Махгилис (Макс) Эйве (нидерл. Machgielis «Max» Euwe, МФА: [ˈmɑks ˈøˑwə]; 20 май 1901 йыл — 26 ноябрь 1981 йыл) — Нидерланд шахматсыһы һәм математигы, шахмат буйынса бишенсе донъя чемпионы (1935—1937), халыҡ-ара гроссмейстер (1950). Эйва матчта Александр Алехинды еңеп донъя чемпионы була, әммә ике йылдан һуң матч-реваншта еңелә. Эйве 1940 йылдар һуңына тиклем донъяның иң көслө шахматсыларының береһе булып ҡала, ә карьераһы тамамланғас, информатика өлкәһендә юғары кимәлдә тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә башлай.

Макс Эйве
Рәсем
Заты ир-ат[1][2]
Гражданлығы Flag of the Netherlands.svg Королевство Нидерландов[d]
Спортта ил өсөн сығыш яһай Flag of the Netherlands.svg Нидерландтар
Тыуған көнө 20 май 1901({{padleft:1901|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})[1][2][…]
Тыуған урыны Королевство Нидерландов[d], Северная Голландия[d], Амстердам[1]
Вафат булған көнө 26 ноябрь 1981({{padleft:1981|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})[2][3][…] (80 йәш)
Вафат булған урыны Королевство Нидерландов[d], Северная Голландия[d], Амстердам[1]
Үлем төрө тәбиғи үлем[d]
Үлем сәбәбе Миокард инфаркты
Туған тел Нидерланд теле
Һөнәр төрө шахматсы, математик, шахматный функционер, яҙыусы, специалист в области информатики, профессор, университет уҡытыусыһы
Эшмәкәрлек төрө статистика[5]
Эш биреүсе Университет Эразма Роттердамского[d]
Тилбургский университет[d][5]
Тилбургский университет[d][5]
Шахматный титул гроссмейстер[d]
Уҡыу йорто Амстердам университеты
Ғилми дәрәжә фән докторы[d][1]
Ғилми етәксе Roland Weitzenböck[d] һәм Hendrik de Vries[d]
Спорт төрө Шахмат
Ҡатнашыусы Шахматная олимпиада 1927[d], Шахматная олимпиада 1937[d], Шахматная олимпиада 1950[d], Шахматная олимпиада 1954[d], Шахматная олимпиада 1958[d], Шахматная олимпиада 1960[d] һәм Шахматная олимпиада 1962[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Статус авторского права как автора работы защищены авторским правом[d]
Commons-logo.svg Макс Эйве Викимилектә

1970 йылда Эйве ФИДЕ президенты итеп һайлана һәм был вазифала ике мөҙҙәт ултыра (1970—1978). Уның президентлыҡ осорона Борис Спасский менән Роберт Фишерҙың донъя беренселегенә низағлы матчы һәм Фишер — Карпов уйналмаған матчы тура килә.

Эйве логикаһы һәм варианттарҙы аныҡ иҫәпләүе менән айрылып тора. Шулай уҡ ул көслө тактик, дебют теорияһы белгесе булараҡ та билдәле. Ул бик күп китаптар, шул иҫәптән шахмат дәреслектәре һәм дебют белешмәләре яҙа.

БиографияһыҮҙгәртергә

Бала сағы һәм үҫмер йылдарыҮҙгәртергә

Эйве Махгилис 1901 йылдың 20 майында сиркәү мәктәбенең башланғыс синыфтар уҡытыусыһы Корнелиус һәм Элизабет Эйва ғаиләһендә тыуа. Эйвеның өлкән ағаһы Виллен, ҡустылары Кесс һәм Боб, һеңлеләре Анни менән Тини була. Корнелиус һуңыраҡ ҙур эш хаҡына ябай мәктәпкә күсергә мәжбүр була, шулай уҡ скрипка һәм фортепиано дәрестәре бирә. Үҙ балаларын да музыкаға өйрәтә. Эйвелар шахмат уйнарға ярата һәм таныштары өсөн турнирҙар ойоштора. Макс дүрт йәшендә уйнарға өйрәнә һәм тиҙҙән ата-әсәһен еңә башлай[6].

Эйве атаһы эшләгән мәктәпкә йөрөй. Ул бигерәк тә математикаға һәләтле була[7]. Эйве бәләкәй сағынан 16-23 йәшлек үҫмерҙәр йөрөгән үҫмерҙәр клубында уйнай. Уның өсөн ташлама яһала. 12 йәшендә ул Амстердам шахмат клубына ҡабул ителә. Киләһе йылда Эйве билдәле оҫта Кольстены бер ваҡытлы сеанста еңә[6]. Ун дүрт йәшендә ул Нидерланд шахмат федерацияһы үткәргән турнирҙарҙа ҡатнаша башлай.

1917 йылда Эйве ил чемпионатының «Б» төркөмөнә инә[8]. Ул ваҡытта Нидерландта бик күп билдәле шахматсылар йәшәй һәм уларҙың ҡайһы берҙәре менән Эйве клубта таныша. Ул Тарраш, Рети, Тартаковер, Мароци кеүек оҫталар менән шәхси таныш була, мароци уның тиҫтә йылдар яҡын дуҫына әйләнә[9].

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118685554 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 Bibliothèque nationale de France BNF танытҡысы: асыҡ мәғлүмәт платформаһы — 2011.
  3. 3,0 3,1 Архив по истории математики Мактьютор
  4. Machgielis Euwe — 2009.
  5. 5,0 5,1 5,2 (not translated to ru) (unspecified title)(untranslated), 1981. — ISBN 90-263-0529-X
  6. 6,0 6,1 Выдающиеся шахматисты мира. Макс Эйве. С. 10.
  7. J. J. O'Connor; E. F. Robertson Machgielis Euwe. School of Mathematics and Statistics University of St Andrews. Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 август 2010. 8 октябрь 2010 тикшерелгән.
  8. Выдающиеся шахматисты мира. Макс Эйве. С. 11.
  9. Выдающиеся шахматисты мира. Макс Эйве. С. 12.

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

ҺылтанмаларҮҙгәртергә