Варшава Килешеүе Ойошмаһы

Варшава килешеүе (Дуҫлыҡ, теләктәшлек һәм үҙ-ара ярҙам тураһында килешеү) 1955 йылдың 14 майында ҡабул ителгән документ. Был документ Советтар Союзы етәкселегендә Европалағы социалистик илдәрҙең хәрби союзына (Варшава Килешеүе Ойошмаһы-Организации Варшавского договора ,ОВД), 36 йыл дауамында донъяла йәшәп килгән ике полюслы тәртипкә нигеҙ һала (биполярный мир). Был килешеү Германия Федератив Республикаһының НАТО-ға ҡушылыуына яуап итеп төҙөлә (союзниктар килешеүе буйынса, һуғыштан һуң Германия нейтраль статус һаҡларға тейеш була)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10].

Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи
Варшавский договор, Организация Варшавского договора
международный договор и организация
1955 — 1991


Warsaw Pact Logo.svg
Эмблема
Девиз
Союз мира и социализма
Warsaw Pact in 1990 (orthographic projection).svg
Карта государств-участников на 1990 год (тёмно-зелёным) и бывших государств-участников (светло-зелёным)
Баш ҡала Москва (РСФСР, СССР)
Тел(дәр)
Подписание договора 14 мая 1955 года (Варшава, Польша)
Командующий объединёнными вооружёнными силами стран ОВД
 - 1955—1960 Иван Конев
 - 1960—1967 Андрей Гречко
 - 1967—1976 Иван Якубовский
 - 1977—1989 Виктор Куликов
 - 1989—1991 Пётр Лушев
Государства-участники Албания Албания
(вышла в 1968)
Болгария Болгария
Чехия Чехословакия
Германия Демократик Республикаһы ГДР
(вышла в 1990)
Венгрия Венгрия
Шаблон {{флаг}} не знает варианта ПНР. Польша Польша
Румыния Румыния
Совет Социалистик Республикалар Союзы СССР
Тарих
 - 14 мая 1955 Подписание договора
 - 4 ноября 1956 Венгерское восстание
 - 21 августа 1968 Операция «Дунай»
 - 1 июля 1991 Договор прекращён
Карта стран Варшавского договора

Был килешеү 1955 йылдың 14 майында Варшавала үткән Европала тыныслыҡ һәм хәүефһеҙлек тәьмин итеү буйынса Европа дәүләттәре кәңәшмәһендә Албания Халыҡ Социалистик Республикаһы, Болгария Халыҡ Республикаһы, Венгрия Халыҡ Республикаһы, ГДР, Польша Халыҡ Республикаһы , Румыния Социалистик Республикаһы, СССР һәм Чехословакия етәкселәре тарафынан төҙөлә.

1985 йылда Варшава Килешеүе Ойошмаһы Хәрби Көстәрендә — 7 562 987 хеҙмәткәр, 1990 йылда — 6 960 700 хеҙмәткәр була.

Килешеү 1955 йылдың 5 июнендә көсөнә инә, 1985 йылдың 26 апрелендә элекке килешеүҙең ваҡыты үткәндән һуң, тағы 20 йылға оҙайтыла.

1989—1990 йылдарҙа Үҙәк һәм Көнсығыш Европа илдәрендә коммунистик режимдар юҡҡа сыҡҡас, Варшава Килешеүе Ойошмаһын һаҡлап алып ҡалыу мөмкин булмай. 1991 йылдың 25 февралендә Варшава килешеүенә ингән илдәр хәрби берләшмәгә ингән берәмектәрҙе бөтөрөргә ҡарар итә, 1991 йылдың 1 июлендә Прагала был Килешеүҙе тулыһынса ғәмәлдән сығарыу тураһында Протоколға ҡул ҡуя[11].

