Һүррәм солтан (рус. Хюрре́м Хасеки́-султа́н, ғосман. خرم حسکي سلطان, төр. Hürrem Haseki Sultan, Европала Роксола́на (лат. Roxolana) булараҡ билдәле; ысын исеме билдәһеҙ. Һуңғараҡ яҙылған әҙәби әҫәрҙәрҙә уның исемен "Алекса́ндра Гаври́ловна Лисо́вская тип атайҙар; 1502 йылдар самаһы[2] бәлки 1505 йылдыр[3] — 15 йәки 18 апрель 1558[4]) — башта кәнизәк, шунан Күркәм Сөләймән, Ҡануни́ Сөләймән ҡушаматтары йөрөткән Сөләймән I солтандың никахлы хәләл ефете булған, һасеки, Сәлим Икенсенең әсәһе[5].,.

Һүррәм солтан
Рәсем
Заты ҡатын-ҡыҙ[1]
Гражданлығы Banner of Sigismund III Vasa.svg Поляк Короллеге тажы[d]
Ғосман империяһы
Тыуған көнө 1502
Тыуған урыны Королевство Польское[d], Русское воеводство[d], Галицкая земля[d], Рогатин[d]
Вафат булған көнө 15 апрель 1558
Вафат булған урыны Ғосман империяһы, Истанбул[1]
Ерләнгән урыны Сөләймәниә мәсете
Истанбул
Хәләл ефете Сөләймән I
Балалары Шехзаде Мехмед[d], Михримах[d], Селим II[d], Шехзаде Баязид һәм Шехзаде Джихангир[d]
Нәҫеле Османдар[d]
Һөнәр төрө консорт
Биләгән вазифаһы Һасеки һәм Sultana of the Ottoman Empire[d]
Commons-logo.svg Һүррәм солтан Викимилектә

БалаларыҮҙгәртергә

Һүррәм Ҡануни Сөләймән солтандан 6 ул тапҡан[6]:

Улдары:

  • Шаһзадә Мәхмәт (1521—1543)
  • Абдулла (1523—1526)
  • Сәлим(28 май 1524 — 13 декабрь 1574)
  • Баязит (1525 — 25 сентября 1561)[7]
  • Шахзадә Йыһангир (1531—27 ноябрь 1553)

Ҡыҙы:

  • Миһримәһ (21 март 1522— 25 ғинуар 1578)

Күркәм Сөләймәндең бер улынан - Сәлимдән башҡаһы үҙенән алда үлеп бөтә.

Мәхмәт 1543 йылда вафат була. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, сәсәк ауырыуынан вафат булған[8], икенсе фараздар буйынса үлеме етеп вафат булған[9].

Йыһангир бәләкәйҙән сирләшкә була, 1553 йылда Шаһзадә Мостафаны язалап үлтергәндән һуң, вафат була.Ағаһын һағыныуҙан үлгән тигән һүҙҙәр ҙә тарала. Һүррәм көндәшенең улын тәхеткә ултырттырмаҫ өсөн ирен улына ҡаршы ҡуйып, үлтерттергән тигән легенда ла бар[10].

Баязит улы атаһын үлтерергә маташҡан, тик был килеп сыҡмағас, Персияға ҡасҡан. Атаһы фарсы шаһы менән солох төҙөгәндән һуң, Баязитты дүрт улы менән үҙҙәренә оҙатыу тураһында килешкән. Баязитты 1561 йылдың 25 сентябрендә язалағандар, ә уның кесе улын Бурсала үлтергәндәр.

ГалереяҮҙгәртергә

Шулай уҡ ҡарағыҙҮҙгәртергә

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. 1,0 1,1 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #119171538 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  2. Смирнов Н. А. Россия и Турция в XVI—XVII вв. (в двух томах). — Т. 1. — М.: МГУ, 1946. — С. 60.
  3. Гавришков Б. М. Славянская тематика в произведениях Лессинга // Советское славяноведение. — 1982. — № 6, ноябрь-декабрь. — С. 93. — ISSN 0132-1366
  4. Bonnie G. Smith The Oxford Encyclopedia of Women in World History: 4 Volume Set — Oxford University Press, 2008. — Т. 4. — P. 517. — 2752 p. — ISBN 0195148908, 9780195148909.
  5. Peirce (1993) p. 91
  6. Yermolenko G. Roxolana: «The Greatest Empresse of the East». — P. 233.
  7. Şehzade Bayezid  (төр.). www.devletialiyyei.com. Тәүге сығанаҡтан архивланған 29 апрель 2013. 29 апрель 2013 тикшерелгән.
  8. Öztuna, Yılmaz. Kanuni Sultan Süleyman. Babıali Kültür Yayınları, 2006. s. 174—189
  9. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1951, yeni ed. 1998), Osmanlı Tarihi: İstanbul’un Fethinden Kanunî Sultan Süleyman'ın Ölümüne Kadar , Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları
  10. Терещенко А. В. Бытъ русскаго народа. — Ч. II. — СПб.: Тип. Министерства внутренних дѣл, 1848. — с.5.

СығанаҡтарҮҙгәртергә

  • Peirce L. P. The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. — New York: Oxford University Press, 1993. — 374 p.
  • Roxolana in European Literature, History and Culture / ed. by Galina I. Yermolenko. — New York: Ashgate Publishing, 2010. — 318 p.
  • Yermolenko G. Roxolana: «The Greatest Empresse of the East» // The Muslim World. — 95. — 2. — 2005. — P. 231—248.