Канделаки Константин Ефимович

Константин Ефимович Канделаки йәки Коция Канделаки[1] (1879 йыл[2][3] — 15 ғинуар 1938 йыл) — меньшевик, Батуми өлкәһе һәм Сухуми округынан II саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты.

Канделаки Константин Ефимович
Рәсем
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg СССР
Тыуған көнө 1879
Вафат булған көнө 15 ғинуар 1938({{padleft:1938|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})
Вафат булған урыны СССР, РСФСР, Башҡорт АССР-ы
Һөнәр төрө сәйәсмән
Биләгән вазифаһы Рәсәй империяһының Дәүләт думаһы ағзаһы[d]
Сәйәси фирҡә ағзаһы Рәсәй социал-демократик эшселәр фирҡәһе[d]
Ҡатнашыусы РСДРП-ның V съезы[d]

БиографияһыҮҙгәртергә

Константин Ефимович Канделаки 1879 йылда тыуа. Милләте буйынса грузин-имеретин. Канделаки дворяндар нәҫеленән[2], шуға ҡарамаҫтан, атаһы — рухани була[4].

Башланғыс белемде өйҙә ала. Эшсе, «Пасека [фабрикаһы] ҡойоусыһы»[5]. РСДРП ағзаһы, һуңыраҡ меньшевик. Иосиф Джугашвили[1] менән 1901 йылдың ноябрь һуңында, ул Батумиға килгәндә яҡындан таныша[6]. Уның менән бергә фатирға төшә. Әгәр Коба Джугашвилиҙы «эшселәр уҡытыусыһы» тип атаһалар, Канделакиҙы «уҡытыусы ярҙамсыһы» тип йөрөтәләр[7]. Джугашвили тәҡдиме буйынса эшселәренең йәшерен түңәрәге кассиры була. Уның һәм башҡа социал-демократтар менән бергә Манташев (ғинуар-февраль, 1902 йыл) һәм Ротшильд (1902 йылдың 26 февраленән) заводтарында стачкалар ойоштороуҙа ҡатнаша, Сталин менән бергә типография эшен ойоштора, листовкалар баҫтыра. 24 мартта Джугашвили менән бергә Тифлисҡа рөхсәт ителмәгән әҙәбиәт артынан бара. 29 мартта Сталин К. Канделаки менән бергә Кобулетиға йүнәлә, унда эшселәр йыйылышын үткәреп, социал-демократик түңәрәк ойошторалар. Эшселәр менән аралашҡанда Джугашвили ситтәрәк торорға тырыша, шуға күрә барлыҡ эшселәр ҙә уны белеп бөтмәй, ә һөйләшеүҙәрҙе Канделаки алып бара. 1902 йылдың 5 апрелендә уларҙы бер үк ваҡытта ҡулға алалар. Канделаки төрмәнән сентябрь уртаһында сыға. 1903 йылдың 23 авгусында яңынан ҡулға алына. 1907 йылға ул сәйәси эштәр буйынса дөйөм алғанда 26 ай төрмәлә ултыра. Канделаки Сталин тураһында мемуарҙар авторы, улар Рәсәй дәүләт социаль-сәйәси тарих архивында (элекке марксизм-ленинизм институты архивы)[8] һаҡлана, 1937 йылда уның өҙөктәре «Кавказ аръяғы эшселәренең бөйөк Сталин тураһында хәтирәләре» китабында баҫыла.

1907 йылдың 8 февралендә Батуми өлкәһе һәм Сухуми округынан II саҡырылыш Дәүләт Думаһына депутат итеп һайлана. Социал-демократик фракцияға инә. Дума эшмәкәрлегендә әүҙем ҡатнашмай. 22 ноябрь — 1 декабрҙә социал-демократик фракция процесы буйынса Сенаттың айырым ҡатнашлығында хөкөмдә ҡатнаша. 11 аҡлап хөкөм ителеүселәр араһында «Ғәйептәре иҫбат ителмәгәнлектән» 11 хөкөм ителеүсе менән бергә аҡлана[9].

1933 йылдың 31 ғинуарында ҡулға алына. 1934 йылдың 11 апрелендә иреккә сығарыла[10].

1937 йылдағы ҡулға алыу тураһында "Башҡортостан Республикаһының Хәтер китабы"нда мәғлүмәт бирелгәнлектән, был ваҡытта Канделаки Башҡортостанда йәшәгән, тип фаразларға мөмкин (бәлки, һөргөндә булғандыр). Итексе-кустарҙар булып эшләй[11]. 1937 йылдың 5 декабрендә ҡулға алына, РСФСР Енәйәт Кодексының, 58-10, 58-11 статьялар буйынса ғәйепләнеп, атыуға хөкөм ителә. 1938 йылдың 15 ғинуарында атыла[3].

1989 йылдың 26 апрелендә аҡлана[3].

ХеҙмәттәреҮҙгәртергә

  • К. Канделаки Сталин прокламациялар // иҫке хикәйә тураһындағы бөйөк Сталин кавказ аръяғы эш. М., 1937. С 84-86.

СәнғәттәҮҙгәртергә

Константин Канделаки М. А. Булгаковтың «Батум»[12] пьесаһында бар. 1939 йылда, Булгаков был пьеса өҫтөндә эшләгәндә Канделаки атылған була.

ӘҙәбиәтҮҙгәртергә

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә