Төп менюны асырға

Хорва́тия (хорв. Hrvatska), рәсми исеме Хорват Респу́бликаһы (хорв. Republika Hrvatska [xř̩ʋaːtskaː]) — үҙаллы дәүләт. Үҙәк һәм Көньяҡ-көнсығыш Европа сигендә, Адриатик диңгеҙ ярында урынлашҡан. Төньяҡ-көнбайышта Словения, төньяҡ-көнсығышта Венгрия, көнсығышта Сербия, көньяҡ-көнсығышта Босния һәм Герцеговина, Черногория менән сиктәш. Италия менән диңгеҙ сиге уртаҡ. Майҙаны 56 594 км², 2011 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса 4,28 миллион кеше йәшәй.

Hrvatska
Flag of Croatia.svg Coat of arms of Croatia.svg
(Хорватия байрағы) (Хорватия гербы)
Хорватия крартаһы 1
Хорватия картаһы 2

Рәсми дәүләт теле — хорват теле. Дәүләт теле менән бер рәттән милли аҙсылыҡ йәшәгән урындарҙа итальян, чех, венгр, серб, немец телдәре рәсми ҡулланыла.

Аҡса берәмге — куна. Башҡалаһы Загреб. Административ бүленеше: егерме округ (жупанлыҡ) 127 ҡаланы һәм 429 муниципалитетты берләштерә. Европа берләшмәһенең статистика системаһы өсөн округтар Континеталь Хорватия һәм Адриатик Хорватия төбәктәренә берләштерелгән.

Хорватия халыҡ-ара ойошмалар ағзаһы: БМО (1992), ОБСЕ (1992), МВФ (1992), МБРР (1993), СЕ (1996), ВТО (2000), НАТО (2009), ЕС (2013).

Йөкмәткеһе

ЭтимологияҮҙгәртергә

«Хорватия» (хорв. Hrvatska) атамаһы урта быуат латин һүҙе Croātia топонимынан килә, топоним «хорват» этнонимы менән бәйле. Этноним боронғо славян транскрипцияһында Xъrvátъ [1][2] формаһында осрай, хәҙерге заман хорват хәрефтәрендә Hrvat тип яҙыла.

Хорват һүҙенең килеп сығыуы һәм мәғәнәһе аныҡ ғына билдәле түгел, ғилми бәхәстәр тыуҙырған күп төрлө фараздар бар[3].

