Сулпан — версиялар араһындағы айырма

77 байт алынған ,  2 года назад
күренеште төҙәтеү, орфография
(күренеште төҙәтеү, орфография)
| орбита-ref =
| эпоха = J2000.0
| перигелий = 107&nbsp;476&nbsp;259&nbsp;км<br />0,71843270&nbsp;[[Астрономик берәмек|а.&nbsp;б.]]
| афелий = 108&nbsp;942&nbsp;109&nbsp;км<br />0,72823128&nbsp;[[Астрономик берәмек|а.&nbsp;б.]]
| большая полуось = 108&nbsp;208&nbsp;930&nbsp;км<br />0,723332&nbsp;[[Астрономик берәмек|а.&nbsp;б.]]
| радиус орбиты =
| эксцентриситет = 0,0068
| средний радиус = 6051,8&nbsp;±&nbsp;1,0&nbsp;км
| окружность большого круга =
| площадь поверхности = 4,60{{e|8}}&nbsp;км²<br />0,902&nbsp;ер
| объём = 9,38{{e|11}}&nbsp;км³<br />0,857&nbsp;ер
| масса = 4,8685{{e|24}}&nbsp;кг<br />0,815&nbsp;ер
| плотность = 5,24&nbsp;г/см³<ref name="surdin">{{книга
|заглавие = Солнечная система
|isbn=978-5-9221-0989-5
}}</ref>
| ускорение свободного падения = 8,87&nbsp;м/с²<br />0,904&nbsp;[[Есемдең тотҡарлыҡһыҙ төшөүе|g]]
| первая космическая скорость =
| вторая космическая скорость = 10,46&nbsp;км/с
| период вращения = 243,023&nbsp;көн<ref>{{cite news|url=http://www.lenta.ru/articles/2012/02/17/astro/|title=Неторопливая Венера|date=17.02.2012|publisher=Lenta.ru}}</ref>
| наклон оси = 177,36°
| прямое восхождение = 18&nbsp;сәғ 11&nbsp;мин 2&nbsp;с<br />272,76°
| склонение = 67,16°
| полярная небесная широта =
| archiveurl = http://www.webcitation.org/616VoDl1i
| archivedate = 2011-08-21
}}</ref><br />(464&nbsp;°C)
| температура 1 имя =
| температура 1 минимум =
| атмосферное давление = 9,3&nbsp;МПа
| шкала высоты =
| состав атмосферы = ~96,5 % углекислый газ<br />~3,5 % [[азот]]<br />0,015 % көкөрт диоксиды<br />0,007 % [[аргон]]<br />0,002 % һыу пары<br />0,0017 % [[угар газ]]<br />0,0012 % [[гелий]]<br />0,0007 % [[неон]]<br />(эҙҙәре) углерод сероксиды<br />(эҙҙәре) [[хлороводород]]<br />(следы) [[фтороводород]]
}}
'''Сулпан''' (''Зөһрә'', {{lang-ru|Венера}}) — [[Ҡояш]]ҡа яҡынлығы буйынса икенсе эске планета. Сулпан да, [[Меркурий]] кеүек, астероидтар орбитаһынан эстә ята, шуға уны Ҡояш системаһының эске планетаһы тип атайҙар.
 
Сулпан күк йөҙөндә яҡтылығы буйынса, Ҡояш һәм [[Ай (күк есеме)|Ай]]ҙан ҡалышып, өсөнсө урында тора. Сулпан Ҡояш байыр алдынан, йәки Ҡояш сығыр алдынан яҡшы күренә. Шуның өсөн уны ''Шәреҡ йондоҙо'', йәки ''Сулпан йондоҙо'' тип атайҙар.
Бик борон Сулпан йөҙө бик ҡыҙған һәм Ерҙәге кеүек океандар, урынында сүллек пейзажы ҡалдырып, парға әйләнеп бөткән. Магнит ҡыры көсһөҙ булғанға һыу парҙары Ҡояш еле менән йондоҙ-ара арауыҡҡа таралған.
 
Атмосфера баҫымы Ерҙәгенән 92 тапҡыр ҙурыраҡ. Сулпан йөҙөөҫтө [[вулкан]] эшмәкәрлеге эҙҙәрен һаҡлай. Сулпанда плиталарҙың тектоник хәрәкәте күҙәтелмәй, был өҫтөндә һыу булмау менән аңлатыла.
 
Сулпанда атмосфера булыуын [[1761]] йылдың [[6 июнь|6 июнендә]] [[Ломоносов Михаил Васильевич|М. В. Ломоносов]] аса.
 
== Дөйөм мәғлүмәт ==
Ҡояштан Венераға тиклем яҡынса 108 млн [[Километр|км]] (0,723 [[Астрономик берәмек|а. е.]]). Венеранан [[Ер|Ергә]] тиклем алыҫлыҡ 38-ҙән 261 млн км-ға тиклем үҙгәрә. Венераның [[орбита]]ҙыһы түңәрәккә бик яҡын. Ҡояш тирәләй әйләнеү периоды 224,7 ер тәүлегенә тиң; уртаса орбита тиҙлеге — {{s|35 км/с}}. Орбита ауышлығы [[эклиптика|эклиптика]] буйынса 3,4°. Ҙурлығы буйынса был планета ергә яҡын. Радиусы 6051,8 км (ер менән сығыштырғанда 95 % ), массаһы — 4,87{{e|24}} кг (ер менән сағыштырғанда 81,5 %), уртаса тығыҙлығы — 5,24 г/см³. Ирекле төшөү тиҙлеге {{s|8,87 м/с²}}, икенсе космос тиҙлеге — {{s|10,36 км/с}}<ref name=nssdc/>.
 
Венера ергә оҡшаған планета тип квалификациялана. Уны ерҙең «һеңлеһе» тип тә атайҙар, сөнки ике планета ҙурлығы менән дә, составы менән оҡшаш. Тик планеталағы шарттар ғына ныҡ айырыла. Венерала, ергә оҡшаған планеталар менән сағыштырғанда, атмосера бик тығыҙ. [[Атмосфера]], башлыса, углекислый газдан тора. Планетаның өҫлөгө көкөрт кислотаһынан торған болоттар менән ҡапланған. Болоттан аша планета өҫлөгө күренмәй. Ҡуйы болоттар аҫтындағы планетаның ҡҫлөгө тураһында бәхәстәр XX быуатҡа тиклем дауам итә. Венераның болоттары радиотуоҡындар өсөн үтә күренмәле, был ысул менән планетаның рельефы өйрәнелде<ref>Радиолокационная астрономия — [http://www.astronet.ru/db/msg/1188604 Физика Космоса: Маленькая энциклопедия]</ref>.
== Әҙәбиәт ==
* ''Короновский Н. Н.'' Морфология поверхности Венеры // Соросовский образовательный журнал.{{ref-ru}}
* ''Бурба Г. А.'' Венера: русская транскрипция названий // Лаборатория сравнительной планетологии ГЕОХИ, май 2005  г.{{ref-ru}}
 
== Иҫкәрмәләр ==
83 712

үҙгәртеү