Зеленко Екатерина Ивановна

лётчик, өлкән лейтенант, донъяла һауа тараны ҡылған берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ, Советтар Союзы Геройы (1990 й. 5 майы)

Екатерина Ивановна Зеле́нко (1916 йылдың 14 сентябре, Волынь губернаһы, Овруч өйәҙе Корощино (хәҙерге Житомир өлкәһе, Олевский районы)[1] ауылында — 1941 йылдың 12 сентябре, Сумы өлкәһе Анастасьевка ауылы эргәһендә — лётчик, өлкән лейтенант, донъяла һауа тараны ҡылған берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ, Советтар Союзы Геройы (1990 й. 5 майы).

Зеленко Екатерина Ивановна
Рәсем
Заты ҡатын-ҡыҙ
Гражданлығы Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg СССР
Хеҙмәт итеүе СССР
Тыуған көнө 14 сентябрь 1916({{padleft:1916|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})
Тыуған урыны Овручский уезд[d],Корощино[d]
Вафат булған көнө 12 сентябрь 1941({{padleft:1941|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:12|2|0}}) (24 йәш)
Вафат булған урыны СССР, Украина Совет Социалистик Республикаһы, Сумы өлкәһе, Роменский район[d]
Ерләнгән урыны Курск
Һөнәр төрө лётчик, хәрби хеҙмәткәр
Хәрби звание өлкән лейтенант[d]
Һуғыш/алыш Совет - Финляндия һуғышы (1939—1940)[d] һәм Икенсе бөтә донъя һуғышы
Ғәскәр төрө СССР хәрби-һауа көстәре[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Советтар Союзы Геройы Ленин ордены Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Юғалтыуҙың хәрби классификацияһы яуҙа һәләк була[d]
Commons-logo.svg Зеленко Екатерина Ивановна Викимилектә

БиографияһыҮҙгәртергә

Екатерина Зеленко 1916 йылдың 23 февралендә[2] Коршин ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ул унынсы бала була. Катяның әсәһе, Наталья Васильевна Максимова Кострома өлкәһе Назаровка ауылында тыуған. Атаһы — Курск өлкәһе Велико-Михайловка ауылыныҡы. Беренсе донъя һуғышы йылдарынд, тынғыһыҙ замандарҙа, уның ғаиләһе Курск ҡалаһына күсергә ҡарар итә.[3]

Курск ҡалаһындағы 10-сы тулы булмаған урта мәктәптең ете класын тамамлай, Воронеж аэроклубында курстарын үтә (1933), К. Е. Ворошилов исемендәге 3-сө Ырымбур хәрби авиация лётчиктар һәм лётчик-күҙәтеүселәр мәктәбен (1934, 5 билдәләренә генә) тамамлай. ВЛКСМ ағзаһы. Шул уҡ 135-се бомбардирока авиация полкының 1943 йылғы һауа һуғышында һәләк булған 4-се эскадрилья командиры лётчик Павел Игнатенкоға кейәүгә сыҡҡан була.

Харьковта фатирҙарға урынлаштырылған 19-сы еңел бомбардировка авиация бригадаһында хеҙмәт иткән. Самолёттар һәм авиация ҡорамалдарын һынау менән шөғөлләнеп, ете йыл буйына дүрт самолёт төрөн үҙләштерә. 1939—1940 йылдарҙағы Хәрби-Һауа Көстәренең 8-се һауа армияһы составына ингән 11-се еңел бомбардировка авиация полкының 3-сө эскадрильяһында совет-фин һуғышында ҡатнаша. 8 хәрби осош яһап, дошмандың артиллерия батареяһын һәм боеприпастар келәтен юҡ итә, Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. Шунан 19-сы авиабригадаға ҡабат килә, 1940 йылдың майынан яңы формалашҡан 135-се бомбардировка полкында лётчик-инструктор сифатында хеҙмәт итә.

Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәренән 135-бомбардировка авиация полкының 5-се эскадрилья (Көньяҡ-Көнбайыш фронты, Хәрби-һауа көстәренең 6-сы армияһы, 16-сы ҡатнаш авиация дивизияһы) командиры урынбаҫары булараҡ алыштарҙа ҡатнаша. Барлығы 40 хәрби осош (шул иҫәптән төнгө) яһап өлгөрә, 12 һауа һуғышында ҡатнаша. 1941 йылдың июлендә Пропойск районында дошмандың 45 танков, 20 автомобилен, батальонға яҡын һалдатын ҡырып, юғалтыуһыҙ ҡайтҡан бомбардировщиктар төркөмө командиры була.

