Төп менюны асырға

Дре́зден (нем. Dresden, үр.-луж. Ҡалып:Коммент) — Германиялағы ҡала, Саксония федераль еренең административ үҙәге. Эльба йылғаһы буйында, Чехия сигенән 40 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Германияның иң эре сәнәғәт, транспорт һәм мәҙәниәт үҙәктәренең береһе. Халыҡ һаны 547 172 кеше (2013) [9].

Дрезден
нем. Dresden
ФлагГерб
Flag of Dresden.svgDresden Stadtwappen.svg
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 1206
Рәсми атамаһы Dresden
Ҡыҫҡаса атамаһы D[1] һәм DD
Донъя ҡитғаһы Евразия
Дәүләт Германия[2]
Административ үҙәге Саксония
Административ-территориаль берәмек Саксония
Һыу ятҡылығы буйында урынлашҡан Эльба, Weißeritz[d], Lockwitzbach[d], Prießnitz[d], Kaitzbach[d] һәм Lausenbach[d]
Тәбиғи-географик объекты сиктәрендә урынлашҡан Dresden Basin[d], Euroregion Elbe/Labe[d] һәм Дрезденская конурбация[d]
Иң юғары нөктә Triebenberg[d]
Глубочайшая точка Niederwartha[d]
Хөкүмәт башлығы Дирк Хильберт[d]
Закондар сығарыу органы Dresden City Council[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Climate Alliance[d][3] һәм Mayors for Peace[d][4]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Архивы хранятся в Stadtarchiv Dresden[d]
Халыҡ һаны 554 434 кеше (30 апрель 2019)[5]
Административ рәүештә бүленә Альтштадт[d], Dresden-Neustadt[d], Q383255?, Q383208?, Лошвиц[d], Q383184?, Q383219?, Q383282?, Q383270?, Cotta[d], Altfranken[d], Cossebaude[d], Gompitz[d], Langebrück[d], Q1432052?, Oberwartha[d], Schönborn[d], Schönfeld-Weißig[d] һәм Weixdorf[d]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 112 ± 1 метр
Туғандаш ҡала Скопье, Зальцбург, Ковентри[d], Санкт-Петербург, Вроцлав[d], Острава, Браззавиль[d], Флоренция, Гамбург, Роттердам, Страсбург, Колумбус[d], Ханчжоу[d] һәм Силистра[d]
Милке Q1305139?, Глюксгаз-Штадион[d] һәм Heinz-Steyer-Stadion[d]
Сиктәш Мейсен[d], Баутцен[d], Саксонская Швейцария — Восточные Рудные Горы[d], Вайсериц[d], Фрайталь, Банневиц, Дона, Дюррёрсдорф-Диттерсбах һәм Хайденау
Нимә менән тоташа Европейский маршрут E55[d]
Майҙан 328,48 км² (2016)[6][7]
Почта индексы 01067, 01326, 01309, 01069, 01097, 01099, 01159, 01127, 01307, 01129 һәм 01279
Рәсми сайт dresden.de​ (нем.)​ (инг.)​ (фр.)​ (исп.)​ (итал.)​ (чех.)​ (пол.)​ (рус.)
Урынлашыу картаһы
Позицион карта
Вид в ночное время
Һәйкәлдәр исемлеге list of heritage sites in Dresden[d]
Беренсе яҙма телгә алыу 1206
Категория с картами на Викискладе Maps of Dresden
Бында ерләнгән кешеләр категорияһы Категория:Похороненные в Дрездене[d]
Урындағы телефон коды 351 һәм 35201
Номер тамғаһы коды DD[8]
Commons-logo.svg Дрезден Викимилектә

Ҡала 19 округҡа бүленә. Үҙәге – Альтштадт Эльбаның һул ярында урынлашҡан. Ул Икенсе бөтә донъя һуғышы вакытында инглиз авиацияһы тарафынан тулыһынса емертелә. Һуғыштан һуң тергеҙелә.

