Векуа Илья Несторович

совет һәм грузин ғалимы

Векуа Илья Несторович (груз. ილია ნესტორის ძე ვეკუა; 6 май 1907 йыл — 2 декабрь 1977 йыл) — совет ғалимы, математик һәм механик, айырым сығарылмалар менән дифференциаль тигеҙләмәләр, сингуляр интеграль тигеҙләмәләр, дөйөмләштерелгән аналитик функциялар һәм һығылмалы тышлыҡтарҙың математик теорияһы буйынса махсуслаша.

Векуа Илья Несторович
груз. ილია ვეკუა
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of Georgia (1918–1921).svg Грузия Демократик Республикаһы[d]
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Тыуған көнө 6 май 1907({{padleft:1907|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1]
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Кутаиси губернаһы[d], Шешелета[d]
Вафат булған көнө 2 декабрь 1977({{padleft:1977|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:2|2|0}})[1] (70 йәш)
Вафат булған урыны СССР, Грузия ССР-ы[d], Тбилиси
Ерләнгән урыны Мтацминда[d]
Изображение могилы
Һөнәр төрө математик, университет уҡытыусыһы, сәйәсмән
Эшмәкәрлек төрө математическая физика[d], интегральное уравнение[d] һәм дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһы[d]
Эш биреүсе Математический институт РАН[d]
Национальная академия наук Грузии[d]
Тбилисский государственный университет[d]
Биләгән вазифаһы СССР Юғары Советы депутаты[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Леопольд Академияһы, Рәсәй Фәндәр академияһы[d], СССР Фәндәр академияһы[d], ГДР фәндәр академяһы[d] һәм Национальная академия наук Грузии[d]
Уҡыу йорто Тбилисский государственный университет[d]
Ғилми дәрәжә физика-математика фәндәре докторы[d]
Ғилми етәксе Алексей Николаевич Крылов[d]
Аспиранттар Вишик, Марко Иосифович[d] һәм Данилюк, Иван Ильич[d]
Кемдә уҡыған Мусхелишвили, Николай[d]
Сәйәси фирҡә ағзаһы Советтар Союзы Коммунистар партияһы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Описан на сайте mi.ras.ru/index.php?c=in…
Commons-logo.svg Векуа Илья Несторович Викимилектә

БиографияһыҮҙгәртергә

Илья Несторович Векуа 1907 йылдың 6 майында Шешелета тигән абхаз ауылында (ауыл әлеге ваҡытта өлөшләтә танылған Абхазия Республикаһына инә) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.

Тбилиси дәүләт университетын тамамлай (1930). 1930—1933 йылдарҙа — Ленинград дәүләт университеты докторантураһында. Физика-математика фәндәре кандидаты (1937). 1940 йылда физика-математика фәндәре докторы һәм профессор була. 1944 йылда — Грузин ССР-ы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, 1946 йылда ғәмәли ағзаһы итеп һайлана. Шул уҡ 1946 йылда СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, 1958 йылда ғәмәли ағзаһы итеп һайлана.

19511957 йылдарҙа Мәскәү физика-техника институтының теоретик механика кафедраһы мөдире булып эшләй. 19541959 йылдарҙа — В. А. Стеклов исемендәге Мәскәү математика институтының директор урынбаҫары.

1955 йылда "Өс йөҙҙөң хаты"на ҡултамғаһын ҡуя.

СССР Теоретик һәм ҡулланма механика буйынса милли комитетының беренсе составына инә (1956).

Новосибирск дәүләт университетының беренсе ректоры (1959—1965)[2]. Грузин ССР-ы Фәндәр академияһының вице-президенты (1964—1965). 1965—1972 йылдарҙа — Тбилиси дәүләт университеты ректоры. 1972 йылдың 3 майынан 1977 йылдың 2 декабренә тиклем — Грузин ССР-ы Фәндәр академияһы президенты.

1943 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк комитеты ағзаһы (1966—1977). 7—9 саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты (1966—1977).

1977 йылдың 2 декабрендә вафат була. Тбилисиҙа Мтацминда тауында ерләнә.

 
Мтацминда пантеонында академиктар Векуа (биргеһе) һәм Мусхелишвили (арғыһы) ҡәберҙәре

Ғилми ҡыҙыҡһыныуҙарыҮҙгәртергә

Төп хеҙмәттәре математик физиканың төрлө фәнни йүнәлештәренә ҡарай. Айырым сығарылмалар менән дифференциаль тигеҙләмәләр өлкәһендәге эштәре башлыса эллиптик типтағы тигеҙләмәләрҙең киң класының аналитик теорияһын эшләүгә нигеҙләнгән. Векуа бер үлсәмле сингуляр интеграль тигеҙләмәләр теорияһына ҙур өлөш индерә, Фредгольмдыҡы булмаған эллиптик ситке мәсьәләләрҙең яңы класын аса һәм тикшерә. Механикала Векуа һығылмалы тышлыҡтар математик теорияһының яңы вариантын тәҡдим итә.

ХәтерҮҙгәртергә

  • Тбилиси университетының Ҡулланма математика институтына, шулай уҡ Тбилисиҙағы 42-се физика-математика мәктәбенә һәм Сухуми физика һәм технология институтына И. Н. Векуа исеме бирелгән (домашняя страница (англ.))
  • Новосибирск дәүләт университеты бинаһында Векуа иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған
    [3]
  • И. Н. Векуаның тыуыуына 100 йыл тулыуға бағышлап Новосибирск дәүләт университетында «Дифференциальные уравнения, теория функций и приложения» халыҡ-ара конференцияһы үткәрелгән.
  • 2007 йылдан башлап йыл һайын Грузияла һәм Рәсәйҙә бер үк ваҡытта Векуа кубогына Программалау буйынса халыҡ-ара олимпиада үткәркәрелә[4]
  • Абхазияның Гал ҡалаһында хакимиәт бинаһы эргәһендә И. Н. Векуаға һәәйкәл ҡуйылған.

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәреҮҙгәртергә

  • Икенсе дәрәжә Сталин премияһы (1950)[5] («Новые решения эллиптических уравнений» (1948) монографияһы өсөн)
  • СССР Дәүләт премияһы (1984 — вафатынан һуң) («Некоторые общие методы построения различных вариантов теории оболочек» (1982) монографияһы өсөн)
  • Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969)[6]
  • Ленин премияһы (1963) («Обобщённые аналитические функции» (1959) хеҙмәте өсөн)
  • алты Ленин ордены (1959, 1961, 1966, 1969, 1975, 1977)[7]
  •  «Почёт Билдәһе» ордены (1946)[8]
  • «Кавказды обороналаған өсөн» миҙалы (1946)
  • «1941—1945 йылғы Бөйөк Ватан һуғышында намыҫлы хеҙмәт өсөн» (1946)
  • Грузин ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1950).

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

ҺылтанмаларҮҙгәртергә

Векуа Илья Несторович. «Герои страны» сайты.