Чулым теле

себер төрөк теле, алтай тел ғаиләһенең төрөк тармағы хакас төркөмөнә ҡарай

Чулым теле (үҙатамаһы — чулым тили, тила ӧс, татар тили) — чулымдар теле. Себер төрки телдәре, хакас төркөмөнә ҡараған төрки тармаҡ алтай телдәр ғаиләһе инә.

Чулым теле
Халыҡтың үҙенә үҙе биргән исеме

Чулым[1], Ӧс (июс) тили, татар тили[2][3]

Илдәр

Рәсәй Федерацияһы Рәсәй Федерацияһы

Регионы

Красноярск крайы, Томск өлкәһе

Был телдә һөйләшеүселәр

44[4]

Статус

юғалыу аҫтында ( түбәнге чулым теле)

Классификация
Категория

Евразия телдәре

Алтай телдәре (бәхәсле)

Төрки тармаҡ
Хакас төркөмө
Төньяҡ алтай төркөмө
Әлифба

кириллица (эшләү өҫтөндә)

Тел коды
ISO 639-1

ISO 639-2

tut

ISO 639-3

clw

Шор теленә һәм ҡайһы бер хакас диалекттарына яҡын.

Чулым теле үҙәк Себерҙә таралған, төньяҡ алтай тауҙары, Чулым йылға бассейны эргәһенән. Шулай уҡ бөтә һөйләшеүселәр рус телен белә.

Чулым теле үлгән телдәр һәм ЮНЕСКОның юҡҡа сығарыусы Ҡыҙыл китабына индерелгән. Бәлки, 25 йыл дауамында ул тулыһынса юҡҡа сығасаҡ. 2010 йыл халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 355 чулымдарҙан 44 кеше генә чулым телендә һөйләшә.

ЯҙыуҮҙгәртергә

XXI быуат башында чулым теле яҙылмаған телдәр рәтенә инә. Бер ваҡытта ла телдә уҡытыу башҡарылмаған. 2000-се йылдарҙа уны тергеҙеү хәрәкәте башлана, 2008 йылда беренсе рус-чулым һүҙлеге баҫтырыуға әҙер була[5].

Чулым алфавиты

А а Ӓ ӓ Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Ё ё Ж ж
Җ җ З з И и Й й К к Қ қ Л л М м Н н Ң ң
О о Ӧ ӧ П п Р р С с Т т У у Ӱ ӱ Ф ф Х х
Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

шулай уҡҮҙгәртергә

ИҫкәрмәҮҙгәртергә

ҺылтанмаларҮҙгәртергә