Нитра (словак. Nitra, нем. Neutra) — Словакияның ҡалаһы, Нитрьян крайыныңадминистратив үҙәге.

Нитра
словак. Nitra
ФлагГерб
Flag of Nitra.svgCoat of Arms of Nitra.svg
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 826
Рәсми атамаһы Nitra
Дәүләт Flag of Slovakia.svg Словакия[1]
Административ үҙәге Нитранский край[d] һәм Нитра[d]
Административ-территориаль берәмек Нитра[d]
Һыу ятҡылығы буйында урынлашҡан Нитра[d]
Хөкүмәт башлығы Marek Hattas[d]
Халыҡ һаны 77 374 кеше (31 декабрь 2016)
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 167 метр
Сәғәт бүлкәте UTC+1:00[d] һәм UTC+2:00[d]
Туғандаш ҡала Зелёна-Гура[2], Осиек, Ческе-Будеёвице, Кёнджу[d], Нейпервилл[d], Госфорд[d], Кромержиж[d], Зутермер[d], Веспрем[d], Сумы, Кельце һәм Бачки-Петровац
Сиктәш Jelšovce[d] һәм Цабай-Чапор[d]
Майҙан 102,2 км²
Почта индексы 949 XX, 950 50
Электронная почта msunitra@msunitra.sk
Рәсми сайт nitra.sk
Беренсе яҙма телгә алыу 828
Урындағы телефон коды 037
Номер тамғаһы коды NR
Commons-logo.svg Нитра Викимилектә

Илдең көнбайышында, Трибеч тауҙары армытындағы Нитра йылғаһы буйында,Братиславанан 90 км тирәһе төньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Халҡы (2013 йылдың 1 ғинуарында) — 81 351 кеше, ҙурлығы буйынса илдә бишенсе ҡала.

Словакияның иң боронғо ҡалаларынан иҫәпләнә. Йылъяҙмаларҙа ул тәүге тапҡыр 828 йылдарҙа телгә алына. Ҡала хөрмәтенә 9543 астероиды Нитра тип аталған.

ТарихҮҙгәртергә

Нитра милая, Нитра, ты высокая Нитра!
Где же то время, когда ты процветала?…
Ты была когда-то главою всех земель,
Где текут Дунай, Висла и Морава.
Ты была столицей Короля Святополка,
Когда там господствовала мощная рука его;
Ты была святой обителью Мефодия…

Словацкая песня[3]

V быуаттың аҙағында Нитра территорияһына беренсе славяндар килгән. VII быуатта был территория Само дәүләтенең өлөшө булып торған. Һуңынан бында Нитран кенәзлеге барлыҡҡа килгән, аҙаҡтан ул Моймир тарафынан Бөйөк Моравия составына индерелгән.

Тап Нитра словак христианлығының нигеҙе була, 829—833 йылдарҙа мәжүси Прибина Зальцбург архиепискобын беренсе сиркәүҙе изгеләндерергә саҡырған. Ошонда уҡ Кирилл һәм Мефодий туҡтап торған. Бөйөк Моравия ҡолатылғандан һуң Нитра Венгрия короллегенә инә һәм ундағы жупаның үҙәгенә әйләнә.

1248 йылда Нитра ирекле ҡалаға әйләнә һәм Венгрия короллегенең иң бай ҡалаһы булып иҫәпләнә. XIX быуаттың башында бында 10 меңдән ашыу кеше йәшәй.

Яңы Чехословакия составында Нитра тағы жупа үҙәге була. Хәҙер Нитра көнбайыш Словакияның сәнәғәт үҙәге.

Физик-географик ҡылыҡһырламаҮҙгәртергә

Ҡала райондарыҮҙгәртергә

Чермань, Түбәнге Кршкан, Дражовцы, Үрге Кршкан, Кинек, Млинарцы, Паровски Гров, Иҫке ҡала, Зобор

БиҫтәләреҮҙгәртергә

Делы, Хренова, Клокочина, Паровцы

ГидрографияҮҙгәртергә

  • Нитра йылғаһы
  • Ҡушылдыҡтары: Добротка, Селенец, Радошинка
  • Кесе Нитра ҡултығы

ХалыҡҮҙгәртергә

2001 йылдағы мәғлүмәт буйынса халҡының этник составы:

  • 95 % — словак
  • 1,7 % — венгрҙар
  • 0,7 % — чехтар
  • 0,55 % — сиғандар
  • 0,1 % — украиндар
  • 1,2 % — башҡалар

АрхитектураҮҙгәртергә

 
Нитран замогы ареалындағы Изге Эммерам базиликаһы
  • Изге Эммерам базиликаһы
  • Нитран замогы
  • Костелдар һәм күп һанлы һарайҙар

Туғанлашҡан ҡалаларыҮҙгәртергә

ШәхестәрҮҙгәртергә

  • Прохазка, Оттокар (1858—1927) — рим-католик сиркәүе епискобы
  • Шварц, Штефан (1851—1924) — австрия скульпторы, медальер, Вена художество академияһы профессоры.

Шулай уҡ ҡарағыҙҮҙгәртергә

  • Corgoň — урындағы һыра етештереүсе
  • Нитра (өлкә)

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. archINFORM — 1994.
  2. http://www.zielona-gora.pl/PL/1111/3559/Nitra__Slowacja/
  3. Шевырев, Степан Петрович. 1—4 // История русской словесности — М., 1859 Т. 3. — Б. 181.

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • R. Charles Bowlus, "Nitra: part of the when it Moravian realm become a did? Evidence sources in the Frankish, " Early Medieval Europe, 17,3 (2009), 311—328.

ҺылтанмаларҮҙгәртергә