Cендреи Юлия (мадьярса  Júlia Szendrey, 29 декабрь 1828 йыл, Кестхей, Венгрия короллеге — 6 сентябрь 1868 йыл, Пешт], Австро-Венгрия) — Венгрия шағиры, тәржемәсе, билдәле венгр шағыры Шандор Петёфиҙың ҡатыны[2][3].

Cендреи Юлия
Рәсем
Заты ҡатын-ҡыҙ
Гражданлығы Flag of Hungary (1848-1849, 1867-1869).svg Венгрия
Тыуған көнө 29 декабрь 1828({{padleft:1828|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[1]
Тыуған урыны Австрия империяһы, Венгрия короллеге, Зала[d], Кестхей[d]
Вафат булған көнө 6 сентябрь 1868({{padleft:1868|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[1] (39 йәш)
Вафат булған урыны Венгрия, Пешт[d], Пешт[d]
Үлем төрө тәбиғи үлем[d]
Үлем сәбәбе Яман шеш
Ерләнгән урыны Керепеши[d]
Изображение могилы
Хәләл ефете Шандор Петёфи һәм Árpád Horvát[d]
Балалары Zoltán Petőfi[d] һәм Árpád Horvát[d]
Һөнәр төрө шағир, тәржемәсе, яҙыусы
Commons-logo.svg Cендреи Юлия Викимилектә

БиографияҮҙгәртергә

Юлия Сендреи 1828 йылдың 29 декабрендә Кестхей ҡалаһында дворян ғаиләләре управляющийы ғаиләһендә тыуа. [4][3][2]. Уның әсәһе Анна Галович исемле була. Юлия бай ғаиләләр ҡыҙҙары уҡығын Пешт институтында уҡып белем ала[5]. Ул сит телдәрҙе өйрәнә, фортепианола уйнай, бейергә ярата, тик кисәләр уҙғарырға һәм үҙ талантын күрһәтергә яратмаған. Ул Генрих Гейне, Жорж Санд һәм башҡа шағирҙарҙың китаптарын уҡырға яратҡан[5].

Әҙәбиәт һәм поэзия менән мауыҡҡан ханым булараҡ 1846 йылда Надькаролиҙа осрашҡандан һуң шағир Шандор Петёфиға ғашиҡ була. Ғаиләһе яғынан ҡаршы булыуҙарына ҡарамаҫтан бер йылдан һуң улар Румынияның Ардуд ҡалаһында өйләнешә. 1848-1849 йылғы Венгрия революцияһы башланғас, Петефи армияға китә, ғаиләһен Дебреценға күсерә. Улдары Золтан 1848 йылдың 15 декабрендә тыуа.[3].

Шандор Петёфи һуғыш ваҡытында юғала, һуңынан «һәләк булды» тип иғлан ителә. Был хәбәрҙе Юлия бик ауыр кисерә. Уны эҙләргә Трансильванияға юллана. Ирен табырға өмөт итеп, Төркиәгә инергә һорай, әммә рөхсәт бирмәйҙәр. Өмөтһөҙлөктән, ярҙам һорап, тарихсы Арпад Хорватҡа мөрәжәғәт итә. [5][2]. Улар 1850 йылда өйләнешә, ул ваҡытта был никахты хупламайҙар, яңынан кейәүгә сыҡҡан өсөн стигматизацияға дусар була, шулай уҡ уның үҙ-үҙен тотоуы менән бәйле төрлө имеш-мимештәр йөрөй, был хәбәрҙәрҙе Арань Янош кеүек билдәле шағырҙар яҙып сығара.

Ул үҙенә яҡлау эҙләп кейәүгә сыҡҡандар. Үлгәндән һуң ун йыл үткәс уның ғәйеплеләрҙе фаш иткән көндәлеге тергеҙелә һәм өлөшлөтө нәшер ителә.[6].

Хорват менән никахта дүрт улдары тыуа, ул ваҡытта улы золтан менән мөнәсәбәте боҙола. Йәш егет атаһы Петефи кеүек үҙ тормошо менән йәшәй. Йәш көйө 1870 йылда туберкулёздан үлә.[3]. 1950-се йылдарҙа Сендрей бер нисә шиғыр яҙа, Ганс Христиан Андерсендың бер нисә әкиәтен тәржемә итә.

Ғүмеренең һуңғы йылдарыҮҙгәртергә

Уның икенсе никахы ла фажиғалы була. Уның аналыҡ муйынында яман шеш табалар һәм ул кинәт кенә 1867 йылда ире менән айырыла. Пешта атаһы финанслаған бәләкәй генә фатирға күсә. Көндәлегендә икенсе ире уға тоғро булмауы тураһында яҙа, ире табип киҫәтеүенә ҡарамаҫтан «ғаилә бурысын» үтәүҙе мәжбүр итеүе тураһында яҙа. 1868 йылда ошо кескенә фатирҙа вафат була. Үлем түшәгендә әйттереп атаһына хат яҙҙырта: «Шандор менән бәхетһеҙ буласаҡһың тигән инең. Уның менән булғандағы бәхеттә әлегә тиклем бер ҡатын да татымаған. Мин уның королеваһы инем, ул мине бик яратты, ә мин уны яраттым. Беҙ донъяла иң бәхетле пар инек. Шулай булып ҡалыр инек, әгәр яҙмыш беҙҙе айырмаһа».[3].

Икенсе ирен ғәйепләп яҙған хатты уҡығас, атаһы Хорватҡа ерләүҙә ҡатнаштырмай, үҙе ерләй. 60 йыл үткәс Петефи башҡа ғаилә ағзалары менән Керепеши зыяратына күсерелә. Ҡәбер ташына беренсе ире исеме Пеефи тип яҙыла.[2][7][8].

ХәтерҮҙгәртергә

Венгрияла Юлия Сендреиның бер нисә һәйкәле бар. 2018 йылда Копенгагенда Венгрия Илселеге бинаһы алдында уның бюсы ҡуйыла.[2][9][10].

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. 1,0 1,1 http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/14853.htm
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 «Szendrey Júlia halála» (hu). Rubicon. Проверено 2020-03-21.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Szabadság és szerelem  (венг.). National Archives of Hungary. 21 март 2020 тикшерелгән.
  4. Szendrey Ignác gyászjelentése  (венг.). familysearch.org. 21 март 2020 тикшерелгән.
  5. 5,0 5,1 5,2 Szinnyei József Petőfi Sándorné // Magyar írók élete és munkái — Magyar Elektronikus Könyvtár, 1891.
  6. Júlia, az elátkozott özvegy - Petőfi özvegyének igazi arca  (венг.). Hetek (2017-03-10). 21 март 2020 тикшерелгән.
  7. Szendrey Júlia mint költő, műfordító, múzsa és nő  (венг.). Irodalomismeret. 21 март 2020 тикшерелгән.
  8. Petőfi család  (венг.). Dr. Varga József. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 май 2006.
  9. Szendrey Júlia mint költő, műfordító, múzsa és nő  (венг.). Irodalomismeret. 21 март 2020 тикшерелгән.
  10. Petőfi család  (венг.). Dr. Varga József. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 май 2006.

ҺылтанмаларҮҙгәртергә