Биғлов Мөхәмәтәкрәм Мөхәмәтйән улы — версиялар араһындағы айырма

Үҙгәртеү аңлатмаһы юҡ
("Биглов, Мухаммедакрам Мухамметжанович" битен тәржемә итеп төҙөлгән)
 
{{Ук}}
'''Мөхәмәтәкрәм Мөхәмәтйән улы Биғлов''' <small>исеменең транскрипция варианты</small> '''Мәхәммәт-Әкрәм''' ({{Lang-tt|Мөхәммәтәкрам Биглов}} 1871 йыл  — 1919 йыл)  — земство начальнигы, [[Өфө губернаһы]]<nowiki/>нан II саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты .
 
== Биографияһы ==
[[Файл:Группа_депутатов_Второй_Государственной_думы.jpeg|слева|мини|300x300пкс|II саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаттары төркөмө. М.  М.  Биғлов һулдан беренсе баҫып тора]]
Милләттее буйынса - — татар, Өфө губернаһы дворяны. Ырымбур кадет корпусын<ref name="Rospen">[http://www.tez-rus.net/ViewGood30242.html ''Усманова Д. М.'' БИГЛОВ Мухаммедакрам Мухамметжанович // Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 54].</ref>, башҡа мәғлүмәттәр буйынса Павловск хәрби училищеһын тамамлай<ref name="Boy">[http://dlib.rsl.ru/viewer/01003732207#page540?page=406 ''Боиович М. М.'' Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Второй созыв. М.: Тип. Товарищества И. Д. Сытина. 1907. С. 364.]</ref>. Земство начальнигы булып хеҙмәт итә. Думаға һайланғанға тиклем [[Бәләбәй өйәҙе|Бәләбәй өйәҙ]] земство управаһы рәйесе була, был вазифала 1907-19091907—1909 йылдарҙа эшләй<ref>[http://www.tataroved.ru/publicat/murzi/tat_murzi_bez_Prilojeniya.pdf ''Азаматова Г. Б.'' Деятельность представителей татарского дворянства Уфимской губернии в земских учреждениях и просвещении мусульманского населения (вторая половина XIX — начало XX вв.) // Татарские мурзы и дворяне: история и современность. C. 85-90.]</ref>. 850 дисәтинә ер майҙанына эйә була.
 
1907 йылдың 6 февралендә [[Өфө губернаһы|Өфө губерна]]<nowiki/>һынан II саҡырылыш Дәүләт Думаһына һайлана. Мосолман фракцияһы составына инә, уның бюро рәйесе итеп һайлана<ref>[http://www.idmedina.ru/books/regions/?3862 ''Хабутдинов А. Ю., Мухетдинов Д. В.'' Всероссийские мусульманские съезды 1905—1906  гг.]</ref>. Думаның бюджет комиссияһына инә. Хәҙерге тарихсылар Биғловтың сәйәси позицияһын ошолай билдәләй: «Сәйәси ҡарашы буйынса Конституцион-демократик партияға яҡын, әммә ҡайһы бер мәсьәләләр буйынса конституцион демократтарҙан һулыраҡ позиция биләй»<ref name="Rospen">[http://www.tez-rus.net/ViewGood30242.html ''Усманова Д. М.'' БИГЛОВ Мухаммедакрам Мухамметжанович // Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 54].</ref>, әммә мосолман фракцияһы кадеттар менән бергә тауыш биргәнлектән, М. Биғловты был фракцияға индерергә мөмкинлек бирә<ref name="Boy">[http://dlib.rsl.ru/viewer/01003732207#page540?page=406 ''Боиович М. М.'' Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Второй созыв. М.: Тип. Товарищества И. Д. Сытина. 1907. С. 364.]</ref>.
 
III саҡырылыш Дәүләт Думаһына һайлау кампанияһы барышында [[Бәләбәй]] ҡалаһынан һайлана, агитация тауыш биреү көнөндә лә алып барылғанлыҡтан, губерна комиссияһы һөҙөмтәләрҙе юҡҡа сығара. Етәкселек итеүсе Сенат Биғловтың шикәйәтен ҡәнәғәтләндермәй. 1910 йылдың 18 июнендә экстрен өйәҙ йыйылышында Биғлов өйәҙ земство управаһы рәйесе һәм [[Алабуға]] ҡалаһы башлығы итеп һайлана, әммә Алабуға земство ҡарарын [[Вятка губернаһы|Вятка вице-губернаторы]] кире ҡаға.
 
