Гафний (лат. Hafnium, Hf) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор, 4-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 72.

Гафний
Рәсем
Хөрмәтенә аталған Копенгаген[d]
Ауырлығы 178,486 ± 0,006 Массаның атом берәмеге[1]
Асыусы йәки уйлап табыусы Хевеши, Дьёрдь де[d] һәм Костер, Дирк[d]
Асыу датаһы 1922
Табылыу урыны Дания
Элемент символы Hf[2]
Химик формула Hf[3]
Каноническая формула SMILES [Hf][3]
Атом һаны 72
Электронная конфигурация [Xe] 4f¹⁴ 5d² 6s²
Электр кирелеге 1
Ионный радиус 0,58 ангстрем[4], 0,71 ангстрем[4] һәм 0,83 ангстрем[4]
Әселәнеү дәрәжәһе 4[5]
Тығыҙлыҡ 13 ± 0,01 грамм на кубический сантиметр[6]
Иреү температураһы 4041 ± 1 ℉[6]
Ҡайнау нөктәһе 8316 ± 1 ℉[6]
Давление пара 0 ± 1 mm Hg[6]
PGCH коды 0309
Временное среднее значение предела допустимого воздействия 0,5 ± 0,1 mg/m³[6]
IDLH 50 ± 10 mg/m³[6]
Commons-logo.svg Гафний Викимилектә
72
Гафний
178,49
4f145d26s2

Ябай матдә — ауыр, ҡыйынлыҡ менән иреүсән көмөшһыу-аҡ металл. Гафнийҙың ике модификацияһы бар.

СимволыҮҙгәртергә

Гафний элементының символы — Hf (Гафний тип уҡыла).

Асылыу тарихы һәм атаманың килеп сығышыҮҙгәртергә

Гафнийҙы башта һирәк ер элементтары араһынан эҙләйҙәр. Дания физик-теоретигы Нильс Борҙың квант-механикаһы нигеҙендә иҫәптәре буйынса һирәк ер элементтарының һуңғыһы 71-се элемент булып тороуы асыҡланғас ҡына гафний элементы — цирконий аналогы икәне аңлашыла.

Н. Бор һығымтаһына нигеҙләнеп, 1923 йылда Дирк Костер һәм Дьёрдь де Хевеши рентгеноспектраль ысул буйынса норвег һәм гренланд циркондарын анализлайҙар. Был тәжриәбәләр нигеҙендә улар 72-се элемент асылыу тураһында иғлан итә һәм уға ҡала хҡрмәтенә гафний тигән исем бирә (лат. Hafnia — Копенгагендың латинса исеме). 1949 йылда элементтың «гафний» исеме Халыҡ-ара комиссия тарафынан раҫлана.

Донъя ресурстарында — гафнийҮҙгәртергә

2007 йылда 99%-лы гафний хаҡы килограмы өсөн уртаса алғанда $780 тәшкил итә (infogeo.ru мәғлүмәттәре буйынса)

Гафнийҙың бөтә донъя ресурстарын гафний ике окисенә күсереп иҫәпләгәндә, 1 миллион тоннанан бер ни тиклем артып китә. Был ресурстарҙы бүлеү структураһы яҡынса түбәндәгесә күренә:

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • Химия и технология редких и рассеянных элементов. Ч. 2. Под ред К. Большакова. Изд. 2. М.: Высшая школа, 1976.

ҺылтанмаларҮҙгәртергә

  • Гафний // Большая советская энциклопедия: В 66 томах (65 т. и 1 доп.) / Гл. ред. О. Ю. Шмидт. — 1-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1926—1947.