Донъя күләмендә Дрезден үҙенең барокко стилендәге архитектура ҡомартҡылары, нағыш һәм һынлы сәнғәт әҫәрҙәре тупланмалары менән данлыҡлы.

ТарихынанҮҙгәртергә

  Мейсенская марка 1206–1288

  Чешское королевство 1288–1316
  Маркграфство Бранденбург 1316–1319[10]
  Мейсенская марка 1319–1423
  Курфюршество Саксония 1423–1697
  Польша-Саксония 1697–1706
  Курфюршество Саксония 1706–1709
  Польша-Саксония 1709–1763
  Курфюршество Саксония 1763–1806
  Королевство Саксония 1806–1871
  Германская империя 1871–1918
  Веймарская республика 1918–1933
  Третий рейх 1933–1945
  Германская Демократическая Республика 1949–1990

  Федеративная Республика Германия от 1990

Дрезден беренсе тапҡыр 1206 йылда телгә алына. Drežďany һүҙе славянса үҙән урмандары кешеләре тигәнде аңлатҡан [11]

1270 йылда Дрезден Мейсен маркграфлығы баш ҡалаһы булып китә.

1547 йыл]дан Дрезден Саксония курфюрстлығы башҡалаһы.

Саксониянең иң ҡеүәтле сағы XVIII быуат баштарына тура килә. Ҡеүәтле Август хакимлыҡ иткән ваҡытта данлыҡлы архитекторҙар ярҙамында ҡала бөгөнгө төҫөн ала.

Икенсе донъя һуғышы аҙағында Дрезден бик көслө бомба утына тотола. 1945 йылдың 13-14 февралендә инглиз, америка авиацияһы бомбаға тотоу һөҙөмтәһендә ҡала үҙәге тулыһынса емерелгән.

Был ваҡытта Дрезденда Көнсығыш фронттың хәрби хәрәкәттәренән ҡасып килгән ҡасаҡтар, шулар араһында ҡатын-ҡыҙ һәм бала-саға шығырым тулы булған. Ҡорбандар һаны 100-200 -меңгә тиклем тәшкил итә [12]

Дрезден ҡәлғә-резиденцияһы, Цвингер һәм Земпер Опералары тулыһынса емерелеп, һуңыраҡ Фрауэнкирхе сиркәүенең көмбәҙе тарҡалып төшә.

 
Дрезден инглиз-американ бомбаларынан һуң

Америка яҙыусыһы Курт Воннегут шулар араһында була, иҫән ҡала, һуңынан атаҡлы рус. «Бойня номер пять, или Крестовый поход детей» романын яҙа һәм ошо ваҡиғалар тураһында һөйләй.

Һуғыштан һуң һарайҙар, сиркәү, тарихи биналар харабаларын, бөтә фрагменттарын бик бөхтә итеп йыйып алып, ҡала ситенә ташып алалар. Элекке бина урындарын, ҡала урамдарын билдәләп, тип-тигеҙ майҙансыҡ итеп ҡалдыралар. Германия Демократик Республикаһы властары тарихи үҙәкте тергеҙеү менән бер рәттән уны уратып заманса проспект (шул осор өсөн) һәм күп ҡатлы биналар һалдырта.

Ҡырҡ йыл самаһы ҡала үҙәге тергеҙелә — бының өсөн мөмкин тиклем һаҡлап ҡалынған фрагменттарҙы ҡулланып, етмәгән блоктар һәм таш архитектура элементтарын яңынан эшләйҙәр — ул таштар аҡһыл төҫө менән һиҙелерлек айырыла.

ШәхестәреҮҙгәртергә

  • Логин Камбек (1796-1859), хоҡуҡ белгесе, юридик фәндәр докторы (1852), статский кәңәшсе (1847).
  • Ханс Грундиг (1901- 1958), күренекле рәссам,график, революцион-пролетар реализм йүнәлешендә эшләгән антифашист-рәссам.

