Берта Карлик: өлгөләр араһындағы айырма

Эстәлек юйылған Эстәлек өҫтәлгән
"Карлик, Берта" битен тәржемә итеп төҙөлгән
 
ә clean up using AWB
4 юл:
| class="" colspan="2" id="11" style="text-align:center; " | [[Файл:Berta_Karlik.jpg|298x298пкс]]
|- id="14"
! id="15" style="text-align:right; background:#eee; vertical-align:top;" |Эш шөғөлө  :
| class="note" id="17" style="" |
ғалим
10 юл:
! id="22" style="text-align:right; background:#eee; vertical-align:top;" |Тыуған датаһы:
| class="" id="24" style="" |
[[24 ғинуар|24 ғинуар,]], [[1904 йыл|1904]](<span class="bday">1904-01-24</span>)
|- id="30"
! id="31" style="text-align:right; background:#eee; vertical-align:top;" |Тыуған урыны:
22 юл:
! id="47" style="text-align:right; background:#eee; vertical-align:top;" |Үлем датаһы:
| class="" id="49" style="" |
[[4 февраль|4 февраль,]], [[1990 йыл|1990]](<span class="dday">1990-02-04</span>) (86 йәш)
|- id="54"
! id="55" style="text-align:right; background:#eee; vertical-align:top;" |Вафат урыны:
38 юл:
 
|}
'''Берта Карлик''' ([[Немец теле|унда.]]&#x20; ''<span lang="de">Berta Karlik</span>''; [[1904 йыл|1904]] — [[1990 йыл|1990]]) — Австрия ғалим-физигы, [[Вена университеты]]<nowiki/>ның беренсе ҡатын-ҡыҙ профессоры .
 
== Биографияһы ==
45 юл:
Башланғыс белемде өйҙә алған, фортепианола уйнарға өйрәнгән , шулай уҡ инглиз,француз һәм голланд телдәрен белгән . 1919 -1923 йылдарҙа  ''Reform-Realgymnasium  гимназияһын ''тамамлағас, ул Вена университетының фәлсәфә факультетына ҡабул ителгән.  Бында, 1928 йыл бөткәнсе уҡып,  доктор дәрәжәһен алған.
 
 Берта Карлик университетта уҡығанда уҡ  швед физигы Ханс Петерсондың  ([[Немец теле|унда.]]&#x20; ''<span lang="de">Hans Pettersson</span>'') Радий Институтындағы (унда. Radium Institute) тикшеренеүҙәр төркөмөндә эшләй. Шунда уҡ Халыҡ-ара университет белеменә эйә булған ҡатын-ҡыҙҙар федерацияһының  (ингл. Federation University of Programmatically) стипендияһына лайыҡ була. Физика өлкәһендә ғилми дәрәжәгә эйә булғас, ул Венала элек үҙе уҡыған  Realgymnasium уҡыу йортонда  уҡыта башлай.
 
1930 йылда Берта Карлик Уильям Брэггтың  Лондондағы  лабораторияһында эшләй башлай.  Бында ул кристаллография өлкәһендә кристаллдарҙың структураһын  рентген нурҙары менән тикшереүҙәр алып бара. Бертаның радиофизика буйынса эшләүе кристаллограф ғалим ҡатын-ҡыҙҙарҙың иғтибарын үҙенә тартҡан. Улар, [[Мария Склодовская-Кюри|Мария Кюри]]<nowiki/>ҙең  [[Париж]]<nowiki/>дағы лабораторияһына барып, үҙҙәренең ғилми төркөмөн барлыҡҡа килтергәндәр һәм оҙаҡ ваҡыттар буйына хаттар яҙышып, кәңәшләшеп эш иткәндәр.<ref>Tsoneva-Mathewson, S., M. F. Rayner-Canham, G. F. Rayner-Canham, A Devotion to Their Science: Pioneer Women of Radioactivity, (Eds. </ref> Берта Карлик ғалим-хеҙмәттәштәре — ''Ellen Gleditsch'' һәм ''Eva Resmtedt ''менән менән бик  яҡын таныш булған.Ул шулай уҡ Австрияның ғалимы,  йәҙрәнең тарҡалыуы өлкәһендә эшләгән физигы һәм  радиохимигы  [[Мейтнер Лиза|Лиза Мейтнер]] менән дә осрашҡан .
 
 Париж һәм Лондондағы фәнни эшмәкәрлегенән һуң 1930-сы  йылдар башында Карлик Венала  ''Institute for Radium Research эшләй'', унда ,1937 йылдан башлап, лекциялар  уҡый,  институттың хеҙмәт баҫҡыстары буйынса юғары  күтәрелә. Ханс Петерсон төркөмөндә диңгеҙ һыуының радиоактивлығын тикшерә. Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында ул  иң мөһим асыш эшләй: ул  атомдың номер 85 — [[астат]]<nowiki/>ты аса,был элемент, ҡайһы бер ғалимдар фаразлауынса, радиоактив минералдарҙа табылмай, ә Берта Карликтың асышы буйынса тәбиғи тарҡалыуҙың продукты булып тора. Был асыш өсөн ул 1947 йылда Австрия фәндәр академияһының  химия буйынса ''Haitinger Prize''  премияһы менән бүләкләнә. Ул астатты яман шеш күҙәнәктәрен радиоактив нурҙар менән дауалауҙа ҡулланыу юлдарын тикшерә. [[Вена университеты|Вена университетында]]нда эшләүен дауам итә. Пенсияға 1973 йылда  сыҡһа ла , институтта  [[1990 йыл]]<nowiki/>дың  4 февраленә тиклем үлгәнсе эшләй. 1954 йылда Вильгельм Экснер миҙалы менән бүләкләнә.
 
== Иҫкәрмәләр ==
{{Ҡалып:Иҫкәрмәләр}}
 
== Һылтанмалар ==
* [http://lise.univie.ac.at/physikerinnen/historisch/berta-karlik.htm Berta Karlik] {{Ҡалып:Ref-de}}(нем.)
* [https://www.dhm.de/lemo/bestand/objekt/lise-meitner-r-mit-berta-karlik.html Lise Meitner mit Berta Karlik] {{Ҡалып:Ref-de}}(нем.)
 
[[Категория:Алфавит буйынса шәхестәр]]
[[Категория:24 ғинуар көнө тыуғандар]]