ТарихҮҙгәртергә

Төп мәҡәлә: Хорватия тарихы

ХалҡыҮҙгәртергә

Төп мәҡәлә: Хорватия халҡы

ДинҮҙгәртергә

Төп мәҡәлә: Хорватияла дин
Ислам
Төп мәҡәлә: Хорватияла ислам

Административ бүленешеҮҙгәртергә

 
Хорватияның административ бүленеше
Төбәк һәм жупанлыҡ (округ) Үҙәге Майҙаны (км2) Халыҡ һаны
(2011 йыл халыҡ иҫәбен алыу)
Континенталь Хорватия
  Бьеловар-Билогора жупанлығы,
(хорв. Bjelovarsko-bilogorska županija)
Бьеловар,
(хорв. Bjelovar)
2,652 119,743
  Брод-Посавина жупанлығы,
(хорв. Brodsko-posavska županija)
Славонски Брод,
(хорв. Slavonski Brod)
2,043 158,559
  Загреб жупанлығы,
(хорв. Zagrebačka županija)
Загреб,
(хорв. Zagreb)
3,078 317,642
  Загреб ҡалаһы,
(хорв. Grad Zagreb)
Загреб,
(хорв. Zagreb)
641 792,875
  Карловас жупанлығы,
(хорв. Karlovačka županija)
Карловас,
(хорв. Karlovac)
3,622 128,749
  Копривиница-Крижевица жупанлығы,
(хорв. Koprivničko-križevačka županija)
Копривиница,
(хорв. Koprivnica)
1,746 115,582
  Крапина-Загорье жупанлығы,
(хорв. Krapinsko-zagorska županija)
Крапина,
(хорв. Krapina)
1,224 133,064
  Меджимурье жупанлығы,
(хорв. Međimurska županija)
Чаковец,
(хорв. Čakovec)
730 114,414
  Осиек-Баранье жупанлығы,
(хорв. Osječko-baranjska županija)
Осиек,
(хорв. Osijek)
4,152 304,899
  Пожега-Славония жупанлығы,
(хорв. Požeško-slavonska županija)
Пожега,
(хорв. Požega)
1,845 78,031
  Сисак-Мославина жупанлығы,
(хорв. Sisačko-moslavačka županija)
Сисак,
(хорв. Sisak)
4,463 172,977
  Вараждин жупанлығы,
(хорв. Varaždinska županija)
Вараждин,
(хорв. Varaždin)
1,261 176,046
  Вировитица-Подравина жупаналығы,
(хорв. Virovitičko-podravska županija)
Вировитица,
(хорв. Virovitica)
2,068 84,586
  Виковар-Сриемия жупанлығы,
(хорв. Vukovarsko-srijemska županija)
Виковар,
(хорв. Vukovar)
2,448 180,117
Андриатик Хорватия
  Дубровник-Неретва жупанлығы,
(хорв. Dubrovačko-neretvanska županija)
Дубровник,
(хорв. Dubrovnik)
1,783 122,783
  Задар жупанлығы,
(хорв. Zadarska županija)
Задар,
(хорв. Zadar)
3,642 170,398
  Истар жупанлығы,
(хорв. Istarska županija)
Пазин,
(хорв. Pazin)
2,820 208,440
  Лика-Сенье жупанлығы,
(хорв. Ličko-senjska županija)
Госпич,
(хорв. Gospić)
5,350 51,022
  Приморье-Горски жупанлығы,
(хорв. Primorsko-goranska županija)
Риека,
(хорв. Rijeka)
3,582 296,123
  Сплит-Далматия жупанлығы,
(хорв. Splitsko-dalmatinska županija)
Сплит,
(хорв. Split)
4,534 455,242
  Шибеник-Книн жупанлығы,
(хорв. Šibensko-kninska županija)
Шибеник,
(хорв. Split)
2,939 109,320

МәғарифҮҙгәртергә

Хорватияла уҡый-яҙа белеү кимәле 99.2 процент[4]. 2010 йылда Newsweek журналында баҫтырылған, төрлө илдәрҙә йәшәү кимәлен тикшереү һөҙөмтәһе буйынса илдең белем биреү системаһы, Австрия менән берлектә, 22-се урынды биләй[5].

Башланғыс мәктәптә белем биреү алты-ете йәштән башлана һәм һигеҙ йыл дауам итә. Һигеҙ йыллыҡ башланғыс белем алыу барыһына ла мотлаҡ. 2007 йылда ҡабул ителгән ҡанун буйынса 18 йәшкә тиклем уҡытыу бушлай башҡарыла.

Урта белем биреүҙе гимназиялар һәм профессиональ училищелар дауам итә. Илдә барыһы 2049 башланғыс һәм 701 урта белем биреүсе мәктәп бар[6]. Башланғыс һәм урта белем биреү башлыса хорват телендә һәм шулай уҡ аҙ һанлы халыҡтар: итальян, чех, немец, венгр, серб телдәрендә алып барыла[7].

Тағы ла 137 башланғыс һәм урта музыка һәм сәнғәт мәктәбе, мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм йәштәр өсөн 120, ололар өсөн 74 мәктәп эшләй[6].

2009-2010 уҡыу йылынан башлап урта мәктәпте тамамлаусылар милли дөйөм сығарылыш имтихандары тапшыра. Сығарылыш имтихандары мотлаҡ фәндәр булған хорват теле, матемитика, сит ил теле һәм факультатив фәндәренән тора. Университетта артабан уҡырға теләгәндәр сығаралыш имтихандарын мотлаҡ тапшырырырға тейеш[8].

Хорватияла һигеҙ дәүләт университеты һәм ике хосуси университет, 15 (шул иҫәптән 2 хосуси) политехникум һәм 30 (шул иҫәптән 27 хосуси) институт бар[9]. Барлығы 55 юғары уҡыу йортонда 157 мең студент белем ала[6].

дәүләт университеттары
  • Дубровник университеты
  • Осиек университеты
  • Пула университеты
  • Риек университеты
  • Сплит университеты
  • Задар университеты
  • Загреб университеты
хосуси университеттар
  • Хорватия католик университеты
  • Дубровник халыҡ-ара университеты

Шулай уҡ ҡарағыҙҮҙгәртергә


ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә