Тромсё (норв.Tromsø; с.с.Romsa) — Норвегияла ҡала һәм коммуна, Тромс фюлькеның административ үҙәге.

Тромсё
Bokmål: Tromsø kommune
нюнорск Tromsø kommune
Northern Sami: Romssa suohkan
ФлагГерб
Нигеҙләү датаһы XIII быуат
Рәсем
Этнохороним tromsøværing[1] һәм tromsøværing[1]
Дәүләт  Норвегия
Административ үҙәге Нур-Норге[d]
Административ үҙәк Тромсё[d]
Административ-территориаль берәмек Тромс[d]
Сәғәт бүлкәте UTC+1:00[d]
Иң юғары нөктә Йеккеварри[d][2]
Хөкүмәт башлығы вазифаһы mayor of Tromsø[d]
Хөкүмәт башлығы Gunnar Wilhelmsen[d][3][4]
Ойошма ағзаһы International Cities of Refuge Network[d][5]
Ойоштороу-хоҡуҡ формаһы KOMM[d]
Халыҡ һаны 77 992 кеше (1 ғинуар 2023)[6]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 20 метр
Туғандаш ҡала Анкоридж[d], Ғәззә, Пуна, Загреб, Лулео[d], Гримсби[d], Мурманск һәм Кесальтенанго[d]
Сиктәш Ленвик[d], Балсфьорд[d], Storfjord kommune – Omasvuona suohkan – Omasvuonon kunta[d], Люнген[d], Карлсёй[d] һәм Сенья[d]
Ҡулланылған тел букмол[d] һәм нюнорск[d]
Майҙан 2521,27 км² (1 ғинуар 2020)[7]
Рәсми сайт tromso.kommune.no
Урынлашыу картаһы
Число домохозяйств 37 191[8]
Карта
 Тромсё Викимилектә

Тромсё муниципалитеты ҡала ситтәрендә ҙур территорияны биләй. Тромсё— Норвегияла ҡала халҡы һаны буйынса туғыҙынсы урында тора. Ҡала үҙәге ҙур булмаған Тромсея утрауында (уның майҙаны 22 км² тәшкил итә) поляр түңәрәктән 400 км тиерлек төньяҡтараҡ ята. Бында донъялағы иң төньяҡ ботаник баҡса урынлашҡан, һыра заводы, футбол клубы һәм планетарий бар.

2014 йылдың авгусында Тромсёла 41-се шахмат олимпиадаһы үтә.

Тромсё урынында ултыраҡтар һуңғы боҙланыу дәүеренән һәм тимер быуат ваҡытынан алып йәшәгән. Тромсёла беренсе сиркәү 1252 йылда төҙөлә. Ул урта быуат йылъяҙмаларында хәҙерге Норвегияның төньяҡ-көнсығыш ерҙәрен биләгән поморҙарҙан һаҡланыу өсөн ҡәлгә кеүек телгә алына. Ҡала статусын Тромсё 1794 йылда ала. XIX быуатта ҡаланың әһәмиәте епископ кафедраһын булдырыу (1834), педагогия колледжын асыу (1848) һәм караптар ремонтлау верфен (1872) ойоштороу менән арта. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында ҡалала ваҡытлыса Норвегия хөкүмәте урынлаша. Ҡаланан алыҫ түгел урында немец Тирпиц линкоры батырылып, 1000-гә яҡын немец морягы һәләк булһа ла, Тромсё һуғыш ваҡытында зыян күрмәй. 1964 йылда —аэропорт, 1972 йылда университет асыла.

Тромсёла ҡыш ҡар күп яуа. Шулай ҙа ул йылдан йыл төрлөсә була. Тромсё метеорология хеҙмәте 19961997 йылдарҙа ҡыш ҡар ҡатламының рекордын теркәгән, ул 29 апрелдә 240 см еткән. Температура минимумы 18,4 °C, уртаса температура ғинуарҙа −4,4 °C тигеҙ. Шундай йылы климат был киңлектә Гольфстримдың яҡынлығы менән аңлатыла. Йәй шаҡтай һалҡын, июлдә уртаса тәүлек температураһы 12 °C; көндөҙгө температура саҡ ҡына юғары һәм 9 °C алып 25 °C тиклем тирбәлә. 1972 йылда +30 °C. температура рекорды теркәлгән.

