Крашенинников Николай Александрович

рус яҙыусыһы

Крашенинников Николай Александрович (14 ноябрь 1878 йыл11 октябрь 1941 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР яҙыусыһы. Башҡортостан һәм башҡорттар тураһында байтаҡ әҙәби әҫәр авторы.

Крашенинников Николай Александрович
Рәсем
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Патроним или матроним для человека Александрович[d]
Тыуған көнө 14 (26) ноябрь 1878[1]
Тыуған урыны Соль-Илецк, Ырымбур өйәҙе, Ырымбур губернаһы, Рәсәй империяһы
Вафат булған көнө 11 октябрь 1941({{padleft:1941|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:11|2|0}}) (62 йәш)
Вафат булған урыны Өфө, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, СССР
Ерләнгән урыны Сергиевское кладбище (Уфа)[d]
Яҙма әҫәрҙәр теле урыҫ теле
Һөнәр төрө яҙыусы, драматург
Эшмәкәрлек төрө Әҙәбиәт[2] һәм драма[d][2]
Уҡыу йорто М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты

БиографияһыҮҙгәртергә

ИжадыҮҙгәртергә

«Туташтар» («Барышни», 1911), «Сафлыҡ» («Девственность», 1913), «Инсафлыҡ» («Целомудрие», 1925) романдары; «Мөхәббәт тураһында әкиәт» («Сказка о любви», 1912) повесы, «Бәләкәй Тася тураһында» («О маленькой Тасе», 1908) пьесаһы һәм башҡа әҫәрҙәр авторы.

Ижадында Башҡортостан темаһыҮҙгәртергә

Николай Крашенинников әҫәрҙәренең байтаҡ өлөшө Башҡортостанға арналған. «Урман ҡарауылсыһы» («Лесной сторож», 1899) исемле тәүге хикәйәһендә, «Һүнә барған Башҡортостан» («Угасающая Башкирия», 1907) китабына ингән очерктарында колониаль сәйәсәт һөҙөмтәһендә бөлгөнлөккә һәм хәйерселеккә төшкән башҡорт халҡының ауыр тормошо, башҡорт ҡатын-ҡыҙының хоҡуҡһыҙ хәле һүрәтләнгән. Әҫәрҙәрендә яҙыусы башҡорттарҙың үҙенсәлекле образдарын тыуҙыра, уларҙың рухи байлығын аса. «Әмилә» («Амеля», 1915) романының нигеҙендә - рус дворян мөхитендә тәрбиәләнгән, ләкин үҙенең тыуған далаларына өҫтөнлөк биргән башҡорт ҡыҙы тарихы.

1941 йылда Николай Александрович социалистик Башҡортостан тураһында хикәйәләр һәм очерктар серияһы яҙыу өсөн Өфөгә килә, тик уларҙың «Яңы ер» («Новая земля») тип исемләнгән тәүгеһен генә яҙып өлгөрә[3].

Яҙыусының әҫәрҙәрен башҡорт теленә Сәләх Кулибай, Назар Нәжми, Рәшит Ниғмәти, Әхнәф Харисов һәм башҡа әҙиптәр тәржемә иткән.

Николай Крашенинниковтың «Рәхиләнең һыҡтауы» («Плач Рахили») пьесаһы буйынса Башҡорт дәүләт академия драма театрында «Рәхиләнең күҙ йәше» спектакле ҡуйыла.

ХәтерҮҙгәртергә

  • Николай Крашенинников исеме Өфөләге бер урамға бирелгән.

ӘҫәрҙәреҮҙгәртергә

  • Һайланма әҫәрҙәр. Өфө, 1951;
  • Под солнцем Башкирии: рассказы. М., 1936;
  • Невозвратное: повести. Уфа, 1987.

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • Юрий Узиков. Исторические памятники Уфы. [1] (на рус.яз.) «Китап» нәшриәте, 1999, 76-77 с. ISBN 5-295-02294-3.

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

ҺылтанмаларҮҙгәртергә

СығанаҡтарҮҙгәртергә

  • Узиков Ю.А., Наймушин П.А. Как зовут тебя, улица? Уфа, 1980.