Иҫтәлекле урындарыҮҙгәртергә

  • Дрезден дәүләт нәфис сәнғәт йыйынтыҡтары
  • Цвингер (XVIII век)
  • Эльбы яры, йәки Брюль террасаһы
  • Немец гигиена музейы
  • Транспорт музейы
  • Земпер Операһы
  • Фрауэнкирхе
  • Эльба ҡәлғәһе
  • Һофкирха католик сиркәүе
  • Эльба үҙәне
  • «Зәңгәр мөғжизә» күпере
  • «Кенәздәр килә» (рус. «Шествие князей») панноһы
  • Йенидце
  • «Пфундс Молкерай» һөт кибете
  • Преподобный Симеон Дивногорец урыҫ православие сиркәүе
  • Алтын һыбайлы
  • Хәрби-тарихи музей
  • XIX быуат аҙағында төҙөлөп һаҡланып ҡалған Дрезден районы, хәҙерге ваҡытта йәштәр мәҙәни тормошо үҙәге.
  • «Аҡ флот» (Weiße Flotte) — Эльба буйлап туристик сәфәр ҡылдырыусы боронғо тәгәрмәсле пароход флотилияһы .

ГалереяҮҙгәртергә


КлиматыҮҙгәртергә

Дрездендың климаты уртаса, континенталдән диңгеҙ һауаһына күсә. Ҡышы йомшаҡ, йәй ямғырлы, йылы, ләкин ҡыҫҡа.

Дрезденда ҡаты һыуыҡтар һәм йәйгеһен ныҡ эҫе селләләр булмай, була ҡалғанда ла бик ҡыҫҡа ваҡытлы ғына.

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 16,2 19,7 24,4 29,5 31,7 35,3 36,6 36,9 33,0 27,1 19,1 16,4 36,9
Уртаса максимум, °C 2,8 4,0 8,4 13,8 19,0 21,6 24,3 23,9 19,0 13,7 7,2 3,5 13,4
Уртаса температура, °C 0,1 0,9 4,5 9,0 13,9 16,7 19,0 18,6 14,3 9,8 4,5 1,1 9,4
Уртаса минимум, °C −2,3 −1,8 1,3 4,5 9,1 12,0 14,2 13,9 10,6 6,6 2,2 −1,1 5,8
Абсолют минимум, °C −25,3 −30,5 −17,6 −9,6 −3,4 0,6 6,3 5,3 1,0 −6,9 −13,2 −21 −30,5
Яуым-төшөм нормаһы, мм 45 36 45 42 65 61 85 84 50 43 56 53 664
Сығанаҡ: Погода и Климат

ҺылтанмаларҮҙгәртергә

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • Степанов Г. П., Щедрина Г. К. Дрезден / Ленинградская организация ордена Ленина Союза архитекторов СССР — Л.: Стройиздат. Ленингр. отд-ние, 1976. — 120 б. — (Города-побратимы Ленинграда). (обл.)

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. (unspecified title)Берлинская государственная библиотека, 2016.
  2. archINFORM — 1994.
  3. http://www.klimabuendnis.org/nc/kommunen/das-netzwerk.html
  4. http://www.mayorsforpeace.org/english/membercity/map/europe.html
  5. Bevölkerung des Freistaates Sachsen jeweils am Monatsende ausgewählter Berichtsmonate nach Gemeinden(untranslated).
  6. https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/05Staedte.html
  7. Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal)(untranslated).
  8. http://www.kfz.de/autokennzeichen/autokennzeichen_deutschland/#d
  9. Численность населения по состоянию на 31 декабря 2013 (с учётом данных переписи населения 9 мая 2011 года)
  10. Dresden | Germany | Britannica.com
  11. Reinhard Spehr, Herbert Boswank: Dresden — Stadtgründung im Dunkel der Geschichte. Verl. DJM, Dresden 2000. ISBN 3-9803091-1-8.
  12. Количество жертв в Дрездене подсчитать невозможно | Сегодня.ру  (рус.). www.segodnia.ru. 27 май 2018 тикшерелгән.


«Эльбалағы Флоренция» панорамаһы