышып, аҙаҡҡаса көрәшә һәм батырҙарса һәләк була[6].

Иҫкәрмәләр

үҙгәртергә
  1. Bell A. ʿAbd Allāh ibn al-Zubayr // Encyclopædia Britannica (билдәһеҙ)Encyclopædia Britannica, Inc., 1768.
  2. 2,0 2,1 Али-заде А. Абдуллах ибн Зубайр (урыҫ) // Исламский энциклопедический словарьМ.: Ансар, 2007. — С. 16.
  3. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/724/Abd-Allah-ibn-az-Zubayr
  4. СИЭ, 1961
  5. Najeebabadi, Akbar Shah. The History of Islam V.2. — Riyadh: Darussalam, 2001. — С. 110. — ISBN 9960892883.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Али-заде, 2007
  7. Balyuzi, H. M.: Muhammad and the course of Islam. George Ronald, Oxford (U.K.), 1976, p.193

Һылтанмалар

үҙгәртергә
  • Али-заде, А. А. [16 Абдулла ибн Зубайр] // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — 3000 экз. — ISBN 5-98443-025-8  (рус.).
  • Ҡалып:СИЭ
  • ʿAbd Allāh b. al-Zubayr / Gibb, H.A.R. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005. (түләүле)