1941 йылдың 12 сентябрендә Су-2 самолётында ике хәрби разведка осошо яһай. Икенсе осош ваҡытында уның самолёты зыян күреүенә ҡарамаҫтан, шул уҡ көндә ул өсөнсө тапҡыр задание үтәргә оса. Кире ҡайтҡан саҡта, Ромны районы йүнәлешендә ике совет самолётына немецтарҙың ете Me-109 һөжүм итә. Икенсе совет самолёты бәреп төшөрөлә, һәм алышта ҡатнаша алмай. Зеленко бер дошман самолётын бәреп төшөрә, ә боезапасы бөткәнлектән, икенсе немец самолётын төкөй таранить. Шулай итеп, уны ҡыйрата, әммә үҙе лә һәләк була.

Һәләк булған лётчикты урындағы халыҡ Сумы өлкәһенең Анастасьевка ауылы үҙәгенә ерләй. Һуғыштан һуң уның мәйетен Курск ҡалаһына күсерәләр 1941 йылда уҡ, үлгәндән һуң, Советтар Союзы Геройы исеме бирелергә тейеш була, әммә шул саҡта Ленин ордены менән генә бүләкләнә[4]. 1990 йылдың 5 майында СССР президенты указы менән үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелгән.

Советтар Союзы Геройы генерал-лейтенант Анатолий Иванович Пушкин һүҙҙәре буйынса:

  ...был юғары класлы лётчик ине. Ҡош осарға тыуған кеүек, ул да авиация өсөн тыуған!  

НаградаларҮҙгәртергә

 
Курск ҡалаһында Екатерина Зеленко һәйкәле.
Файл:Мемориальная доска на доме Екатерины Зеленко в Курске.jpg
Курск ҡалаһы. Екатерина Зеленко йортондағы мемориаль таҡтаташ.
 
2014 йылғы Рәсәй почта маркаһы.  (ЦФА (ИТЦ «Марка») № 1817).

ХәтерҮҙгәртергә

  • 1971 йылда Е. И. Зеленко һәләк булған урында ҡаҙыу эштәре башҡарыла. Өс метр тәрәнлектә уның самолётының өлөштәре, ә был урындан бер нисә саҡрым алыҫлыҡта тарандан ҡалған эҙе беленеп торған «Ме-109» ярсыҡтары табыла. Анастасьевка халҡы Катя Зеленко самолёты ҡолаған урында обелиск ҡуйған.
  • Шулай уҡ Берестовкала (һуңғы хәрби осошон шул аэродромдан яһай) һәм Курск ҡалаһында уға һәйкәл ҡуйылған.
  • Урам Курск, Воронеж, Ромны, Сумы, ҡала урамдары мәктәптәре, пионер дружиналары уның исеме менән аталған.
  • Уның хөрмәтенә Ҡояш системаһының бәләкәй планетаһы (1900) Катюша тип атала.
  • Курск ҡалаһында ул элек йәшәгән Горький урамындағы 23-сө һанлы йортта мемориаль таҡта ҡуйылған.
  • Анастасьевкала һәм ул уҡыған Курск ҡалаһының 10-сы мәктәбендә Екатерина Зеленко музейҙары булдырылған.
  • Д. Д. Жданов исемендәге ЛСЗ төҙөгән сухогрузный судно Зеленко хөрмәтенә аталған.
  • Е. И. Зеленко хөрмәтенә геройҙың тыуған илендә, Житомир өлкәһе Олевск районында, йыл һайын мәктәп уҡыусылары араһында волейбол турниры уҙғарыла.
  • Ҡала хакимиәте башлығы ҡарары буйынса 1998 йылда Воронеж ҡалаһы аэроклубына Е. И. Зеленко исеме бирелә[6].

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Зеленко Катерина Іванівна(недоступная ссылка)
  2. Ко дню ВВС. ko-dnu-vvs.mil.ru. 28 ғинуар 2020 тикшерелгән.
  3. Зеленко Екатерина Ивановна - советский военный летчик Герой Советского Союза - Красные соколы. Русские авиаторы летчики-асы 1914-1953. airaces.narod.ru. 28 ғинуар 2020 тикшерелгән.
  4. Приказ Войскам Юго-Западного фронта по личному составу ВВС № 074 от 29 декабря 1941 года.
  5. Указ Президента СССР от 5 мая 1990 г. № 114.
  6. Воронежский аэроклуб Архивная копия от 6 октябрь 2014 на Wayback Machine

ҺылтанмаларҮҙгәртергә

Зеленко Екатерина Ивановна. «Герои страны» сайты.