Ҡыпсаҡ теле — версиялар араһындағы айырма

131 байт өҫтәлгән ,  1 месяц назад
Үҙгәртеү аңлатмаһы юҡ
Артабан XI быуатта йәшәгән һәм ҡыпсаҡтарҙың бер өлөшө, Иҙел аша сығып, [[Уғыҙ телдәре|уғыҙ]] йәки болғар тибындағы телдәрҙә һөйләшеүсе Ҡара диңгеҙ буйы далаларында йәшәгән [[Бәшнәктәр|бәшнәктәрҙе]], тороҡтарҙы, болғарҙарҙы, [[Хазарҙар|хазарҙарҙы]] һәм башҡа төрки ҡәбиләләрҙе ҡыҫырыҡлап сығара һәм йота ассимиляция
 
Дунайҙың түбәнге ағымы һәм Иҙел араһында йәшәгән ҡыпсаҡтар боронғо рус сығанаҡтарынан {{comment|ҡыпсаҡтар|половцы}} исеме аҫтында, ә византия һәм европаға — кумандарҡомандар булараҡ билдәле. Уларҙың теле фәндә {{comment|ҡыпсаҡ|половецкий}} теле булараҡ билдәле. Ҡыпсаҡ теле миссионерҙарға ҡыпсаҡ телен өйрәнеү һәм [[Алтын Урҙа]] халҡын христианлыҡ менән таныштырыу маҡсатында төҙөлгән XIV быуаттың билдәле яҙма ҡомартҡыһы "Куманикус кодексы"нда сағылған.
 
Урта быуаттарҙа билдәле булған икенсе ҡыпсаҡ теле Үҙәк Азиянан, [[Кавказ]]дан һәм Ҡара диңгеҙ буйы далаларынан килтерелгән әсир ҡыпсаҡ тоҡомдарының [[Мысыр]] [[мәмлүктәр]]е теле була. Мәмлүк-ҡыпсаҡ теле XIII—XV быуаттарҙа ҡулланылған, унан ғәрәп яҙмаһы менән яҙылған бер нисә ҡомартҡы һаҡланып ҡалған.
Көнбайыш һәм көнсығыш ҡыпсаҡ телдәренең үҙенсәлекле айырмаһы булып ''ау'' дифтонгыһының үҫтерелеүе тора: көнбайыш ҡыпсаҡтарҙа ул һаҡланған (''тау'' — «гора»), көнсығыш ҡыпсаҡтарҙа боронғо кимәлдә оҙон һуҙынҡыға үҙгәргән (ҡырғыҙса: ''тоо'', көньяҡ алтайса: ''туу'', диалекттарҙа ''тоу'').
 
БылАртабанғы быуаттарҙа хронологик эҙмә-эҙлеклелек менән волга буйы ареалы Артабанғы быуаттарҙа көнбайыш ҡыпсаҡ ареалы иҙел буйы ҡыпсаҡ (XIII быуат), ҡыпсаҡ-ҡыпсаҡ (XI—XIII бб.) һәм нуғай-ҡыпсаҡтарға (XIV—XVI бб.) тарҡала<ref>https://tfmarket.ru/zdorove/znachenie-kypchakskii-yazyk-v-sovremennom-tolkovom-slovare-bse.html Ҡыпсаҡ тел төркөмдәрен сағыштырыу</ref>.
 
К. я. в фонетической структуре характеризуется неустойчивостью соответствий с/ш в словах типа тас/таш - 'камень', преимущественным употреблением 'й' в начале слова вместо ж/ж. в других языках, в грамматическом строе - параллельным употреблением форм причастия на -ур/-р и -ар/-эр, активизацией имён действия на vмак. /-мэк вместо формы на -у-/- и др., а также наличием огузской лексики. Сведения о языке куманов, или половцев домонгольской эпохи (11-1-я половина 13 вв.), даёт Мәхмәүт Ҡашғари
 
16 496

үҙгәртеү