[[1917 йыл]]<nowiki/>ғы [[Октябрь революцияһы]]<nowiki/>нан һуң аҡтар хәрәкәтенә ҡушыла: 1917-19181917—1918 йылдарҙа Ҡазанда 95-се мосолман пехота полкы менән командалыҡ итә. [[Урал-Волга штаты|«Болаҡ аръяғы республикаһы»]] тип аталған ойошманы ойоштороусыларҙың береһе, уның ҡораллы көстәренең штабы начальнигы була<ref>{{Cite web|url=http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F1996_1_2%2F06%2F4%2F|title=''Д. Валидов.'' Милли мухтариат, Идель-Урал и «забудачная республика». ЦХИДНИТ. Ф. 8233. Оп. 1. Д. 2-10024. Т. 5. Л. 211—214 об.|accessdate=2020-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161005092652/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F1996_1_2%2F06%2F4%2F|archivedate=2016-10-05}}</ref>. «Болаҡ аръяғы республикаһы» большевиктар тарафынан баҫтырылғас, ҡасып ҡотола һәм ҡалған ғәскәр менән адмирал [[Колчак Александр Васильевич|А.  В.  Колчак]]<nowiki/>тың армияһына ҡушыла. 1918 йылдың сентябренән 1919 йылдың 16 февраленә тиклем тик мосолмандарҙан торған 16-сы татар уҡсылар полкы менән командалыҡ итә<ref name="Kolch">[http://wap.1918.borda. ru/?1-12-0-00000041-000-0-0 Вооруженные силы Колчака на Востоке.]{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>.
 
Бер мәғлүмәттәр буйынса, һуғышта һәләк була<ref name="Rospen">[http://www.tez-rus.net/ViewGood30242.html ''Усманова Д. М.'' БИГЛОВ Мухаммедакрам Мухамметжанович // Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 54].</ref>, икенсеһе буйынса  — фронтта саҡта вафат була<ref name="Kolch">[http://wap.1918.borda. ru/?1-12-0-00000041-000-0-0 Вооруженные силы Колчака на Востоке.]{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>.
 
== Әҙәбиәт ==
* [http://dlib.rsl.ru/viewer/01003732207#page540?page=406 ''Боиович М. М.'' Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Второй созыв. М.: Тип. Товарищества И.  Д.  Сытина. 1907. С. 364.]
 
* [http://www.tez-rus.net/ViewGood30242.html ''Усманова Д. М.'' БИГЛОВ Мухаммедакрам Мухамметжанович // Государственная дума Российской империи: 1906-19171906—1917. Б.  Ю.  Иванов, А.  А.  Комзолова, И.  С.  Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 54].
* [http://dlib.rsl.ru/viewer/01003732207#page540?page=406 ''Боиович М. М.'' Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Второй созыв. М.: Тип. Товарищества И. Д. Сытина. 1907. С. 364.]
* [http://www.tez-rus.net/ViewGood30242.html ''Усманова Д. М.'' БИГЛОВ Мухаммедакрам Мухамметжанович // Государственная дума Российской империи: 1906-1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 54].
 
=== Сығанаҡтар ===
* {{БЭ2013|index.php/component/content/article/8-statya/2215-bi-lov-m-kh-m-t-kr-m-m-kh-m-tj-n-uly}}
 
* Мусульманские депутаты Государственной думы России, 1906-19171906—1917 гг.: Сборник документов и материалов. Уфа, 1998. С. 284;
* ''Усманова Д. М.'' Мусульманские представители в Российском парламенте, 1906-19171906—1917. Казань, 2005.
 
=== Архивтар ===
 
* Российский государственный исторический архив]. Фонд 1278. Опись. 1 (2-й созыв). Дело 37; Дело 555. Лист 5.
 
18 540

үҙгәртеү