Дуплищев Михаил Илларионович — версиялар араһындағы айырма

Үҙгәртеү аңлатмаһы юҡ
("Дуплищев, Михаил Илларионович" битен тәржемә итеп төҙөлгән)
 
{{Ук}}
'''Дуплищев Михаил Илларионович''' ({{lang-en|Михайло Іларіонович Дуплiщев}}; [[1912 йыл|1912]]—[[1993 йыл|1993]])  — совет һәм украин ғалимы, [[Фән докторы|техник фәндәре докторы]] (1960), профессор (1960).
 
Ракета техникаһын проектлау, конструкцияһын төҙөү, эксперименталь эшкәртеп еткереү мәсьәләләре буйынса 100-ҙән ашыу фәнни эш, шул иҫәптән монографиялар һәм дәреслектәр, шулай уҡ бер нисә уйлап табыу авторы.
 
== Биографияһы ==
1912 йылдың 16 ноябрендә Воронеж губернаһы Ҡалмыҡ ауылында (хәҙер [[Воронеж өлкәһе]] [[:ru:Поворинский_районПоворинский район|Поворинский районы]] [[:ru:Октябрьское_Октябрьское (Воронежская_областьВоронежская область)|Октябрьское]] ауылы) крәҫтиәндәр Илларион Алексеевич һәм Домна Фроловна Дуплищевтарҙың ғаиләһендә тыуған. Атаһы 1914 йылда [[Беренсе донъя һуғышы|Беренсе донъя һуғышы]]ның урыҫ-герман фронтында]] һәләк була. Ул Георгий тәреһе кавалеры була.
 
=== Белеме ===
1937 йылда Сталинград механик институтын (хәҙер Волгоград дәүләт техник университеты), 1940 йылда Ленинградта оборона сәнәғәте инженерҙарының квалификацияһын күтәреү институтын һәм 1951 йылда оборона сәнәғәте академияһын тамамлай. [[Советтар Союзы Коммунистар партияһы|КПСС ағзаһы була]]
 
Академияны тамамлағандан һуң кандидатлыҡ диссертацияһы әҙерләү өсөн аспирантурала ҡалдыралар. 1950-19531950—1953 йылдарҙа академияла кафедра менән мөдирлек итеүсе академик Михаил Клавдиевич Тихонравов диссертация эшенең фәнни етәксеһе була. Михаил Илларионович 1960 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
 
=== Эшмәкәрлеге ===
Сталинград механик институтын тамамлағандан һуң [[Йәшел Үҙән|Зеленодольскта]]дә (|Зеленодольск) һәм [[Новочеркасск|Новочеркасскта]]та оборона сәнәғәте заводтарында эшләй. 1941-19451941—1945 йылдарҙа Пермдә тәжрибә-конструкторлыҡ бюроһында баш инженер-конструктор булып эшләй, үҙйөрөшлө ҡоролмалар төҙөү һәм эшләүҙә ҡатнаша. [[Бөйөк Ватан һуғышы|Бөйөк Ватан һуғышынан]]нан һуң [[Һарытау|Һарытауҙа]]ҙа баш конструктор урынбаҫары булып эшләй]]. 1948 йылдан башлап С.  П.  Королев етәкләгән НИИ-88 ғилми-тикшеренеү институтында (хәҙерге машиналар эшләү Үҙәк ғилми-тикшеренеү институтында) өлкән инженер булып эшләй.
 
1952-19551952—1955 йылдарҙа Михаил Илларионович [[Силәбе өлкәһе|Силәбе өлк]]<nowiki/>әһендәгендәге [[Златоуст|Златоуст ҡала]]<nowiki/>һында ҡалаһында махсус конструкторлыҡ бюроһы етәксеһе (генераль конструкторы һәм баш инженеры) була<ref>[http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php/%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80_%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%92.%D0%9F._%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0:%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B Государственный ракетный центр имени академика В. П. Макеева: Генеральные конструкторы]</ref>. 1955-19601955—1960 йылдарҙа «[[:ru:Южное_Южное (конструкторское_бюроконструкторское бюро)|Южное]]<nowiki/>» конструкторлыҡ бюроһының баш конструкторы урынбаҫары. Бер үк ваҡытта, 1955 йылдың сентябренән 1960 йылдың февраленә тиклем Днепропетровск дәүләт университетының (ДГУ, хәҙер Олесь Гончар исемендәге Днепропетровск милли университеты) физика-техник факультетында 1-се кафедра мөдире була. 1960 йылдың февраленән 1990 йылдың апреленә тиклемге осорҙа тулыһынса ДГУ-ның физика-техник факультетында эшләй, техник механика кафедраһы мөдире (1966-19811966—1981), машина деталдәре кафедраһы профессоры (1981-19871981—1987), техник механика кафедраһы профессоры (1987-19901987—1990). Уның етәкселегендә 25 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана, докторлыҡ диссертациялар консультанты булып тора.
 
1993 йылдың 18 февралендә Днепропетровскта вафат була. Уның ҡыҙы  — Ольга Михайловна Дуплищева, «Южное» конструкторлыҡ бюроһының баш инженеры булып эшләй, космос тармағының Почетлы хеҙмәткәре.<ref>[http://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/vduifnt_2013_21_21_31.pdf ТОРЖЕСТВЕННОЕ СОБРАНИЕ 15 НОЯБРЯ 2012  г., ПОСВЯЩЕННОЕ 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ М. И. ДУПЛИЩЕВА]</ref>
 
Пермь крайының архив эштәре буйынса агентлығында М.  И.  Дуплищевҡа ҡағылышлы документтар бар.<ref>[https://agarh.permkrai.ru/af/index.php?act=unit&fund=487&opis=146617&unit=704539 ДУПЛИЩЕВ МИХАИЛ ИЛЛАРИОНОВИЧ]</ref>
 
== Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре ==
 
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә (1959) һәм күп кенә миҙалдар, улар араһында «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн», «Хеҙмәт батырлығы өсөн» (1976), «Фиҙакәр хеҙмәт өсөн» (1970).<ref name="dneprorbita">[http://dneprorbita.org.ua/sientific/Duplishev.htm Михаил Илларионович Дуплищев]</ref>
* СССР космонавтика федерацияһы М.  И.  Дуплищевты «Академик М.  К.  Янгель исемендәге миҙал» менән бүләкләй(1987). Ошо уҡ йылда ул СССР юғары һәм урта махсус белем биреү министрлығының Почет грамотаһы менән бүләкләнә.
* Украина ССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1989).
 
== Әҙәбиәт ==
 
* ''Дуплищева Ольга Михайловна.'' Наставник инженеров и ученых // Днепропетровск : АРТ-пресс, 2007. — 228, [1] с. : ил., портр., факс., табл.; 20 см. (Серия «Золотой фонд Днепропетровского физтеха»); ISBN 978-966-348-117-3.
 
 
== Һылтанмалар ==
 
* [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=19574 ДУПЛІ́ЩЕВ Михайло Іларіонович]{{ref-uk}}
* [https://day.kyiv.ua/uk/article/den-ukrayini/peredbachennya-ukrayinskogo-vchenogo-pidtverdiv-adronniy-kolayder Передбачення українського вченого підтвердив адронний колайдер]{{ref-uk}}
[[Категория:Дәреслектәр авторҙары]]
[[Категория:Техник фәндәр докторҙары]]
[[Категория:Волгоград дәүләт техник университетын тамамлаусылар]]
[[Категория:Википедия:Статьи с переопределением значения из Викиданных]]
[[Категория:«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән наградланыусылар]]
14 986

үҙгәртеү