Төп менюны асырға

Ба́лтик диңгеҙе́ — материк эсендә урынлашҡан диңгеҙ. Балтик диңгеҙе Европаның төньяғында урынлашҡан, Атлантик океан бассейнына керә.

Балтик диңгеҙе
58°37′ с. ш. 20°25′ в. д.[[Категория:Билдәһеҙ илдәр|]_type:waterbody H]GЯO
УрынлашыуыТөньяҡ Европа
Майҙаны415 мең км²
Күләме21,5 мең км³
Яр буйы оҙонлоғо8 мең тирәһе км
Иң ҙур тәрәнлек470 м
Уртаса тәрәнлек51 м
Locatie Oostzee.PNG
Commons-logo.svg Балтик диңгеҙе Викимилектә

Утрауҙарҙы иҫәпләмәйсә диңгеҙ өҫтө майҙаны 415 мең км². Һыу күләме 21,5 мең км³.

Ба́лтик диңгеҙе́нең  иң төнъяҡ нөктәһе Төнъяҡ поляр түңәрәгенә етә яҙа (65°40' с. ш.), ә иң көнъяҡ нөктәһе Висмара ҡалаһы (53°45' с. ш.) эргәһенә тура килә.

Иң сикке көнбайыш нөктәһе — Фленсбур (9°10' в. д.) районында, иң сикке көнсығыш нөктәһе Санкт-Петербург (30°15' в. д.) районында урынлашҡан.

Физик-географик һүрәтләмәҮҙгәртергә

Балтик диңгеҙе Рәсәй, Эстония, Латвия, Литва, Польша, Германия, Дания, Швеция һәм Финляндияның ярҙарын йыуа.

Балтик диңгеҙенең эре ҡултыҡтары: Фин ҡултығы, Ботник ҡултығы, Рига ҡултығы, Курш ҡултығы.

Эре утрауҙар: Готланд, Эланд, Борнхольм, Волин, Рюген, Аланд утрауҙары һәм Сааремаа.

Балтик диңгеҙенә ҡойоусы эре йылғалар: Нева, Нарва, Көнбайыш Двина (Даугава), Неман, Преголя, Висла, Одер һәм Вента.

Эре порттар: Вентспилс, Санкт-Петербург, Калининград, Балтийск, Клайпеда, Киль, Любек, Копенгаген, Гданьск, Щецин.

 
Эресун күпере - Дания (Зеландия утрауы) һәм Швеция тоташтырыусы юлы. Балтик диңгеҙе

Диңгеҙ төбөнөң рельефыҮҙгәртергә

 
Рельеф Балтийского моря (метров)

Балтик диңгеҙе материкового шельфы (диңгеҙ һыуы баҫыуҙан хасил булған һай урындар) сиктәрендә урынлашҡан. Уртаса тәрәнлеге 51 метр. Һайлыҡтарҙа, һыу аҫты уйпаттарында, утрауҙар эргәһендә тәрәнлек ҙур түгел (12 м тиклем).

Тәрәнлектәре 200 метрға еткән бер нисә сөңгөлдәр( ҡаҙанһыу) бар.Иң тәрән сөңгөл Ландсорт ҡаҙанһыуы (58°38′ с. ш. 18°04′ в. д.HGЯO). Был урынға диңгеҙҙең максималь тәрән урыны (470 м) тура килә. Ботник ҡултығында иң тәрән урын — 293 м, ә Готланд ҡаҙанһыуыда  — 249 м.

Көнъяҡ өлөшөндә диңгеҙ төбө тигеҙ, ә төнъяҡ өлөшө тигеҙһеҙ, ҡаялы. Яр буйҙарындағы һыу төбө ултырмаларының күп өлөшөн ҡом тәшкил итә. Әммә, дөйөм алғанда, диңгеҙ төбө боҙлоҡ сығышлы йәшел, ҡара йәки һоро төҫтәге балсыҡлы ләмдән тора.

Гидрологик режимҮҙгәртергә

Балтик диңгеҙенең гидрологик режимы үҙенсәлекле. Унда яуым-төшөм һәм йылғаларҙан килгән сөсө һыу өҫтөнлөк итә. Диңгеҙҙең өҫкө ҡатламындағы оҙлолоғо ҙур булмаған һыу Датск боғаҙы аша Төнъяҡ диңгеҙгә (Северное море) китә. Ә Балтик дингеҙенә төпкөлдәге ағым аша Төнъяҡ диңгеҙҙең тоҙло һыуы килә.

