Ҡарағалпаҡ теле

(Ҡараҡалпаҡ теле битенән йүнәлтелде)

Ҡарағалпаҡ теле (ҡарағалп. Qaraqalpaq tili, Қарақалпақ тили) — төрки, ҡыпсаҡ төркөмөнә ингән ҡарағалпаҡтарҙың теле. Ул үзбәк теле менән бер рәттән Үзбәкстан составындағы Ҡарағалпаҡстан Республикаһының рәсми теле.

Ҡарағалпаҡ теле
ҡарағалп. Qaraqalpaq tili
ҡарағалп. Қарақалпақ тили‎
Рәсем
Дәүләт  Ҡарағалпаҡстан Республикаһы
 Үзбәкстан
 Ҡаҙағстан
 Афғанстан
 Рәсәй
 Төркиә
Барлыҡҡа килгән Ҡарағалпаҡстан Республикаһы, Ҡараҡалпаҡтар, Бохара өлкәһе[d], Навои өлкәһе[d] һәм Хәрәзем өлкәһе
Тел төрҙәре агглютинатив телдәр, сингармонизм[d] һәм SOV[d]
Яҙыу Латин алфавиты һәм Кирил алфавиты
Телдә һөйләшеүселәр 583 410 кеше (2010)[1]
Ethnologue каталогында тел статусы 5 Developing[d][1]
Тасуирлау биттәре turkic.elegantlexicon.com/…
Карта распространения
Викимедиа проекттарында тел коды kaa
 Ҡарағалпаҡ теле Викимилектә

Фонетика

үҙгәртергә

Һуҙынҡы өндәр

үҙгәртергә
 
Ҡараҡалпаҡ телендәге һуҙынҡы өн системаһы

Ҡарағалпаҡ телендә сингармонизм законы ҡулланыла.

Һуҙынҡы өн Ҡайһы һуҙынҡыларҙан һуң килә ала
a a, ɯ
æ e, i
e e, i
i e, i
o a, o, u, ɯ
œ e, i, œ, y
u a, o, u
y e, œ, y
ɯ a, ɯ

1928 йылға тиклем ҡарағалпаҡ телендә яҙыу өсөн ғәрәп алфавиты ҡулланылған. 1928 һәм 1940 йылдар араһында латин алфавиты (Яңалиф) ҡулланылған, 1940 йылда кирил алфавиты ҡабул ителгән. 1991 йылда, Үзбәкстан үҙ аллы дәүләт булғандан һуң, яңынан латин алфавиты ҡулланыла башлай.

Имлә сағыштырыу таблицаһы

үҙгәртергә
A a Á á B b D d E e F f G g
Ǵ ǵ H h X x Í ı I i J j K k
Q q L l M m N n Ń ń O o Ó ó
P p R r S s T t U u Ú ú V v
W w Y y Z z C c Sh sh Ch ch
Латин имләһе
(Яңалиф, 1926-1940)
Кирил әлифбаһы Хәҙерге латин
әлифбаһы
ХАФӘ транскрипцияһы     Латин имләһе
(Яңалиф, 1926-1940)
Кирил әлифбаһы Хәҙерге латин
әлифбаһы
ХАФӘ транскрипцияһы     Латин имләһе
(Яңалиф, 1926-1940)
Кирил әлифбаһы Хәҙерге латин
әлифбаһы
ХАФӘ транскрипцияһы
Aa Аа A a a     Qq Ққ Q q q     Ff Фф Ff f
Әә Әә Á á æ Ll Лл L l l Xx Хх Xx x
Bb Бб B b b Mm Мм M m m Hh Ҳҳ Hh h
Vv Вв V v v Nn Нн N n n Цц C c ʦ
Gg Гг G g g N̡n̡ Ңң Ń ń ŋ Çç Чч Ch ch ʧ
Ƣƣ Ғғ Ǵ ǵ ɣ Oo Оо Oo o Şş Шш SH sh ʃ
Dd Дд D d d Өө Өө Ó ó œ Щщ sh ʃ
Ee Ее E e e Pp Пп Pp p Ъъ  
Ёё yo jo Rr Рр Rr r Ьь Ыы Í ı ɯ
Жж J j ʒ Ss Сс Ss s Ьь  
Zz Зз Z z z Tt Тт Tt t Ээ E e e
Ii Ии I i i Uu Уу Uu u Юю yu ju
Jj Йй Y y j Yy Үү Ú ú y Яя ya ja
Kk Кк K k k Ŭŭ Ўў Ww w      


 
Нөкөс ҡалаһында фотосалондың алтаҡтаһы. Хәҙерге латин әлифбаһы ҡулланылған. 2006 й.

Һылтанмалар

үҙгәртергә
 
Википедия
  1. 1,0 1,1 Ethnologue (ингл.) — 25, 19 — Dallas, Texas: SIL International, 1951. — ISSN 1946-9675