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Йыл
Абсолют максимум, °C 8,4 8,2 9,1 15,6 24,1 29,5 30,2 27,4 22,4 17,2 12,3 9,7 30,2
Уртаса максимум, °C −2,2 −2,1 −0,4 2,7 7,5 12,5 15,3 13,9 9,3 4,7 0,7 −1,3 5,1
Уртаса температура, °C −4,4 −4,2 −2,7 0,3 4,8 9,1 11,8 10,8 6,7 2,7 −1,1 −3,3 2,5
Уртаса минимум, °C −6,5 −6,5 −5,1 −2,3 2,0 6,1 8,7 7,8 4,5 0,7 −3 −5,4 0,1
Абсолют минимум, °C −18,3 −18,4 −17 −14,7 −6,5 −2,5 0,7 1,1 −4,3 −9,6 −12,5 −16,8 −18,4
Яуым-төшөм нормаһы, мм 95 87 72 64 48 59 77 82 102 131 108 106 1031
Һыу температураһы, °C 5 5 5 5 6 8 10 11 10 8 7 6 7
Сығанаҡ: eKlima, World Climate Guide
 
Тромсё күпере

Тромсё халҡы 75 638 кеше (2018 йылға) тәшкил итә. Тромсёла йөҙҙән ашыу милләт вәкилдәре йәшәй, милли аҙсылыҡ араһында урыҫтар, квенадар (финн) мөһим роль уйнай. Саамдарҙың ҡалала үҙҙәренең балалар баҡсаһы һәм тел мәктәбе бар.

Тромсёла бер нисә футбол клубы бар, шуларҙың иң мөһиме «Тромсё» булып тора, ул Типпелиганда (Норвегия чемпионатының юғары дивизионында) һәм Адекколиганда (әһәмиәте буйынса икенсе дивизион) сығыш яһаусы «Тромсдаленда» уйнай. Ҡатын-ҡыҙҙар футбол клубы «Флейя» шулай уҡ юғары дивизионда сығыш яһай.

Норвегияның юғары лигаларында шулай уҡ «Тромсё Сторм» баскетбол клубы һәм «БК Тромсё» волейбол (ир-егеттәр) һәм «Тромсё Воллей» (ҡатын-ҡыҙҙар) командалары сығыш яһай.

Иҫтәлекле урындары

үҙгәртергә
  • Иң Изге Дева Мария соборы — донъяла иң төньяҡ католик кафедраль собор.
  • Арктика соборы — модерн стилендә лютеран сиркәүе, 1965 йылда төҙөлгән.
  • Тромсё күпере — Норвегияла беренсе рамлы-консоль күпер, Төньяҡ Европала бындай типтағы иң эре күперҙәрҙең береһе.

Билдәле кешеләре

үҙгәртергә
  • 1899 йылдан алып 1907 йылға тиклем Тромсёла поляр тикшеренеүсеһе, Нансен һәм Амундсен эксепдициялары ҡатнашыусыһы Ялмар Йохансен (18671913) хеҙмәт иткән.
  • Тромсёла Көньяҡ полюсҡа Амундсен экспедицияһында ҡатнашыусы поляр тикшеренеүсеһе Хансен Хелмер (18701956) вафат булған.
  • Тромсёла (шартлы-ваҡытынан алда 2009 йылдың 24 майында азат ителгән) Викернес Варган язаһын тултырып сыҡҡан, ул Burzum блэк-металл төркөмөнә нигеҙ һалыусы һәм берҙән-бер ҡатнашыусыһы.
  • Торбьёрн Брундтланд һәм Свейн Берге, билдәле Röyksopp дуэт ағзалары, Тромсёла тыуғандар.
  • Тромсёла Biosphere эмбиент-музыкант ҡушаматы аҫтында билдәле Гейр Йенссен тәыуған. Тәү сиратта музыкаһының сағыу «арктик» төҫмөрлөгө менән билдәле.
  • Тромсёла билдәле йырсы, MTV версияһы буйынса 1999 йылда иң яҡшы скандинав башҡарыусыһы Лене Марлин тыуған.
 
Тромсе күренеше

Туғандаш ҡалалар

үҙгәртергә

Шулай уҡ ҡарағыҙ

үҙгәртергә
  • Донъяла иң төньяҡ биләмәләребеҙгә.

Иҫкәрмәләр

үҙгәртергә
  1. 1,0 1,1 http://www.sprakradet.no/sprakhjelp/Skriverad/navn-pa-steder-og-personer/Innbyggjarnamn/
  2. https://kartverket.no/til-lands/fakta-om-norge/hoyeste-fjelltopp-i-kommunen
  3. OrdførerТромсё.
  4. Her tar Gunnar Wilhelmsen over som ordfører (норв.) // Bladet Tromsø — 2019.
  5. https://perma.cc/63BJ-D92M
  6. 07459: Alders- og kjønnsfordeling i kommuner, fylker og hele landets befolkning (K) 1986 - 2023Статистика Норвегии, 2023.
  7. Statens kartverk Arealstatistikk for Norge 2020 (билдәһеҙ)Statens kartverk, 2019.
  8. Статистика Норвегии 11508: Bygningstype. Husholdninger (K) (B) 2015 - 2018, 11508: Type of building. Households (M) (UD) 2015 - 2018Статистика Норвегии, 2019.
  9. Города-побратимы Мурманской области // Кольская энциклопедия. В 5-и т. Т. 1. А — Д / Гл. ред. А. А. Киселёв. — Санкт-Петербург : ИС ; Апатиты : КНЦ РАН, 2008. — С. 502.

Һылтанмалар

үҙгәртергә