Тимерғазин Ҡадир Рәхим улы — версиялар араһындағы айырма

викилаштырыу, күренеште төҙәтеү, стилде төҙәтеү, орфография, аныҡлаштырыу
(күренеште төҙәтеү)
(викилаштырыу, күренеште төҙәтеү, стилде төҙәтеү, орфография, аныҡлаштырыу)
| Описание изображения =
| Дата рождения = 5.02.1913
| Место рождения = [[Сабаҡтыкүл|Аҡсыуаш]] ауылы, Әмин улусы, Шадринск өйәҙе, {{ТУ|Пермь губернаһы}} Шадринск өйәҙе Әмин улусы Аҡсыуаш ауылы<ref>Хәҙергехәҙерге [[Силәбе өлкәһе]] {{ТУ|Ҡоншаҡ районы}}.Сабаҡкүл ауылы</ref>
| Дата смерти = 4.04.1963
| Место смерти = {{ВБУ|Мәскәү}} ҡалаһы
| Гражданство = Российская империя, СССР
| Научная сфера = Нефть ятҡылығы геологияһы
|Учёная степень = геология-минералогия фәндәре докторы
|Учёное звание = профессор
| Альма-матер = [[Ҡазан университеты]]
| Научный руководитель =
| Знаменитые ученики =
| Сайт =
}}
'''КадырТимерғазин РахимовичҠадир ТимергазинРәхим улы''' ({{lang-ba|Ҡадир Рәхим улы Тимерғазин}}, [[5 февраль]] [[1913]], Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе Сабактыкүл (Аҡсабаҡ) ауылы (хәҙерге [[Силәбе өлкәһе |Силәбе өлкәһе]] [[Ҡоншаҡ районы|Ҡоншаҡ районы]] — [[4 апрель]] [[1963]], [[Мәскәү]])  ғалим-нефтсе- геолог. [[башҡорттарБашҡорттар]]ҙан тәүге геология-минералогия фәндәре докторы, [[БАССР]]-ҙың йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре. [[Башҡорт АССР-ы Юғары Советы]] Президиумы рәйесе.
 
== Тормош юлыБиографияһы ==
Ҡадир Рәхим улы Тимерғәзин 1913 йылдың 5 февралендә Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе Аҡсыуаш (хәҙерге [[Силәбе өлкәһе]] [[Ҡоншаҡ районы]] Сабаҡкүл (Аҡсабаҡ) ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә туғыҙынсы бала булып, донъяға килгәнтыуған. Бала сағындасағынан уҡ көтөүсе, батрак булып эшләгәнбула. 14 йәшендә ата-әсәһенән ҡасып китеп, Арғаяштағы интернат- мәктәпкә уҡырға инә.
 
1930- 1935 -1930—1935 — [[Ҡазан]] университетының геология факультетында уҡый.
Ҡадир Рәхим улы Тимерғәзин ярлы крәҫтиән ғаиләһендә туғыҙынсы бала булып, донъяға килгән. Бала сағында уҡ көтөүсе,батрак булып эшләгән. 14 йәшендә ата-әсәһенән ҡасып китеп, Арғаяштағы интернат- мәктәпкә уҡырға инә.
 
1935-1937 -1935—1937 — Университетты тамамлағас, Башнефтекомбинаттың Үҙәк фәнни-тикшеренеү лабораторияһында эксперименталь промысла геологияһы лабораторияһында геолог, петрография кабинетында петрограф булып эшләй.
1930- 1935 - [[Ҡазан]] университетының геология факультетында уҡый.
 
[[1937]]—[[1941]]  — «[[Башнефть]]» берекмәһенең Үҙәк фәнни лабораторияһының геология кабинетында начальник.
1935-1937 - Университетты тамамлағас, Башнефтекомбинаттың Үҙәк фәнни-тикшеренеү лабораторияһында эксперименталь промысла геологияһы лабораторияһында геолог, петрография кабинетында петрограф булып эшләй.
 
