Варшава Килешеүе Ойошмаһы

Варшава килешеүе (Дуҫлыҡ, теләктәшлек һәм үҙ-ара ярҙам тураһында килешеү) 1955 йылдың 14 майында ҡабул ителгән документ. Был документ Советтар Союзы етәкселегендә Европалағы социалистик илдәрҙең хәрби союзына (Варшава Килешеүе Ойошмаһы-Организации Варшавского договора ,ОВД), 36 йыл дауамында донъяла йәшәп килгән ике полюслы тәртипкә нигеҙ һала (биполярный мир). Был килешеү Германия Федератив Республикаһының НАТО-ға ҡушылыуына яуап итеп төҙөлә (союзниктар килешеүе буйынса, һуғыштан һуң Германия нейтраль статус һаҡларға тейеш була)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10].

Варшава Килешеүе Ойошмаһы
Герб
Warsaw Pact Logo.svg
Логотип
Нигеҙләү датаһы 14 май 1955
Хөрмәтенә аталған Варшава килешеүе[d]
Девиз тексы Union of peace and socialism, Unió de pau i socialisme, Unie míru a socialismu, Союз мира и социализма һәм Union de paze e sociałismo
Штаб-фатирҙың урынлашыуы Мәскәү ҡалаһы
Нигеҙендәге текст Варшава килешеүе[d]
Ҡулланылған тел урыҫ теле, Немец теле, поляк теле, Венгр теле, чех теле, словак теле, Румын теле һәм Болгар теле
Ғәмәлдән сыҡҡан дата 1 июль 1991
Урынлашыу картаһы
Ҡапма-ҡаршыһы НАТО
Командир Конев Иван Степанович, Гречко Андрей Антонович, Якубовский Иван Игнатьевич, Куликов Виктор Георгиевич һәм Лушев Пётр Георгиевич
Commons-logo.svg Варшава Килешеүе Ойошмаһы Викимилектә
Варшава килешеүе илдәре картаһы

Был килешеү 1955 йылдың 14 майында Варшавала үткән Европала тыныслыҡ һәм хәүефһеҙлек тәьмин итеү буйынса Европа дәүләттәре кәңәшмәһендә Албания Халыҡ Социалистик Республикаһы, Болгария Халыҡ Республикаһы, Венгрия Халыҡ Республикаһы, ГДР, Польша Халыҡ Республикаһы, Румыния Социалистик Республикаһы, СССР һәм Чехословакия етәкселәре тарафынан төҙөлә.

1985 йылда Варшава Килешеүе Ойошмаһы Хәрби Көстәрендә — 7 562 987 хеҙмәткәр, 1990 йылда — 6 960 700 хеҙмәткәр була.

Килешеү 1955 йылдың 5 июнендә көсөнә инә, 1985 йылдың 26 апрелендә элекке килешеүҙең ваҡыты үткәндән һуң, тағы 20 йылға оҙайтыла.

1989—1990 йылдарҙа Үҙәк һәм Көнсығыш Европа илдәрендә коммунистик режимдар юҡҡа сыҡҡас, Варшава Килешеүе Ойошмаһын һаҡлап алып ҡалыу мөмкин булмай. 1991 йылдың 25 февралендә Варшава килешеүенә ингән илдәр хәрби берләшмәгә ингән берәмектәрҙе бөтөрөргә ҡарар итә, 1991 йылдың 1 июлендә Прагала был Килешеүҙе тулыһынса ғәмәлдән сығарыу тураһында Протоколға ҡул ҡуя[11].

Ойошмаға ингән илдәрҮҙгәртергә

Был ойошмаға һигеҙ социалистик ил ингән:

Республика Хакимлыҡ итеүсе партия
    СССР   Советтар Союзы Коммунистар партияһы (КПСС)
(элек РСДРП, РСДРП(б), РКП(б), ВКП(б))
    СРР   Румын Коммунистар партияһы
рум. Partidul Comunist Român
    НРБ   Болгар Коммунистар партияһы
болг. Българска комунистическа партия
    ПНР   Поляк Берләшкән эшселәр партияһы
пол. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
    ГДР   Германия Социалистик берҙәм партияһы
нем. Sozialistische Einheitspartei Deutschlands
    ЧССР   Чехословакия Коммунистар партияһы
чех Komunistická strana Československa
    ВНР   Венгр Социалистик эшселәр партияһы ерская социалистическая рабочая партия
мадьярса  Magyar Szocialista Munkáspárt
    НСРА   Албан хеҙмәт партияһы
алб. Partia e Punës e Shqipërisë
(идеологик килешмәүсәнлек арҡаһында блоктан сыға (1961); формаль рәүештә 1968 йылдың сентябрендә — «Дунай» операцияһынан һуң — сыға)

