Самарий (лат. Samarium, Sm) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор элементы. Тәртип номеры — 62. Лантаноидтар төркөмөнән. Ябай матдә самарий — ҡаты металл, аҡ төҫтә.

Самарий
Рәсем
Хөрмәтенә аталған Самарскит[d]
Ауырлығы 150,36 ± 0,02 атомная единица массы[1]
Асыусы йәки уйлап табыусы Лекок де Буабодран, Поль Эмиль[d][2]
Асыу датаһы 1879[2]
Табылыу урыны Париж[2]
Элемент символы Sm[3]
Химик формула Sm[4]
Каноническая формула SMILES [Sm][4]
Атом һаны 62[5]
Электр кирелеге 1,17
Позиция в Юникоде 91E4[6]
Commons-logo.svg Самарий Викимилектә

СимволыҮҙгәртергә

Самарий элементының символы — Sm (Самарий тип уҡыла).

Тарихы һәм атаманың килеп сығышыҮҙгәртергә

Элемент самарскит минералынан айырып алынған ((Y,Ce,U,Fe)3(Nb,Ta,Ti)5O16). Был минерал 1847 йылда урыҫ тау инженеры, полковник В. Е. Самарский-Быховец хөрмәтенә аталған (шул минерал өлгөһөн тикшеренеүгә алырға рөхсәте өсөн немец химигы Генрих Роза тәҡдиме буйынса)[7]. Самарскитта яңы, бығаса билдәле булмаған француз химик элемент табылған спектроскоп ысулы менән 1878 йылда Делафонтен һәм 1879 йылда Лекок де Буабодран тарафынан табылған. Был 1880 йылда швейцария химигы Ж. де Мариньяк асыш булыуын раҫлай . Элемент минерал буйынса самарий тип атала; был тарихта ысын кеше исеме бирелгән тәүге осраҡ, шуғаса мифологик персонаждар исеме ҡушыла торған булған[8][9]. Тәүге тапҡыр таҙа самарий ХХ быуат башында ғына бүлеп алына.

ТәбиғәттәҮҙгәртергә

Ер ҡабығында самарий йөкмәткеһе — 8 г/т, океан һыуҙарында — 1,7·10−6 мг/л[10].

ЯтҡылыҡтарыҮҙгәртергә

Самарий лантаноидтар составына инә, уларҙың ятҡылыҡтары Ҡытай, АҠШ, Ҡаҙағстан, Рәсәй, Украина, Австралия, Бразилия, Һиндостан, Скандинавия дәүләттәрендә табылған.

Сығарып алыуҮҙгәртергә

Металлик самарий етештереү структураһына һәм иҡтисади күрһәткестәргә ярашлы рәүештә, металлургия һәм электролитик ысулдар менән алына. Донъяла самарий сығарып алыу бер нисә йөҙ менән тонна тип баһалана, күбеһе монацит ҡомдан ион алмаштырыу ысулдары менән сығарыла.

ХаҡыҮҙгәртергә

Самарий хаҡы таҙалығы 99-99,9 % 1 ҡойолмаларында 1 килограмы өсөн 50-60 доллар тирәһендә тирбәлә.

2014 йылда 25 грамм 99,9 % таҙалыҡ самарийҙы 75 евроға һатып алырға мөмкин булған.

Физик үҙенсәлектәреҮҙгәртергә

Самарий металы — тышҡы күренеше менән ҡурғашҡа, ә механик үҙенсәлектәре буйынса — цинкҡа оҡшаған.

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report) (ингл.)IUPAC, 1960. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1515/PAC-2015-0305
  2. 2,0 2,1 2,2 Эмсли Д. Nature's Building Blocks: An A-Z Guide of the Elements (New Edition)Издательство Оксфордского университета, 2011.
  3. Wieser M. E., Coplen T. B., Wieser M. Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) (ингл.) // Pure and Applied ChemistryIUPAC, 2010. — Vol. 83, Iss. 2. — P. 359–396. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14
  4. 4,0 4,1 SAMARIUM (ингл.)
  5. периодическая система химических элементов — 1869.
  6. https://www.cns11643.gov.tw/wordView.jsp?ID=145953
  7. Гейнрих Розе. Состав уранотантала и колумбита из Ильменских гор / Горный журнал, 1847, ч. II, кн. 4, с. 108—126.
  8. Chemistry in Its Element — Samarium, Royal Society of Chemistry.
  9. Samarium: History & Etymology.
  10. J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. I, 1965

ҺылтанмаларҮҙгәртергә

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • Самарий// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 22-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

ҺылтанмаларҮҙгәртергә