Аҡыҡ — ҡыҙыл йәки ҡыҙғылт һары төҫтәге аҫыл таш.

Аҡыҡ
Carnelian - tumble polished stone.jpg
Шымартылған аҡыҡ
Формула SiO2
Сингония Тригональная
Төҫө ҡыҙыл йәки ҡыҙғылт һары
Һыҙат төҫө Аҡ
Ялтырауығы Балауыҙ төҫө
Үтә күренеүсәнлеге Просвечивает в тонких срезах
Ҡатылығы 6,5 - 7
Йәбешеүсәнлеге Юҡ
Һыныусанлығы Неровный, реже - скорлуповатый
Тығыҙлығы 2,58 - 2,64 г/см³
Һыныу күрһәткесе 1,530 - 1,539

Халцедондың йәшерен кристаллы агрегатынан торған тау тоҡомо. Төрлө ҡалынлыҡтағы һәм төҫтәге таптар һәм һыҙыҡтарҙың күп тапҡыр сиратлашыуы хас. Төҫө буйынсаса аҡык бер төрлөләргә, нәҙек һыҙыҡлыларға һәм таплыларға айырыла. Бер төрлөләре: карнеол (ҡыҙыл), сапфирин (күкһел йәшел), сардер (көрән), хризопраз (йәшел). Һыҙыҡлылар: төрлө составлы оникстар. Таплылар: гелиотроп (ҡыҙыл таптар йәки йәшел фондағы һыҙыҡтар), моховиктар (ҡара йәки йәшел ҡушылдыҡлы һөттәй аҡ).

Башҡортостан территорияһында аҡык ҙур запастары Силәбе өлкәһе сигендә (Магнитогорск ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыштараҡ) табылған. Биҙәү һәм ярым аҫыл таш.

Аҡыҡ башҡорт мифологияһындаҮҙгәртергә

  • Ҡурсалау маҡсатынан йәш килендәргә аҡыҡ ҡашлы йөҙөк, беләҙек йөрөтөргә ҡушҡандар. [1]

ЛитератураҮҙгәртергә

  • Шуман В. Мир камня. Драгоценные и поделочные камни. — М.: Мир, 1986. С.120.

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Мифологический словарь башкирского языка (Ф.Г.Хисамитдинова, 2010)