[[1941]]—[[1943 ]]  — Ҡыҙыл Армия сафында: башта [[ Монголия]]ла Забайкальский фронт артиллерия взводы командиры , һуңыраҡ ике йыллыҡ Хәрби -юридик академияға Ашхабад ҡалаһына күсерелә.
[[1937]]—[[1941]] — «[[Башнефть]]» берекмәһенең Үҙәк фәнни лабораторияһының геология кабинетында начальник.
 
[[1943]]—[[1945]]  — 1-се Белорус фронтының 397-се уҡсылар дивизияһында һуғыша. [[Белоруссия]], Балтик буйын,[[ Польша]]ны азат итеүҙә, Көнсығыш Германияны алыуҙа, [[Берлин]]ды штурмлауҙа ҡатнаша , Америка армияһы менән Эльбалағы осрашыуҙа ҡатнаша. Орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.
[[1941]]—[[1943 ]] — Ҡыҙыл Армия сафында: башта [[ Монголия]]ла Забайкальский фронт артиллерия взводы командиры , һуңыраҡ ике йыллыҡ Хәрби -юридик академияға Ашхабад ҡалаһына күсерелә.
 
[[1945]]—[[1946]]  — Германияла Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
[[1943]]—[[1945]] — 1-се Белорус фронтының 397-се уҡсылар дивизияһында һуғыша. [[Белоруссия]], Балтик буйын,[[ Польша]]ны азат итеүҙә, Көнсығыш Германияны алыуҙа, [[Берлин]]ды штурмлауҙа ҡатнаша , Америка армияһы менән Эльбалағы осрашыуҙа ҡатнаша. Орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.
 
[[1946]]—[[1947]] — «[[Башнефть]]» Үҙәк фәнни- тикшеренеү интитуты директоры (уның нигеҙендә Өфө нефть эшкәртеү заводы Үҙәк лабораторияһы ҡатнашлығында Өфө нефть фәнни-тикшеренеү институты ойошторола).
[[1945]]—[[1946]] — Германияла Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
 
[[19461947]]—[[19471950]]  Өфө «[[Башнефть]]» Үҙәкнефть фәнни- тикшеренеү интитутыинститутының директорылитология (һәм уның нигеҙендә Өфө нефть эшкәртеү заводы Үҙәкгеохимия лабораторияһы ҡатнашлығында Өфө нефть фәнни-тикшеренеү институты мөдире ойошторола).
 
[[1949]] - — «Терригенные отложения девона Бавлинско-Туймазинского нефтеносного района» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
[[1947]]—[[1950]] — Өфө нефть фәнни- тикшеренеү институтының литология һәм геохимия лабораторияһы мөдире .
 
[[19471950]]—[[19501951]]  — Өфө нефть фәнни- тикшеренеү институтының литология һәм геохимия лабораторияһыгеология мөдиребүлеге начальнигы.
[[1949]] - «Терригенные отложения девона Бавлинско-Туймазинского нефтеносного района» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
 
[[1951]]—[[1953]]   СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тау геологияһы институты директоры
[[1950]]—[[1951]] — Өфө нефть фәнни- тикшеренеү институтының геология бүлеге начальнигы.
 
Һуңыраҡ  — Тау геологияһы институтының нефть һәм газ лабораторияһы мөдире (хәҙерге Рәсәй фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәге Геология институты) <ref>[http://www.anrb.ru/geol/IG_history.htm Институт геологии УНЦ РАН: К 50-летию Института: исторический обзор]</ref>.
[[1951]]—[[1953]] — СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тау геологияһы институты директоры
 
[[1958 ]]  — геология-минералогия фәндәре докторы, диссертация темаһы: «Додевонские образования Западной Башкирии и перспективы их нефтегазоносности».
Һуңыраҡ — Тау геологияһы институтының нефть һәм газ лабораторияһы мөдире (хәҙерге Рәсәй фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәге Геология институты) <ref>[http://www.anrb.ru/geol/IG_history.htm Институт геологии УНЦ РАН: К 50-летию Института: исторический обзор]</ref>.
 
