Титика́ка (исп. Titicaca, кечуа Titiqaqa, аймар. Titiqaqa) — Көньяҡ Америкала сөсө һыу запастары буйынса иң ҙур[1] һәм майҙаны буйынса икенсе (Маракайбонан һуң) күл.

Титикака
исп. Titicaca, кечуа Titiqaqa, аймар. Titiqaqa
15°50′11″ ю. ш. 69°20′19″ з. д.HGЯO
Озеро Титикака
Озеро Титикака
ИлдәрПеру Перу
Боливия Боливия
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге3812—3821 м
Оҙонлоғо230 км
Киңлеге97 км
Майҙаны8300 км²
Күләме893 км³
Яр һыҙығы оҙонлоғо1125 км
Иң ҙур тәрәнлек281 м
Уртаса тәрәнлек140—180 м
Минерализация тибысөсө
Тоҙлолоғо1 ‰
Һыу йыйыу майҙаны58 000 км²
Ағып сығыусы йылғаДесагуадеро
Титикака (Перу)
Blue pog.svg
Титикака
Титикака (Боливия)
Blue pog.svg
Титикака
Commons-logo.svg Титикака Викимилектә

ГеографияҮҙгәртергә

Анд тауҙарының Альтиплано яҫы таулығында, Перу һәм Боливия сигендә урынлашҡан.

Майҙаны 8300 км², һыу кимәленең бейеклеге 3821 м (миҙгел буйынса ныҡ үҙгәрә)[2], уртаса тәрәнлеге 140—180 м, максималь тәрәнлеге 281 м. Күлдең уртаһында һыуҙың температураһы ғәмәлдә үҙгәрмәй һәм 10—12 °C тәшкил итә, әммә яр буйында күл төндә йыш ҡына туңа.

Күлгә боҙлоҡтарҙан ағып төшөүсе 300-ҙән ашыу йылғалар ҡоя һәм Десагуадеро йылғаһы ағып сыға. Үҙ сиратында Десагуадеро йылғаһы Боливияла урынлашҡан Поопо тымыҡ күленә ҡоя.

Испандар тарафынан ҡушылған Титикака атамаһы кечуа индеецтары телендә артабанғыса аңлатыла: кака — «ҡая» һәм тити — «пума» (кечуа ҡәбиләләренең изге хайуаны). Аймара һәм кечуа халыҡтары араһында күл «Мамакота», ә унанда элегерәк «Пукин күле» (йәғни пукин халҡы илендәге күл) тип аталған[3].

Титикака күлен Европала тәүгеләрҙән булып испан хронисы Педро Сьеса де Леон 1554 йылда һүрәтләй[4].

Яр буйындағы иң ҙур ҡала — Пуно. Күл тирәһендә пймара һәм кечуа халыҡтарының бихисап тораҡтары урынлашҡан. Халыҡтың бер өлөшө Урос (Uros) йөҙөүсе ҡамыш утрауҙарында йәшәй.

ГалереяҮҙгәртергә

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Lake Titicaca, на сайте Всемирного наследия ЮНЕСКО.
  2. Уровень озера Титикака продолжает понижаться // BuenoLatina.ru, 17 июля 2010
  3. Guamán Yoma de Ayala, 1615: 171, 178
  4. Сьеса де Леон, Педро. Хроника Перу. Часть Первая. — Киев, 2008 (пер. А. Скромницкий). Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 июль 2012.

ҺылтанмаларҮҙгәртергә