Мария Лялькова

Мария Лялькова (чех Marie Ljalková), ҡыҙ фамилияһы — Петрушакова (чех Petrušáková)[4], икенсегә кейәүгә сыҡҡандан һуң — Ластовецка (чех Lastovecká[4]; 3 декабрь 19207 ноябрь 2011) — чех снайперы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Полковник.

Мария Лялькова
чех Marie Ljalková
Заты ҡатын-ҡыҙ
Гражданлығы Flag of the Czech Republic.svg Чехословакия
Flag of the Czech Republic.svg Чехия
Тыуған ваҡыттағы исеме чех Marie Petrušáková
Имя в браке Marie Ljalková[1], Marie Navrátíková[1], Marie Kazdová[1] һәм Marie Lastovecká[1]
Тыуған көнө 3 декабрь 1920({{padleft:1920|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:3|2|0}})[2][1]
Тыуған урыны Городенка[d], Польша Республикаһы[d]
Вафат булған көнө 7 ноябрь 2011({{padleft:2011|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})[3][2][1] (90 йәш)
Вафат булған урыны Брно[d], Брно-город[d]
Бер туғандары Naděžda Anastasie Pospíšilová[d]
Һөнәр төрө хәрби хеҙмәткәр, снайпер
Хәрби звание полковник[d]
Һуғыш/алыш Икенсе бөтә донъя һуғышы, Соколово янындағы алыш[d], Днепр өсөн алыш, Көнсығыш Карпат операцияһы[d] һәм Днепр-Карпат операцияһы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
великий офицер ордена Белого льва Ҡыҙыл Йондоҙ ордены Военный крест
Commons-logo.svg Мария Лялькова Викимилектә

БиографияһыҮҙгәртергә

1920 йылдың 3 декабрендә Польшаның (хәҙер Украинаның Ивано-Франковск өлкәһе) Городенка ҡалаһында[5] волынь чехтары ғаиләһендә тыуған. 12 йәшенә етем ҡалғас, уны тәрбиәгә бер туған инәһе үҙенә ала[5]. Һуңынан Мария күрше Станиславов (хәҙер Ивано-Франковск) ҡалаһына күсә һәм бында техник училищела белем ала. Германия СССР-ға һөжүм иткәндән һуң, Ырымбур өлкәһе Быҙаулыҡ ҡалаһына эвакуациялана, бында РККА-ның 1-се чехословак айырым пехота батальоны формалаша[6]. 1942 йылдың 1 мартында медицина курстарын һәм төп хәрби әҙерлекте үтеп, ошо подразделение хәрбиҙәре сафтарына ҡабул ителә. Һуңынан снайперҙар курсын үтә[5].

  Тышҡы рәсемдәр
  Чехословак батальоны снайперы Мария Лялькова-Ластовецка.

Уның беренсе тапҡыр һуғышҡа инеүе 1943 йылдың мартында Соколово янындағы алышта була[4]. Был алышта Лялькова СВТ-40 винтовкаһынан 5 немец һалдатын (шул иҫәптән бер пулемётсыны) атып үлтерә[6]), шул уҡ ваҡытта ул боҙҙа ятта. Тик төндә генә уны боҙға йәбешеп туңған хәлендә чехословак һалдаттары табып ала[4]. Мария шулай уҡ Һул яр һәм Уң яр Украинаны азат итеү өсөн алыштарҙа ҡатнаша, улар барышында 30-ҙан кәм түгел немец һалдаттарын һәм офицерҙарын юҡ итә. 1-се чехословак танк батальонының баш шәфҡәт туташы сифатында Чехословакияны азат итеү өсөн алыштарҙа ҡатнаша. 1944 йылдың сентябрендә Көнсығыш Карпат операцияһы барышында Дукля артылышы янындағы алыштарҙа артиллерия снарядының шартлауы уның умыртҡаһын һындыра, ә 1,5 см ҙурлыҡтағы снаряд ярсығы башына эләгә, әммә Мария иҫән ҡала[4].

