Төп менюны асырға

Коре́я Республикаһы (кор. 대한민국 [tɛːhanminɡuk̚] тэха́н мингу́к) — Көнсығыш Азиялағы дәүләт. Корея ярымутрауында урынлашҡан. Киң мәғлүмәт сараларында ҡулланылған, рәсми булмаған атамаһы — Көньяҡ Коре́я.

Корея Республикаһы
대한민국
Flag of South Korea.svg Emblem of South Korea.svg
Флаг Герб
Девиз: «널리 인간 세계를 이롭게 하라 (Кешелеккә ярҙам күрһәтә, 弘益人間
Гимн: «Эгукка»
Locator map of South Korea.svg
Рәсми тел корей
Баш ҡала Сеул
Эре ҡала Сеул
Идара итеү төрө Президент республикаһы
Президент
Премьер-министр
Бак Гын Хе[1]
Ким Хван Сик[2]
Территория
• Бөтәһе
• % һыу өҫтө
107
99 392 км²
0,3
Халыҡ
• Һаны (2007)
• Халыҡ тығыҙлығы

49 024 737 чел. (25)
480 чел./км²
ЭТП
  • Бөтәһе (2010)
  • Бер кешегә

1,457 трлн.[3] долл. (12)
29,730(2017)[3] долл.
ИЧР  0,897 (бик юғары) (15 урын)
Валюта вон (KRW, код 410)
Интернет-домен .kr
Код ISO KR
МОК коды KOR
Телефон коды +82
Сәғәт бүлкәте +9

Илдең майҙаны 100 210 км²[* 1]. 2017-се йылғы иҫәпләүҙәрҙән һуң, халыҡ һаны 51 миллион булыуы асыҡлана.Майҙаны буйынса йөҙ ҙә етенсе, ә халыҡ һаны буйынса егерме етенсе[[1]] урында тора.

Баш ҡалаһы — Сеул. Дәүләт теле: корей һәм Корея ым-ишаралар телеruen

Унитар, дәүләт ойошоу формаһы яғынан президент республикаһы. 2017-се йылғы һайлауҙарҙан. һуң, шул уө йылдың 10 майынан илдең президенты вазифаһын Мун Чжэ Ин башҡара. К.Р. 16 административ-территориаль берәмектрәҙән тора. Шулар араһынан 9 — провинция, 6 — метрополит ҡала (статустары провинция менән бер тигеҙ) һәм айырмалы рәүештәге статуслы бер ҡала — (Сеул). бар.

Корея ярымутрауының көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Корея Халыҡ-Демократик республикаһы менән утрауҙа күршелек итәләр. Әммә улар ( демилитаризованланған зона) менән бүленгәндәр. Диңгеҙ аша күршеһе булып Японией тора. Көнбайыштан ил Һары, көнсығыштан — Япон, көньяҡтан Көнсығыш-Ҡытай диңгеҙҙәре һәм Корея проливы менән йыуыла.

Корея Республикаһы — күп милләтле, кореецтар халыҡ һанының яҡынса 96 % тәшкил итә.

65 % кеше динһеҙ, ә төп диндәре булып буддизм һәм христианство тора.

Үҫешкән экономикалы индустриаль дәүләт. ВВПның дәүмәле һатып алыу мөмкинселектәре паритеты буйынса 2018-се йылда 2,139 триллион доллар тәшкил итә (яҡынса бер кешегә 41 400 доллар тура килә). Аҡса берәмеге — Көньяҡ Корея воны.

Корея дәүләте үҙ тарихын б.э. тиклемге IV—III быуаттарҙан алып бара. Икенсе донъя һуғышыныңнан һуң Корея ( элекке Япония империяһының өлөшө), СССР ҡанаты аҫтындағы төньяҡ һәм США ҡарамағы аҫтындағы көньяҡ өлөштәргә бүленә. Корея Республикаһы 1948-се йылдың 15 авгусында америка зонаһында барлыҡҡа килә. Унан һуң, 9 сентябрҙә, совет дәүләте зонаһында Корея Халыҡ-Демократик Республикаһы. Ошо ваҡиғаларҙан һуң үткән Корея һуғышы (1950—1953) бүленештәрҙе нығытып ҡуя.

АтамаһыҮҙгәртергә

Корей телендә Корея Республикаһы Тэха́н мингу́к (대한 민국тыңларға ) тип атала, 大韓 民國. Йышыраҡ ҡыҫҡартылған исеме әйтелә — Хангу́к (한국), 韓國. Ҡайһы берҙә Намха́н (남한) тип әйтәләр, «Көньяҡ Хан» тигәнде аңлата, йәғни Пукха́н (북한, 北韓), «Төньяҡ Хан»ға (Төньяҡ Корея) ҡапма-ҡаршы. Хан һүҙе Корея ярымутрауында йәшәгән «Самхан» ҡәбиләләренән алынған. Корея һүҙе 918—1392 йылдарҙағы Корё дәүләте исеменән алынған. Ә Корё һүҙе, Корея ярымутрауы, хәҙерге Ҡытайҙың бер өлөшө, Приморье крайы урынлашҡан боронғо Когурё дәүләте исеменән килә.

ТарихыҮҙгәртергә

 
KTX-II поезды

Көньяҡ Корея тарихы 1945 йылғы ярымутрауҙа йоғонто даирәләрен бүлешеү тураһындағы СССР-АҠШ килешеүенән башлана. Ошо килешеүгә яраҡлы, Кореяның 38 параллельдән көньяҡтағы өлөшө — АҠШ юрисдикцияһына, төньяҡтағы өлөшө СССР юрисдикцияһына күсә.

ИҫкертмәләрҮҙгәртергә