Штормдар мәлендә һыу ҡатламдары диңгеҙ төбөнәсә аралашып бөтә. Диңгеҙҙәр араһындағы һыу алмашыныу характеры үҙгәрә. Боғаҙҙың бөтә тәрәнлеге буйынса ла һыу Балтик диңгеҙенә лә, Төнъяҡ диңгеҙгә лә күсә ала.

Балтик диңгеҙендә һыу ҡалҡыу ( полусуточные и суточные) дәңмәле 20 сантиметрҙан үтмәй.

 
Балтийское море — обзор с пляжа г. Юрмала, март 2013 года

Яуым-төшөмдәргә бәйле (сгонно-нагонные явления) һыу кимәленең тирбәлеүе яр ситтәрендә 50 сантиметрға, бухта һәм ҡултыҡтарҙа 2 метрға тиклем барып етергә мөмкин.

Фин ҡултығының үрендә ҡайһы бер метеорологик ситуацияларҙа һыу кимәле 5 метрға тиклем күтәрелеүе мөмкин. Диңгеҙ кимәле тирбәлеүенең йыллыҡ Годовая амплитудаһы Кронштадт янында — 3,6 метрға, Вентспилс янында 1,5 метрға етә. Сейш тирбәлештәре амплитудаһы 50 сантиметрҙан артмай.

Температура режимы һәм тоҙлолоҡҮҙгәртергә

Фин ҡултығында һыуҙың өҫкө ҡатламының температураһы — 15—17 °C , в Ботник ҡултығында — 9—13 °C, диңгеҙ -ҙәгендә  14—17 °C тәшкил итә. Тәрәнгә төшкән һайын температура яйлап ҡына түбәнәйә барып, термоклинда (20—40 м тирәһендә) ҡапыл 0,2—0,5 °C-гә тиклем ҡырҡа һикереш була. Унан температура диңгеҙ төбөнә ҡарай тағын күтәрелә( 4—5 °C).

Һыуҙың уртаса температураһы °C
( Фин ҡултығының үҙәге 60,15° с. ш. 26,96° в. д.; 1900—2004 йылғы мәғлүмәттәр):[1]
Горизонт, м Ғинуар Февраль Март Апрель Май Июнь Июль Август Сентябрь Октябрь Ноябрь Декабрь
0 0,8 −0,4 0,2 0,6 4,4 10,0 15,4 16,0 13,5 8,6 5,7 3,0
10 0,5 0,0 0,1 0,3 3,3 7,5 13,2 14,6 12,5 8,4 6,1 4,1
20 0,8 0,2 0,1 0,4 1,8 4,7 7,2 7,9 10,4 8,2 6,1 4,3
30 1,0 0,4 0,3 0,4 1,4 2,5 3,5 3,9 7,8 6,0 5,3 4,4
50 3,0 2,5 2,2 2,5 2,3 2,5 2,6 3,3 3,1 3,2 4,1 3,9
Һыуҙың уртаса температураһы °C
( 56,5° т. к. 19,5° к. о. координата нөктәләре буйынса; 1900—2004 йылғы мәғлүмәттәр):[2]
Горизонт, м Ғинуар Февраль Март Апрель Май Июнь Июль Август Сентябрь Октябрь Ноябрь Декабрь
0 3,7 2,5 1,8 2,2 5,5 11,3 15,5 17,1 13,8 10,7 8,0 5,8
10 3,6 2,5 1,8 2,1 4,5 9,9 14,6 16,9 13,6 10,4 8,0 5,8
20 3,6 2,5 1,8 2,0 3,4 6,6 10,3 13,5 13,3 10,4 8,0 5,8
30 3,6 2,6 1,8 1,8 3,0 4,2 5,2 5,4 6,8 10,3 8,0 5,8
50 3,8 2,8 1,9 1,7 2,4 3,0 3,4 3,4 2,8 3,2 5,9 5,7
100 5,0 5,1 5,1 4,4 4,7 5,0 4,9 4,7 4,7 4,8 4,9 5,1



  1. ЕСИМО. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011.
  2. ЕСИМО. Тәүге сығанаҡтан архивланған 21 август 2011.