«Ирәмәл» — («Ирәмәле», рус. «Иремель») — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

Ирәмәл
Жанр Оҙон көй
Әҫәрҙең теле Башҡорт халыҡ йырҙары

ТарихыҮҙгәртергә

«Ирәмәл» йырының тарихы 1812 йылғы Ватан һуғышы менән бәйле.

Йырҙың варианттары беренсе тапҡыр С.Ә.Галин тарафынан 1962 йылда Силәбе өлкәһендә яҙып алынған, һүҙҙәре «Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар» (1974) йыйынтығында баҫтырылып сыҡҡан. Шулай уҡ Д. Ж.Вәлиев башҡарған яҙма бар.

Ватанға һәм яҡын кешеңә тәрән хис менән һуғарылған лирик‑эпик йыр. Ватан һуғышына (1812) бәйле ижад ителгән бер вариантының шиғри тексы бергәләп һуғышҡа киткән яңы өйләнешкән кейәү менән кәләш араһындағы диалог формаһына ҡоролған.

БашҡарыусыларҮҙгәртергә

«Ирәмәл» көйөнөң төҙөлөшө текстың ярты строфаһын ғына биләгән әҙ биҙәкле ике һөйләмдән тора. Йырҙы башҡарыусылар араһында Ф.Ә. Килдейәрова, Т. Х.Үҙәнбаева, М.Ә.Шаимова, А. Ғ. Ғәлимов һәм башҡалар бар.

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар һәм көйҙәр. Өфө, 1983. Башкирское народное творчество. Т.8. Песни (дооктябрьский период). Уфа, 1995.
  • Башкирская энциклопедия. Уфа. 1996 г. с. 618.
  • Башҡорт халыҡ ижады: Йырҙар. 1-се китап. Өфө, 1974.
  • Дияров К. М. Сал Уралдың моңдары. Өфө, 1988.
  • Рыбаков С. Г. Музыка и песни уральских мусульман. СПб., 1897.
  • Лебединский Л. Н. Башкирские народные песни и наигрыши. М., 1962.

ҺылтанмаларҮҙгәртергә