Төп менюны асырға

Көмөш (лат. Argentum) — химик элементтарҙың периодик таблицаһында атом һаны буйынса 47-се элемент. Ag (Argentum) тамғаһы менән билдәләнә.

47 ПалладийСереброКадмий
Cu

Ag

Au
ВодородГелийЛитийБериллийБорУглеродАзотКислородФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКөкөртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитанВанадийХромМарганецТимерКобальтНикельБаҡырЦинкГаллийГерманийМышьякСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКөмөшКадмийИндийОловоСурьмаТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕвропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТанталВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынТере көмөшТаллийСвинецВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийНихонийФлеровийМосковийЛиверморийТеннесинОганесонЭлементтарҙың периодик системаһы
47Ag
Cubic-face-centered.svg
Electron shell 047 Silver.svg
Ябай матдәнең тышҡы күренеше
Silver crystal.jpg
Йылтыр аҡ төҫтәге металл
Атом үҙенсәлектәре
Исеме, символы, номеры

Көмөш / Argentum (Ag), 47

Атом массаһы
(моляр массаһы)

107,8682(2)[1] а. м. б. (г/моль)

Электрон конфигурация

[Kr] 4d10 5s1

Атом радиусы

144 пм

Химик үҙенсәлектәре
Ковалент радиус

134 пм

Ион радиусы

(+2e) 89 (+1e) 126 пм

Электроотиҫкәрелек

1,93 (Полинг шкалаһы)

Электрод потенциалы

+0,799

Окисланыу дәрәжәһе

2, 1

Ионлашыу энергияһы
(первый электрон)

1-й 730,5 кДж/моль (эВ)
2-й: 2070 кДж/моль (эВ)
3-й: 3361 кДж/моль (эВ)

Ябай матдәнең термодинамик үҙенсәлектәре
Тығыҙлыҡ (н. ш.)

10,5 г/см³

Иреү температураһы

1235,1 K

Ҡайнау температураһы

2485 K

Иреү йылылығы

11,95 кДж/моль

Парға әйләнеү йылылығы

254,1 кДж/моль

Моляр йылы һыйышлығы

25,36[2] Дж/(K·моль)

Моляр күләм

10,3 см³/моль

Ябай матдәнең кристалл рәшәткәһе
Рәшәткә структураһы

куб формаһындағы гранецентр

Рәшәткә параметры

4,086 Å

Дебай температураһы

225 K

Башҡа характеристикалар
Йылы үткәреүсәнлек

(300 K) 429 Вт/(м·К)

47
Көмөш
107,868
4d105s1

ТарихыҮҙгәртергә

Көмөш кешелеккә борон замандан бирле билдәле. Был көмөштөң тәбиғәттә алтын кеүек саф хәлендә табылыуы менән бәйле — уны мәғдәндән иретеп алыу талап ителмәй. Был сифаты төрлө халыҡтарҙың мәҙәни тардицияларындағы яҙмышын алдан билдәләй. Ассирия һәм Вавилонда көмөш изге металл булып һанала һәм Айҙың символы булып иҫәпләнә. Көмөш һәм уның ҡушылмалары урта быуаттарҙа алхимиктар араһында ихтирам яулай. XIII быуат уртаһында көмөштән һауыт-һаба эшләй башлайҙар. Бынан тыш, бөгөндә көмөш ваҡ аҡса эшләү өсөн файҙаланыла.

Сәнәғәткә яраҡлы төрҙәреҮҙгәртергә

Көмөшлө минералдарҙың 50 төрө билдәле, уларҙың 15—20 төрө генә сәнәғәт өсөн әһәмиәтле, шул иҫәптән:

  • саф көмөш;
  • электрум (алтын-көмөш);
  • кюстелит (көмөш-алтын);
  • аргентит (көмөш-көкөрт);
  • прустит (көмөш-мышаяҡ-көкөрт);
  • бромаргерит (көмөш-бром);
  • кераргирит (көмөш-хлор);
  • пираргирит (көмөш-һөрмә-көкөрт);
  • стефанит (көмөш-һөрмә-көкөрт);
  • полибазит (көмөш-баҡыр-һөрмә-көкөрт);
  • фрейбергит (баҡыр-көкөрт-көмөш);
  • аргентоярозит (көмөш-тимер-көкөрт);
  • дискразит (көмөш-һөрмә);
  • агвиларит (көмөш-селен-көкөрт).

Донъяла көмөш 505 мең. т ( 1986 йыл) тип иҫәпләнә, раҫланғаны — 360 мең. т[3].

Башҡорт халҡында көмөшҮҙгәртергә

МифологиялаҮҙгәртергә

  • Көмөш башҡорттарҙа биҙәүес кенә түгел, ә һаҡлаусы, дауалаусы металл булараҡ ҡулланылған. Ен-шайтан килмәһен тип башҡорт ҡатындары көмөш һырға, көмөш беләҙек, көмөш йөҙөк кейгәндәр[4].

ИсемдәрҙәҮҙгәртергә

Башҡорт халҡында балаларға аҫылташтар исеме биреү киң тарлған булған. Шулар араһында "көмөш" һүҙе менән яһалған исемдәр ҙә булған, улар ир балаға ла, ҡыҙ балаға ла ҡушылған.

Ир бала исемдәре:

  • Көмөшбай
  • Көмөшҡол

Ҡыҙ бала исемдәре:

  • Көмөш
  • Көмөшбикә
  • Көмөшнур.
  • Көмөшһылыу.

Ҡыҙыҡ мәғлүмәтҮҙгәртергә

Шулай уҡ ҡарағыҙҮҙгәртергә

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu. Atomic weights of the elements 2011 (IUPAC Technical Report) (инг.) // Pure and Applied Chemistry. — 2013. — Т. 85. — № 5. — С. 1047-1078. — DOI:10.1351/PAC-REP-13-03-02
  2. Редкол.: Зефиров Н. С. (гл. ред.) Химическая энциклопедия: в 5 т — Москва: Советская энциклопедия, 1995. — Т. 4. — Б. 323. — 639 б. — 20 000 экз. — ISBN 5852700398.
  3. Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И. Л. и др. — М.: Советская энциклопедия, 1995. — Т. 4. — 639 б. — ISBN 5-85270-092-4.
  4. Мифологический словарь башкирского языка (Ф. Г. Хисамитдинова, 2010)

ҺылтанмаларҮҙгәртергә