Йосопов Рәшит Нурғәли улы

112-се (16-сы) Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры

Йосопов Рәшит Нурғәли улы (15.06.1914 — 01.08.1976) — 112-се (16-сы) Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры[1], гвардия өлкән сержанты, ике Ҡыҙыл Йондоҙ, “Яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн" миҙалы, юбилей миҙалдары, "Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ" ордены, "Сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн" миҙалы кавалеры.

Йосопов Рәшит Нурғәли улы
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Тыуған көнө 15 июнь 1914({{padleft:1914|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})
Тыуған урыны Баймаҡ районы
Вафат булған көнө 1 август 1976({{padleft:1976|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:1|2|0}}) (62 йәш)

БиографияһыҮҙгәртергә

Рәшит Йосопов Баймаҡ районының Әмин ауылында данлыҡлы ҡурайсы-йыраусылар — Искужиндар нәҫеленән булған Бибикамал һәм ябай крәҫтиән Нурғәли Йосоповтар ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә. Уға 4 йәш тулған мәлдә әсәһе баланан һуң вафат була. Өлкән ағаһы Ғәбделбарый менән ике үгәй әсә ҡулында үҫә. Нурғәли Йосопов үҙе бик йүнсел кеше була: мөмкинлек тыуыу менән (революциянан һуң) ҡоҙаһы Исрафил менән тире иләү цехы асып ебәрә, аҙаҡ уларҙы Белорет, Магитогорск, Троицк ҡалалары баҙарына алып барып һатыуҙы юлға һала. Шуға күрә әсәләренән ҡалған малайҙары бәләкәйҙән атаһының ҡул араһына инеп буй еткерә[2].

Рәшит бала сағынан белемгә тартыла, ауылда үткәрелгән төрлө сараларҙа әүҙем ҡатнаша. Темәс ауыл советы етәкселәре отҡор егетте Омскиға агрономдар курсына уҡырға ебәрә. Унан ҡайтҡас, һуғыш башланғанға тиклем Рәшит Муллаҡай ауылында, Баймаҡ районы МТС-ында агроном, баш агроном булып эшләй [2].

Яу яланындаҮҙгәртергә

Рәшит Йосопов һуғыш башланғандың тәүге көнөнән үҙ теләге менән фронтҡа китергә теләй. 1941 йылдың 7 декабрендә Баймаҡ районының хәрби комиссариаты йәш яугирҙы яңы ғына формалаша башлаған 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составына индерә. Командирҙары, Рәшиттең һыбай оҫта йөрөүен иҫәпкә алып, уны элемтәселәр взводына индерә. Дивизия дошман тылына рейдтар менән инә. Полктар менән штаб араһында телефон бәйләнеше өҙөлгән мәлдә приказдар яҙылған пакеттарҙы, дошмандың позициялары аша үтеп, тапшырырға тура килә. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн Рәшит Йосопов ике Ҡыҙыл Йондоҙ, “Яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн" миҙалы менән бүләкләнә[2].

Тыныс тормош һалдатыҮҙгәртергә

Рәшит 1945-се йылдың көҙөндә генә тыуған йортоноң ишеген асып инә. Ҡайтҡас та өйҙә оҙаҡ ял итеп ятырға ваҡыты булмай уның. Емерелгән хужалыҡтарҙы аяҡҡа баҫтырыу өсөн ир-егеттәр ҡулының етешмәүен яҡшы аңлай. Күп тә үтмәй уны Баймаҡ МТС-ына участка агрономы итеп тәғәйенләп ҡуялар. 1948 йылдан 1953 йылға тиклем Баймаҡ МТС-ында баш агроном вазифаһын башҡара.

Илдә, етәкселәре ойоштороу һәләте һәм белем кимәле түбән булыу сәбәпле артта ҡалған колхоздарҙы күтәреү өсөн, эшлекле, хужалыҡ итеүгә һәләтле, белемле кешеләрҙе шундай колхоздарға етәксе вазифаларға тәғәйенләү кампанияһы ("25- меңлектәр" тип атала улар) башлана. Шул мәлдә 1953 йылдың февралендә Баймаҡ районы етәкселеге тәҡдиме буйынса “Урғаҙа” колхозы колхозсылары районда эшлеклелеге менән танылып өлгөргән Рәшит Нурғәли улын үҙҙәренең рәйесе итеп һайлап та ҡуя[3].

Рәшит Нурғәле улы тырышлығы менән “Урғаҙа” колхозы район буйынса алдынғылыҡҡа сыға. Ул етәкләгән колхоз йылдың йылында иген культтураларынан юғары уңыш алыуға өлгәшкәне өсөн Рәшит Нурғәли улы Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм “Сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн” миҙәлы менән бүләкләнә.

1961 йылда “Йылайыр” игенселек совхозы ойоторола, һәм “Урғаҙа” колхозын ошо яңы хужалыҡҡа ҡушалар. Ә Рәшит Нурғәли улын Урғаҙа отделениеһының упраляющийы итеп ҡуялар[2].

Оло быуын кешеләре әле булһа Рәшит Нурғәли улы етәкселек иткән ваҡытта етеш йәшәй башлауҙарын, землянкаларын емереп, йорттар һалып сығыуҙарын хәтерләй.

Ошо йылдарҙа Рәшиттең атаһы Нурғәли ҡаты сирҙән вафат була. Рәшит Нурғәли улы, уңышлы ғына эшләп йөрөүенә ҡарамаҫтан, кесе ул булараҡ, атай нигеҙендә йәшәү өсөн тыуған ауылы Әмингә ҡайта. 1974 йыл пенсияға сыҡҡансы “Һәүәнәк” совхозында һәм Темәс леспромхозында яуаплы вазифаларҙа эшләй. 1973 йыл ҡаты ауырып китә һәм 1976 йылдың авгусында вафат була.

ҒаиләһеҮҙгәртергә

  • Ҡатыны — Ишбирҙина Шәһәрбостан Ғариф ҡыҙы (Баймаҡ районының Иһән ауылы ҡыҙы).
  • Балалары — Суфия (21.07.1941), Мөхәммәт (09.03.1947).
  • Ейәндәре — Суфияның улы Марат Әүәлбаев (Баймаҡ районының Әмин ауылында йәшәй);
  • Мөхәммәттең балалары: Ғәзиз, Зәлифә, Юлдаш (Өфөлә йәшәйҙәр).

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Рамазан Үтягулов. Беркуты Ирандыка.Сибай. 2012.стр. 95
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 [Өфө. БДУ-ның редакция-нәшриәт үҙәге. 2019.36-сы бит]
  3. Әмир Сәйғәфәров. Тарих һәм кеше яҙмышы солғанышында Иһән ауылы.Өфө. Китап. 2019. Т. 250. 90-сы бит

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • Рамазан Үтягулов. Беркуты Ирандыка. Сибай. 2012. Печатный ценр "Зауралполиграфия". Т. 250 экз. С.106.
  • Марс Саньяров. Әминем — тыуған ерем. — Өфө. БДУ-ның редакция-нәшриәт үҙәге. 2019. Т. 50 экз. 263 б.
  • Әмир Сәйғәфәров. Тарих һәм кеше яҙмышы солғанышында Иһән ауылы.Китап. Өфө. 2019. 250 экз. 298 бит.