Тулыланыусы энергия

Тулыланыусы энергия — кешеләр өсөн бөтмәҫ-төкәнмәҫ энергия сығанағы. Тирә-яҡ мөхиттә бер-туҡтауһыҙ барған процестар —тулыланыусы энергия сығанағы булып тора. Тулыланыусы энергия яңынан тергеҙелә торған тәбиғи ресурстарҙан — ҡояш энергияһы, ел, ямғыр, һыу ҡалҡыу, геотермаль йылылыҡты файҙалана. 2006 йылда донъяла ғәҙәти биомасса — утын яғыу 13 %, барлыҡ тулыланыусы энергияны файҙаланыу 18 % тәшкил итте. Гидроэлектростанциялар тулыланыусы энергияның мөһим сығанағы булып тора, донъяла етештерелгән электр энергияһының 15 % гидроэлектростанцияларҙа етештерелә.

Тулыланыусы энергия
Рәсем
Ҡайҙа өйрәнелә environmental studies[d]
Алыштырған Ҡаҙылма яғыулыҡ
Ҡапма-ҡаршыһы невозобновляемая энергия[d]
Commons-logo.svg Тулыланыусы энергия Викимилектә
Ел тирмәне

Ел энергияһын файҙаланыу йыл һайын 30 % арта. Был энергияны файҙаланыу Европа һәм АҠШ илдәрендә киң ҡулланыла. Ҡояш электростанциялары Германия һәм Испанияла танылыу алған.

Ҡояш энергияһында эшләгән кер йыуыу йорто

Бразилия шәкәр ҡамышынан этанол алыу программаһын тормошҡа ашыра. Этанол автомобиль яғыулығы булараҡ файҙаланыла.

Ел фермаларҮҙгәртергә

 
Гансу ел фермаһы — донъяла иӊ эре ел фермаһы, Ҡытай.
 
Ел фермаларҙы диӊгеҙҙә урынлаштырыу ҙа мөмкин. Копенгаген, Дания.

Ел фермалар (ингл. A wind farm) — ел турбиналар төркөмө. Ел фермалар 100-ҙән ашыу индвидуаль ел турбиналарҙан тора һәм 100 м² майҙанды биләй, ләкин турбиналар араһындағы майҙанды ауыл хужалығы өсөн ҡулланырға мөмкин. Ел фермалар диӊгеҙҙә урынлаштырырға ла мөмкин.

АғымдарҮҙгәртергә

2006 йылда донъяла электр энергияһын ҡулланыуҙың яҡынса 18 проценты яңыртылған энергия сығанаҡтарынан ҡәнәғәтләндерелә, 13 проценты ағас яндырыу кеүек традицион биомассаларҙан[1]. 2010 йылда бөтә донъя энергия ҡулланыуының 16,7 проценты яңыртылған сығанаҡтарҙан килә; 2015 йылда был күрһәткес 19,3 %[2]. Традицион биомассаның өлөшө әкренләп кәмей бара, шул уҡ ваҡытта яңыртыла торған энергияның өлөшө арта бара. Рәсәй Фәндәр академияһының ИЭР һәм Мәскәү «Сколково» идара итеү мәктәбенең Энергетика үҙәге фаразы буйынса 2040 йылға яңыртыласаҡ энергия сығанаҡтары донъя электр энергияһы етештереү күләменең 35-50 процентын һәм энергияның дөйөм ҡулланыу күләменең 19-25 процентын тәьмин итәсәк[3].

2004 йылдан 2013 йылға тиклем Евросоюзда яңыртылған сығанаҡтарҙан етештерелгән электр энергияһының өлөшө 14 проценттан 25 процентҡа тиклем арта. Германияла 2018 йылда электр энергияһының 38 проценты яңыртылған сығанаҡтарҙан етештерелә[4][5].

Бразилияла шәкәр ҡамышынан яғыулыҡ этанолын етештереүҙе күҙ уңында тотҡан донъяла иң ҙур яңыртыла торған энергия программаларының береһе бар; этил спирты әлеге ваҡытта илдә автомобиль яғыулығына ихтыяждың 18 процентын ҡаплай[6]. Яғыулыҡ этанолы АҠШ-та ла киң ҡулланыла.

Гидроэлектроэнергия — донъя электр энергияһын етештереүҙең 15,3 процентын һәм бөтә донъя энергия ҡулланыуының 3,3 процентын тәьмин итеүсе иң ҙур яңыртыла торған энергия сығанағы (2010 йыл).

Ел энергияһын ҡулланыу йылына яҡынса 30 % үҫә, 2013 йылда бөтә донъяла 318 гигаватт (ГВт) ҡеүәте етештерелә[7], һәм Европала, АҠШ-та, Ҡытайҙа киң ҡулланыла[8].

Германия һәм Испанияла ҡояш электр станциялары популяр[9]. АҠШ-та һәм Испанияла ҡояш термаль станциялары эшләй, уларҙың иң ҙуры — Мохаве сүллегендәге 354 МВт ҡеүәтле станция[10]. Фотоэлектр панелдәр етештереү йылдам үҫә, 2008 йылда дөйөм ҡеүәте 6,9 ГВт (6900 МВт) булған панелдәр сығарыла, был 2004 йыл менән сағыштырғанда алты тапҡырға тиерлек күберәк[11].

