Төп менюны асырға

Абу́джа (ингл. Abuja, йоруба Abùjá) — Нигерияның баш ҡалаһы.

Ҡала
Абуджа
ингл. Abuja
Abuja-collage.png
Ил

Нигерия

Регион

Федераль баш ҡала территорияһы

Координаталар

9°05′00″ с. ш. 7°32′00″ в. д.HGЯO

Нигеҙләнгән

1828

Беренсе мәртәбә телгә алынған

1700

Майҙаны

609 км²

Халҡы

778 567 кеше (2006)

Агломерация

1,4 млн

Милли состав

нигерийҙар

Сәғәт бүлкәте

UTC+1

Рәсми сайт

fct.gov.ng

Абуджа (Нигерия)
Абуджа
Абуджа
Абуджалағы мәсет

Халҡы — 778 567 кеше (2006), агломерация халҡы — 1,4 млн кеше самаһы (2005).

Йөкмәткеһе

ТарихҮҙгәртергә

Абуджаға 1828 йылда Зария дәүләтенең хауса династияһы хакимының ҡустыһы һәм вариҫы Абу Джа нигеҙ һала. Башта был нығытмалы лагерь була, ваҡыт үтеү менән ҡалаға әүерелә һәм нигеҙләүсе исеме менән атала. 1976 йылда Лагостан баш ҡаланы ошо ҡалаға күсерергә ҡарар ҡабул ителә[1]. Илдең элекке баш ҡалаһы Лагоста халыҡ иҫәбенең бик тиҙ артыуы һәм шуның арҡаһында халыҡтың йәшәү торошо насарайыуы был ҡарарҙы ҡабул итеүгә төп сәбәп була. Абуджаны баш ҡала итеп һайлағанда уның Нигерияның үҙәк өлөшөндә Джос платоһында, насар үҫешкән һәм этник яҡтан нейтраль урында урынлашыуы мөһим роль уйнаған[2]. Яңы баш ҡаланың проектын япон архитекторы Кэндзо Тангэ яһай. 1980 йылда ҡаланы төҙөү башлана.

1991 йылдың 12 декабрендә Нигерияның баш ҡалаһы статусы рәсми рәүештә бирелә[3][1]. Ҡала төҙөлөшөнөң һуңғы туғыҙынсы этабы 2020 йылға ҡарай тамамланырға тейеш[2].

Административ бүленешеҮҙгәртергә

Ҡала алты районға бүленгән. Үҙәк районда Нигерия президентының резиденцияһы урынлашҡан.

ИҡтисадҮҙгәртергә

Абуджа автомобиль юлдары менән илдең башҡа төбәктәре тоташҡан. Халыҡ-ара аэропорт эшләй. Ҡалала эре сәнәғәт юҡ; аҙыҡ-түлек, сауҙа һәм хеҙмәтләндереү предприятиелары бар[1].

Планировка һәм ҡоролошоҮҙгәртергә

Африканың үҙәк өлөшөндә хөкүмәт биналары комплексы, шулай уҡ Халыҡ-ара конференц-үҙәк, Үҙәк банк, Радио йорто, Һаулыҡ һаҡлау үҙәге, ҡалалағы иң ҙур мәсете урынлашҡан[4][1].

Социаль сфераҮҙгәртергә

Ҡалала университет (1988 йылда нигеҙләнгән), Нигерия юл-төҙөлөш институты, Милли фармацевтик тикшеренеүҙәр институты эшләй[1].

КлиматыҮҙгәртергә

Кёппен климат классификацияһы буйынса Абуджа саванналар зонаһына ҡарай. Өс климатик миҙгел күҙәтелә — йылы һәм дымлы ямғырҙар миҙгеле (апрелдән октябргә ҡәҙәр), бик эҫе ҡоро миҙгел һәм уларҙы бүлгән ҡоролоҡ һәм саң буранын китереүсе — ҡыҫҡа харматан (төньяҡ-көнсығыш пассат) осоро.

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Уртаса максимум, °C 34,7 36,8 36,9 35,6 32,7 30,6 29,1 28,9 30,0 32,0 34,4 34,6 33,0
Уртаса температура, °C 27,6 31,1 30,6 30,2 26,1 24,5 26,5 23,3 23,8 26,7 25,0 25,1 26,6
Уртаса минимум, °C 20,4 25,5 24,3 24,7 19,5 18,3 21,9 17,7 17,5 21,4 15,7 15,5 20,2
Яуым-төшөм нормаһы, мм 1,7 5,4 11,3 62,8 131,4 164,2 217,5 262,7 253,4 103,2 3,7 1,2 1218,5
Сығанаҡ: [1]

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Виноградова Н. В. Абуджа // Большая российская энциклопедия / С. Л. Кравец — М: Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 1. — Б. 45. — 768 б. — 65 000 экз. — ISBN 5-85270-329-X.
  2. 2,0 2,1 The Independent: «И всё же не в этом назначение столицы». 24.02.2011
  3. Котляков В. М. и др. Абуджа // Словарь современных географических названий — Екатеринбург: Фактория, 2006.
  4. World Bank Conference: African Regional Roundtable on Upgrading Low-income Settlements. www.citiesalliance.org. World Bank, 3–5 October 2000, Johannesburg, South Africa, p. 16. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 сентябрь 2007. 10 август 2007 тикшерелгән.

ҺылтанмаларҮҙгәртергә