[[1959]]—[[1963]]   [[БАССР]]-ҙың Юғары Советы депутаты һәм Президиум рәйесе.
[[1958 ]] — геология-минералогия фәндәре докторы, диссертация темаһы: «Додевонские образования Западной Башкирии и перспективы их нефтегазоносности».
 
[[1960]] йылдан  — профессор.
[[1959]]—[[1963]] — [[БАССР]]-ҙың Юғары Советы депутаты һәм рәйесе.
 
[[1963 ]]   РСФСР Юғары Советы депутаты.
[[1960]] йылдан — профессор.
 
1963 йылдың 4 апрелендә фронтта окопта алған нефрит сиренән Мәскәүҙә вафат була .
[[1963 ]] — РСФСР Юғары Советы депутаты.
 
[[Файл:Timerazin-plaque.jpeg|thumb|200px|Мемориальная доска на доме где жил К.  Р.  Тимергазин]]
1963 йылдың 4 апрелендә фронтта окопта алған нефрит сиренән вафат була .
 
== Фәнни ҡаҙаныштары ==
[[Файл:Timerazin-plaque.jpeg|thumb|200px|Мемориальная доска на доме где жил К. Р. Тимергазин]]
Тәүгеләрҙән булып, Ишембай нефть ятҡылығы тау тоҡомдарының литология, карбондың коллектор сифаттарын, Көнъяҡ Уралдың көнбайыш һыртының Нөгөш разрезындағы өфө ҡыҙыл төҫтәге ҡатламдарының характеристикаһын бирә.
 
Башҡортостандың Туймазы районындағы пермь осоро ташкүмер һәм девон ҡатламдарының комплекслы (төрлө яҡлап) тикшерә. Был эштәрҙең һөҙөмтәһендә: нефть һәм газ ятҡылыҡтарында эҙләнеү-разведка эштәренең эффекты арта, Башҡортостан нефть табыу буйынса СССР-ҙа беренсе урынға сыға. <ref>[http://www.agidel.ru/?param1=11545&tab=5 Шарова Е. «Ая Тимергазина: Отец жёг свечу жизни с двух концов. В феврале профессору Тимергазину исполнилось бы 95 лет.» Газета «Республика Башкортостан» №  23, 5 февраля 2008 года]</ref>. Ул девондың терриген ҡатламының үҫеү майҙанында скважиналар быраулауҙы тәҡдм итә. Туймазы, Баулы, Шкапов, Серафимовка нефть ятҡылыҡтарын асыуҙа ҡатнаша. 70 фәнни хеҙмәт авторы.
== Фәнни ҡаҙаныштары ==
 
Тәүгеләрҙән булып, Ишембай нефть ятҡылығы тау тоҡомдарының литология, карбондың коллектор сифаттарын, Көнъяҡ Уралдың көнбайыш һыртының Нөгөш разрезындағы өфө ҡыҙыл төҫтәге ҡатламдарының характеристикаһын бирә.
 
Башҡортостандың Туймазы районындағы пермь осоро ташкүмер һәм девон ҡатламдарының комплекслы (төрлө яҡлап) тикшерә. Был эштәрҙең һөҙөмтәһендә: нефть һәм газ ятҡылыҡтарында эҙләнеү-разведка эштәренең эффекты арта, Башҡортостан нефть табыу буйынса СССР-ҙа беренсе урынға сыға. <ref>[http://www.agidel.ru/?param1=11545&tab=5 Шарова Е. «Ая Тимергазина: Отец жёг свечу жизни с двух концов. В феврале профессору Тимергазину исполнилось бы 95 лет.» Газета «Республика Башкортостан» № 23, 5 февраля 2008 года]</ref>. Ул девондың терриген ҡатламының үҫеү майҙанында скважиналар быраулауҙы тәҡдм итә. Туймазы, Баулы, Шкапов, Серафимовка нефть ятҡылыҡтарын асыуҙа ҡатнаша. 70 фәнни хеҙмәт авторы.
 