Ойошмаға ингән илдәрҮҙгәртергә

Был ойошмаға һигеҙ социалистик ил ингән:

Республика Правящая партия
    СССР   Коммунистическая партия Советского Союза (КПСС)
(ранее РСДРП, РСДРП(б), РКП(б), ВКП(б))
    СРР   Румынская коммунистическая партия
рум. Partidul Comunist Român
    НРБ   Болгарская коммунистическая партия
болг. Българска комунистическа партия
    ПНР   Польская объединённая рабочая партия
пол. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
    ГДР   Социалистическая единая партия Германии
нем. Sozialistische Einheitspartei Deutschlands
    ЧССР   Коммунистическая партия Чехословакии
чех Komunistická strana Československa
    ВНР   Венгерская социалистическая рабочая партия
мадьярса  Magyar Szocialista Munkáspárt
    НСРА   Албанская партия труда
алб. Partia e Punës e Shqipërisë
(из-за идеологических разногласий вышла из блока 1961; формально вышла в сентябре 1968 года — после ввода войск ОВД в Чехословакию)

Килешеү шарттарыҮҙгәртергә

Килешеү преамбула һәм 11 статьянан тора. Килешеү шарттарына һәм Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы уставына яраҡлы, Варшава Килешеүе дәүләттәре халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙә көс ҡулланыуҙан баш тартырға тейеш, ниндәй ҙә булһа дәүләт был килешеүгә ингән берәй дәүләткә һөжүм иткән хәлдә, килешеүгә ингән илдәр бар мөмкинлегенән сығып, союздашына ярҙам итергә, хатта хәрби көстәр ҡулланырға ла хоҡуҡлы була .

Етәксе органдарҮҙгәртергә

  • Политик консультатив комитет (ПКК) — ойошманың юғары коллектив органы. Консультациялар һәм Варшава Килешеүе ойошмаһы эшмәкәрлегенә ҡағылышлы мәсьәләләрҙе ҡарау өсөн булдырылған.
  • Берҙәм хәрби көстәренең берҙәм командованиеһы (ОКВС) — хәрби көстәрҙең үҙ-ара хәрби хеҙмәттәшлеген тәьмин итеү һәм Варшава Килешеүе ойошмаһы илдәренең оборонаһын нығытыу өсөн булдырылған.
  • Штаб (штаб-квартира) — ойошманың штабы Мәскәүҙә урынлаша.

Ойошманың хәрби етәкселәреҮҙгәртергә

 
Количество союзнических войск и зоны их ответственности. Ҡыҙыл төҫ— Варшава Килешеүе илдәре, күк төҫ — NATO илдәре

Варшава Килешеүе илдәренең Берҙәм хәрби көстәре баш командующийҙарыҮҙгәртергә

Варшава Килешеүе илдәренең Берҙәм хәрби көстәре штабы начальниктарыҮҙгәртергә


Айырым билдәләреҮҙгәртергә


ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Yost, David S. (1998). NATO Transformed: The Alliance’s New Roles in International Security. Washington, DC: U.S. Institute of Peace Press. p. 31. ISBN 1-878379-81-X.
  2. Formation of Nato and Warsaw Pact. History Channel. 22 декабрь 2015 тикшерелгән.
  3. The Warsaw Pact is formed. History Channel. 22 декабрь 2015 тикшерелгән.
  4. «In reaction to West Germany’s NATO accession, the Soviet Union and its Eastern European client states formed the Warsaw Pact in 1955.» Citation from: A short history of NATO. 24 декабрь 2015 тикшерелгән.
  5. Broadhurst, Arlene Idol (1982). The Future of European Alliance Systems. Boulder, Colorado: Westview Press. p. 137. ISBN 0-86531-413-6.
  6. Christopher Cook, Dictionary of Historical Terms (1983)
  7. The Columbia Enclopedia, fifth edition (1993) p. 2926
  8. The Warsaw Pact Reconsidered: International Relations in Eastern Europe, 1955—1969 Laurien Crump Routledge, page 21-22, 11.02.2015
  9. The Oder-Neisse Line: The United States, Poland, and Germany in the Cold War Debra J. Allen page 158 «Treaties approving Bonn’s participation in NATO were ratified in May 1955…shortly thereafter Soviet Union…created the Warsaw Pact to counter the perceived threat of NATO»
  10. The Oder-Neisse Line: The United States, Poland, and Germany in the Cold War Debra J. Allen page 158 «Treaties approving Bonn’s participation in NATO were ratified in May 1955…shortly thereafter Soviet Union…created the Warsaw Pact to counter the perceived threat of NATO»
  11. Не разрыв, а истинное партнерство // Известия, 2 июля 1991

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

ҺылтанмаларҮҙгәртергә

Ҡалып:Холодная война Ҡалып:ОВД