Геотермаль үҫемлектәр: донъяла иң ҙуры — Калифорнияла 750 МВт ҡеүәтле гейзер ҡоролмаһы.

Ресурс булмаған эре компаниялар яңыртылған энергияны ҡулланыуҙы хуплай. Әйтәйек, IKEA 2020 йылға үҙен яңыртылған энергия менән тулыһынса тәьмин итергә йыйына. Apple — ҡояш электр станцияларының иң эре хужаһы, компанияның бөтә дата-үҙәктәре яңыртылған энергия сығанаҡтары иҫәбенә эшләй. Google компанияһы ҡулланған энергияла яңыртылған сығанаҡтарҙың өлөшө — 35 %, компанияның яңыртылған энергияға һалған инвестициялары 2 миллиард долларҙан ашып китә[12].

Яңыртыласаҡ энергияның глобаль күрһәткестәре[13][14][15][16][17][18][19][20][21][22][23] 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
Яңыртылған энергияға йыллыҡ инвестициялар (млрд. доллар АҠШ) 130 160 211 257 244 232 270 286 241 326 296 298,4 303,5
Яңыртыла торған энергияның дөйөм ҡуйылған ҡеүәттәре (шул иҫәптән гидроэнергетика), ГВт) 1140 1230 1320 1360 1470 1578 1712 1849 2017 2197 2387 2581 2838
Гидроэнергетика (ГВт) 885 915 945 970 990 1018 1055 1064 1096 1112 1135 1150 1170
Ҡояш энергетикаһы (ГВт) 16 23 40 70 100 138 177 227 303 405 512 621 760
Ел энергетикаһы (ГВт) 121 159 198 238 283 319 370 433 487 540 591 650 743
Биоэнергетика (ГВт) 121 131 137 145
Геотермаль энергетика (ГВт) 12,8 13,2 14 14,1
Биодизель етештереү (млрд. литров) 12 17,8 18,5 21,4 22,5 26 29,7 30,3 30,8 33 41 41 39
Этанол етештереү (млрд. литров) 67 76 86 86 83 87 94 98 99 104 111 115 105
Энергияны яңыртыу буйынса
маҡсаттары булған илдәр һаны
79 89 98 118 138 144 164 173 176 179 169 172 165

РәсемдәрҮҙгәртергә

ҺылтанмаларҮҙгәртергә

фонда сайты (урыҫ)

ИҫкәрмәләрҮҙгәртергә

  1. Global Status Report 2007 2008 йылдың 29 май көнөндә архивланған. (недоступная ссылка с 22-05-2013 (3483  дней) — историякопия)
  2. Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; REN21 2017 төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  3. Прогноз развития энергетики мира и России 2019
  4. Евгения Сазонова, Алексей Топалов. Европа устала от солнца и ветра. 2016-02-07. Газета.ru. Дата обращения: 7 февраль 2016.
  5. Андрей ГурковПлохая погода для «Газпрома»: газ проигрывает в ФРГ ветру и солнцу // Deutsche Welle, 3.11.18
  6. America and Brazil Intersect on Ethanol 2007 йылдың 26 сентябрь көнөндә архивланған.
  7. Renewables Global Status Report: 2009 Update 2009 йылдың 12 июнь көнөндә архивланған. (недоступная ссылка с 22-05-2013 (3483  дней) — историякопия) p. 9.
  8. Global wind energy markets continue to boom — 2006 another record year 2011 йылдың 7 апрель көнөндә архивланған. (недоступная ссылка с 22-05-2013 (3483  дней) — историякопия) (PDF).
  9. World’s largest photovoltaic power plants 2018 йылдың 10 июль көнөндә архивланған.
  10. Solar Trough Power Plants 2008 йылдың 28 октябрь көнөндә архивланған. // OSTI (PDF).
  11. Renewables Global Status Report: 2009 Update 2009 йылдың 12 июнь көнөндә архивланған. (недоступная ссылка с 22-05-2013 (3483  дней) — историякопия) (копия) p. 15. «solar PV industry …Global annual production increased nearly sixfold between 2004 and 2008, reaching 6.9 GW.»
  12. Сидорович, Владимир, 2015, с. 23
  13. REN21 2016. Renewables Global Status Report 2016(недоступная ссылка) (pdf)
  14. REN21 2014. Renewables Global Status Report 2014 (pdf)
  15. REN21 2011. Renewables Global Status Report 2011 (pdf)
  16. REN21 2012. Renewables Global Status Report 2012 2012 йылдың 15 декабрь көнөндә архивланған. p. 17.
  17. REN21 2013 Renewables Global Status Report (PDF). Дата обращения: 20 июнь 2015.
  18. REN21 2015. Renewables Global Status Report 2015 2015 йылдың 21 июнь көнөндә архивланған. (pdf)
  19. REN21 2016. Renewables Global Status Report 2016 (pdf)
  20. REN21 2018. Renewables Global Status Report 2018 (pdf)
  21. https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/gsr_2019_full_report_en.pdf
  22. https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/gsr_2020_full_report_en.pdf
  23. https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/GSR2021_Full_Report.pdf