== Китаптар ==
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы,
* «Фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн» миҙалы, <!-- 1951 -->
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре ([[6 июнь]], [[1957]])  — ''геология фәнен үҫтереүгә ҙур өлөш индергән өсөн''
[[Файл:Timerghazinding-haykale-2.jpg|thumb|right|Бюст К.  Р.  Тимергазину установленный у здания средней школы в селе Аминева, Кунашакский район, Челябинкская обл. Скульптор И.  И.  Юнусов.|200x200px]]
 
== Китаптары ==
* Тимергазин К.  Р.  Очерки по истории башкирской нефти. Уфа: Башгосиздат, 1956
* Тимергазин К.  Р.  Додевонские образования западной Башкирии и перспективы их нефтегазоносности.  — Уфа: Горно-геол. ин-т БФАН СССР, 1959. 331 с.
* Стратиграфическая схема досреднедевонских отложений Волго-Уральской нефтяной провинции: проект унифицированной схемы, под ред. К.  Р.  Тимергазина, Уфа: Изд. БФАН СССР, 1959, 21 c.
<!-- Stratigraficheska︠i︡a skhema dosrednedevonskikh otlozheniĭ Volgo-Uralʹskoĭ neftenosnoĭ provin︠t︡sii : proekt unifizirovannoĭ skhemy, pod redak︠t︡sieĭ Timergazina Ufa : Akademi︠i︡a nauk SSSR, Bashkirskiĭ filial, Gorno-geologicheskiĭ in-t, 1959, 21 c. http://catalog.crl.edu/record=b1354320~S35 -->
* Тимергазин К.  Р.  Башкирская нефть, история и перспективы её развития.  — Уфа: Башкнигоиздат, 1959, 111 с. (на [[Башкирский язык|башк. языке]])
* Древние отложения Западной Башкирии, отв. редактор К.  Р.  Тимергазин, Мск.: Изд. АН СССР, 1960, 119 с. <!-- https://catalog.library.cornell.edu/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?BBID=365391&DB=local -->
* Тимергазин К.  Р.  Избранные труды. Книга 1: «Терригенные отложения девона Бавлинско-Туймазинского нефтеносного района».  — Уфа: Гилем, 2000. 184 c. ISBN 5-7501-0188-6
* Тимергазин К.  Р.  Избранные труды. Книга 2. «Додевонские образования Западной Башкирии и перспективы их нефтегазоносности».- Уфа: Гилем, 2006
 
== Әҙәбиәт ==
 
* Профессор К.  Р.  Тимергазин в воспоминаниях современников, Сост., отв. ред., авт. вступ. ст. Р.  Г.  Кузеев, Уфа: Башк. кн. изд-во, 1984, 152 с. ил. 3000 экз.
 
== Иҫкәрмәләр ==
[[Категория:Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар]]
[[Категория:БАССР Юғары Советы Рәйестәре]]
[[Категория: РСФСР Юғары Советы депутаттары]]
 
* [http://encycl.bash-portal.ru/timergazin.htm Статья в: «Башкортостан: Краткая энциклопедия»]
* [http://outp.ru/book_view.jsp?idn=005534&page=68&format=html М.  А.  Камалетдинов, «Первопроходец нефтегазовой геологии и основоположник академической науки в Башкортостане», в «Геологическая служба и горное дело Башкортостана на рубеже веков: Материалы Республиканской научно-практической конференции», Уфа, 13-14 октября 2000 года.  — Уфа: Тау, 2000, сс. 68-80]
* [http://www.bashvest.ru/showinf.php?id=12504 Подвиг геолога Тимергазина]
* [http://bashkortostan.km.ru/magazin/view.asp?id=59287C59E08249E4B0B2EA63528AC37F Основоположник. Так можно назвать выдающегося учёного Кадыра Рахимовича Тимергазина]
80 664

үҙгәртеү