Килешеү шарттарыҮҙгәртергә

Килешеү преамбула һәм 11 статьянан тора. Килешеү шарттарына һәм Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы уставына яраҡлы, Варшава Килешеүе дәүләттәре халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙә көс ҡулланыуҙан баш тартырға тейеш, ниндәй ҙә булһа дәүләт был килешеүгә ингән берәй дәүләткә һөжүм иткән хәлдә, килешеүгә ингән илдәр бар мөмкинлегенән сығып, союздашына ярҙам итергә, хатта хәрби көстәр ҡулланырға ла хоҡуҡлы була.

Етәксе органдарҮҙгәртергә

  • Политик консультатив комитет (ПКК) — ойошманың юғары коллектив органы. Консультациялар һәм Варшава Килешеүе ойошмаһы эшмәкәрлегенә ҡағылышлы мәсьәләләрҙе ҡарау өсөн булдырылған.
  • Берҙәм хәрби көстәренең берҙәм командованиеһы (ОКВС) — хәрби көстәрҙең үҙ-ара хәрби хеҙмәттәшлеген тәьмин итеү һәм Варшава Килешеүе ойошмаһы илдәренең оборонаһын нығытыу өсөн булдырылған.
  • Штаб (штаб-квартира) — ойошманың штабы Мәскәүҙә урынлаша.

Ойошманың хәрби етәкселәреҮҙгәртергә

 
Союздаш ғәскәрҙәрҙең һәм уларҙың яуаплылығы зоналары һаны. Ҡыҙыл төҫ— Варшава Килешеүе илдәре, күк төҫ — NATO илдәре

Варшава Килешеүе илдәренең Берҙәм хәрби көстәре баш командующийҙарыҮҙгәртергә

Варшава Килешеүе илдәренең Берҙәм хәрби көстәре штабы начальниктарыҮҙгәртергә


Айырым билдәләреҮҙгәртергә

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Yost, David S. (1998). NATO Transformed: The Alliance’s New Roles in International Security. Washington, DC: U.S. Institute of Peace Press. p. 31. ISBN 1-878379-81-X.
  2. Formation of Nato and Warsaw Pact. History Channel. 22 декабрь 2015 тикшерелгән.
  3. The Warsaw Pact is formed. History Channel. 22 декабрь 2015 тикшерелгән.
  4. «In reaction to West Germany’s NATO accession, the Soviet Union and its Eastern European client states formed the Warsaw Pact in 1955.» Citation from: A short history of NATO. 24 декабрь 2015 тикшерелгән. 2016 йылдың 10 март көнөндә архивланған.
  5. Broadhurst, Arlene Idol (1982). The Future of European Alliance Systems. Boulder, Colorado: Westview Press. p. 137. ISBN 0-86531-413-6.
  6. Christopher Cook, Dictionary of Historical Terms (1983)
  7. The Columbia Enclopedia, fifth edition (1993) p. 2926
  8. The Warsaw Pact Reconsidered: International Relations in Eastern Europe, 1955—1969 Laurien Crump Routledge, page 21-22, 11.02.2015
  9. The Oder-Neisse Line: The United States, Poland, and Germany in the Cold War Debra J. Allen page 158 «Treaties approving Bonn’s participation in NATO were ratified in May 1955…shortly thereafter Soviet Union…created the Warsaw Pact to counter the perceived threat of NATO»
  10. The Oder-Neisse Line: The United States, Poland, and Germany in the Cold War Debra J. Allen page 158 «Treaties approving Bonn’s participation in NATO were ratified in May 1955…shortly thereafter Soviet Union…created the Warsaw Pact to counter the perceived threat of NATO»
  11. Не разрыв, а истинное партнерство // Известия, 2 июля 1991

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

ҺылтанмаларҮҙгәртергә

Ҡалып:Холодная война Ҡалып:ОВД