Прометий (лат. Prometium, Pm) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор элементы. Тәртип номеры - 61.Лантаноид. Тәбиғәттә осрамай тиерлек, сөнки ундағы барлыҡ изотоптар радиоактивлы. Тәүге тапҡыр яһалма рәүештә 1945 йылда алынған. Иң оҙаҡ тора торған изотобы — прометий-145, ярым тарҡалыш осоро 18 йыл була.

Прометий
Рәсем
Хөрмәтенә аталған Прометей[d]
Тәртип буйынса иртәрәк килеүсе Неодим
Асыусы йәки уйлап табыусы Маринский, Джейкоб[d][1], Lawrence E. Glendenin[d][1] һәм Charles D. Coryell[d][1]
Асыу датаһы 1945[1]
Табылыу урыны Ок-Риджская национальная лаборатория[d][1]
Элемент символы Pm[2]
Химик формула Pm[3]
Каноническая формула SMILES [Pm][3]
Атом һаны 61[4]
Электр кирелеге 1,13
Әселәнеү дәрәжәһе 2 һәм 3
Связанное изображение
Позиция в Юникоде 9255[5]
Commons-logo.svg Прометий Викимилектә

СимволыҮҙгәртергә

Прометий элементының символы - Pm (Прометий тип уҡыла).

ТарихыҮҙгәртергә

Прометий, ҡыҫҡа ваҡытлы радиоактив элемент булараҡ, тәбиғәттә бик аҙ күләмдә осрай (баһалауҙар буйынса, ул Ер ҡабығында бер нисә йөҙ грамм) һәм күп тикшеренеүселәрҙең тырышлығына ла ҡарамаҫтан, аналитик рәүештә табыла алмай.

Прометий 1945 йылда америка химигы Д. Маринский, Л. Гленденин һәм Ч. Кориэлл прометийҙы урандан ион алмашлы ыҫмала ярҙамында бүлеп сығарған

1947 йылда, прометийҙың химик үҙенсәлектәрен тикшереү үткәргәс, яңы элемент барлығы иҫбатлана[6].

Исеменең килеп сығышыҮҙгәртергә

Мифик герой - ут урлап, уны кешеләргә тапшырған титан Прометей исеменән алып ҡушылған.

1950 йылда IUPAC Атом үлсәүе буйынса комиссия 61-се элементҡа прометий исеме бирә, бөтә иҫке — иллиний, флоренций, прометей һәм циклоний — кире ҡағыла.

Сығарып алыуҮҙгәртергә

Металлик прометийҙы PmF3 металлотермия ысулы менән алалар.147Pm атом реакторҙарында барлыҡҡа килә торған төрлө радиоактив изотоп элементтар ҡатнашмаһынан айырып алына.

ҠулланылышыҮҙгәртергә

Радиолюминофорҙарға өҫтәмә булараҡ ҡулланыла, прометий уларҙы β-нурланыштан яҡтыртырға мәжбүр итә. Шул уҡ ваҡытта, α-нурланышҡа нигеҙләнгән матдәләрҙән айырмалы булараҡ, ул радиолюминофорҙарҙың тиҙ туҙыуына килтермәй[7].

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

  • Прометий// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 21-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

ҺылтанмаларҮҙгәртергә