Һуғыштан һуң Михаил Ляльковҡа кейәүгә сыға[4]. Тиҙҙән ул Чехословакияға китә һәм икенсегә Вацлав Ластовецка менән никалаша[5], фамилияһын алыштыра[4]. Полковник званиеһын ала[7]. Лялькова Прагала һәм Оломоуцта хәрби госпиталдәрҙә эшләй[5], артабан Брно ҡалаһында йәшәй. 1960-сы йылдар башынан 1990-сы йылдар аҙағына тиклем Брнола экскурсовод булып эшләй, рус телен яҡшы белгәнгә күрә[4] СССР туристары өсөн иң ҡәҙерле экскурсовод була[5]. Чехословакия легионер йәмғиәте (Икенсе донъя һуғышы ветерандары йәмғиәте) ағзаһы була, Көньяҡ Моравияла бер нисә спорт, мәҙәни ҙәм йәмәғәт сараларының ҡурсалаусыһы булараҡ сығыш яһай, мәктәптәрҙә лекциялар уҡый, балалар эше менән шөғөлләнә[4].

Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены[4], шулай уҡ Чехословакия хәрби тәреһе менән бүләкләнә[4][5]. 2010 йылдың 28 октябрендә Чехия алдында күрһәткән фиҙакәр хеҙмәттәре өсөн II дәрәжә Аҡ арыҫлан ордены менән бүләкләнә[6][7], уға был награданы Чехия Республикаһы президенты Вацлав Клаус шәхсән тапшыра[4].

2011 йылдың 7 ноябрендә Брно ҡалаһында вафат була[6][8].

БүләктәреҮҙгәртергә

СССР дәүләт наградалары:

Чехословакия дәүләт наградалары:

  • Хәрби тәре
  • Аҡ арыҫлан ордены (Чехия, 2010)
  • Соколово хәтер миҙалы (1948)

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Lastovecká-Ljalková, Marie // https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=mzk20211123024
  2. 2,0 2,1 Marie Ljalková-Lastovecká // Encyklopedie dějin města Brna (чеш.) — 2004.
  3. http://www.mocr.army.cz/informacni-servis/zpravodajstvi/zemrela-valecna-veteranka-a-nejznamejsi-ceska-snajperka-marie-lastovecka-62161/
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 Катерина Прокофьева Умерла Мария Лялькова-Ластовецка — самый знаменитый чешский снайпер. Радио Прага (10 ноября 2011). 17 июль 2014 тикшерелгән.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Каглян Олександр Марія Лялькова — жінка-снайпер із Городенки  (укр.). Діловий сайт Городенка і Городенківський район (7.05.2011). 17 июль 2014 тикшерелгән.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Anna Brandejská Zemřela slavná česká válečná snajperka Marie Ljalková-Lastovecká  (чех.). iDNES.cz (9. listopadu 2011). 17 июль 2014 тикшерелгән.
  7. 7,0 7,1 Seznam osobností vyznamenaných při příležitosti 28. října 2010  (чех.). Novinky.cz (28. října 2010). 17 июль 2014 тикшерелгән.
  8. Ivan Holas V Brně zemřela válečná veteránka bitvy u Sokolova. Český rozhlas (9. listopadu 2011). 17 июль 2014 тикшерелгән.

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • Jaroslav Láník. Vojenské osobnosti československého odboje 1939—1945 (2005) ISBN 80-7278-233-9
  • Zlatica Zudová-Lešková, Marie Ljalková (Lastovecká), roz. Petrušáková, in: Vojenské osobnosti československého odboje 1939—1945, Praha 2005 s. 176.
  • Zlatica Zudová-Lešková, Ženy v čs. armáde v rokoch 1939—1945, in: Statečné ženy, o kterých se málo ví (ed. Helmichová, Šárka), Praha 2003, s. 9-32.

ҺылтанмаларҮҙгәртергә