Кулдуркаев Яков Яковлевич

совет эрзә шағиры һәм яҙыусыһы

Яков Яковлевич Кулдуркаев (22 октябрь 1894 йыл — 28 июль 1966 йыл) — совет эрзә шағиры һәм яҙыусыһы. «Эрьмезь» поэмаһының авторы.

Кулдуркаев Яков Яковлевич
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Тыуған көнө 22 октябрь 1894({{padleft:1894|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:22|2|0}})
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Сембер губернаһы[d], Ардатовский уезд[d], Лобаски[d]
Вафат булған көнө 28 июль 1966({{padleft:1966|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:28|2|0}}) (71 йәш)
Вафат булған урыны СССР, РСФСР, Мордовская Автономная Советская Социалистическая Республика[d], Атяшевский район[d], Лобаски[d]
Ерләнгән урыны Лобаски[d]
Яҙма әҫәрҙәр теле Эрзя теле
Һөнәр төрө шағир

БиографияһыҮҙгәртергә

Яков Кулдуркаев 1894 йылдың 22 октябрендә Лобаски ауылында (хәҙерге Мордва Республикаһы Атяшево районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған[1].

1903—1906 йылдарҙа ауылдағы башланғыс мәктәптә уҡый. 1912 йылда Саранск реаль училищеһын тамамлай. Себергә китә, Амур тимер юлында табелсе булып эшләй[2].

1915 йылда армияға алына, Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, контузия ала. Һуңынан Граждандар һуғышында Ҡыҙыл армия составында ҡатнаша[3]. 1923 йылда Мәскәүҙә счетоводтар курсына уҡырға инә. Уҡыуҙы тамамлағандан һуң, счетовод, бухгалтер, ревизор булып эшләй[1].

1938 йылда халыҡ дошманы тип репрессиялана. Коми АССР-ындағы, Новгород һәм Жамбул өлкәләрендәге лагерҙарҙа ултыра. 1958 йылда аҡлана.

Яков Кулдуркаев 1966 йылдың 28 июлендә мәрхүм була, тыуған яғында Лобаски ауылында ерләнә.

ИжадыҮҙгәртергә

Кулдуркаев үҙе әйтеүенсә, ижад менән 1910 йылда шөғөлләнә башлаған. Ижадынан үҫеүенә мордва халыҡ фольклоры, шулай уҡ яҙыусылар Ф. М. Чесноков, П. С. Глухов һәм А. М. Моро менән танышыу йоғонто яһай.

1928 йылда Кулдуркаев «Эрьмезь» поэмаһының тәүге бүлектәрен «Якстере теште» гәзитендә баҫтыра, ә 1935 йылда поэма тулы көйө баҫылып сыға. Поэмала мордва халҡының XIII быуаттағы үткәндәре һүрәтләнә.

Лагерҙан ҡайтҡас, Кулдуркаев әҫәрен камиллаштырыу эшенә тотона, ләкин тамамлап өлгөрмәй. Әҫәр 1980-се йылдарҙа ғына донъя күрә. Кулдуркаевтың балалар өсөн дә әҫәрҙәре бар: «Сенксь» («Селән») поэмаһы, «Андямо» хикәйәһе һ. б.

ХәтерҮҙгәртергә

Шағирҙың тыуған яғында Лобаски ауылында урамға Кулдуркаев исеме бирелгән[4].

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. 1,0 1,1 Кулдуркаев Яков Яковлевич. Библиотека Мордовской литературы. 22 март 2017 тикшерелгән.
  2. «Эрьмезень» сёрмадыцянтень сюконямо: к 120-летию со дня рождения Я. Я. Кулдуркаева  (инг.). www.library.saransk.ru. 8 март 2018 тикшерелгән.
  3. «Эрьмезень» сёрмадыцянтень сюконямо: к 120-летию со дня рождения Я. Я. Кулдуркаева. Национальная библиотека им. А.С. Пушкина Республики Мордовия. 23 март 2017 тикшерелгән.
  4. Почтовый индекс улица Кулдуркаева

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • Писатели Мордовии : биографический справочник / сост.: Т. С. Баргова, Е. М. Голубчик. — Саранск : Мордов. кн. изд-во, 2004.