Шайтантау (тау һырты) — версиялар араһындағы айырма

ә
clean up, replaced: http://xn--p1acf.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/prosmotr/2-statya/ → {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/ |автор= , Тәржемәсе }} using AWB
ә (clean up, replaced: http://xn--p1acf.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/prosmotr/2-statya/ → {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/ |автор= , Тәржемәсе }} using AWB)
Ул бөтәһе 4 кластерҙан тора һәм [[Ырымбур өлкәһе]] менән Башҡортостандың сиктәш биләмәләрендә ята. Ике яҡтың да сиктәре аша үтә. Ҡыуандыҡ урман хужалығына (лесничество) инә.
 
Ҡурсаулыҡта тайгала йәшәүсе байтаҡ хайуандарҙы осратырға мөмкин: һоро айыу, [[мышы]], [[ҡабан]], [[ һыуһар|урман һыуһары]], [[һеләүһен]], [[тейен]], [[бурһыҡ]]. Дала төрҙәренән байбаҡ һәм [[йомран]], сипылдаҡ йәшәй.
 
Ҡоштарҙан: [[балабан]], [[сапсан]], [[кәлмәргән]], [[бөркөт]] һәм [[көсөгән]] бар. Шулай уҡ һаҙ ташбаҡаһы ла осрай. Һирәк осраусы бөжәктәрҙән аполлон һәм махаон күбәләктәре иҫәпкә алынған. Тау тоҡомдарының ярылған урындарында боронғо бөжәктәрҙең һәм үҫемлектәрҙең ташҡа әйләнгән ҡалдыҡтарын табырға була.
Урмандың өҫкө сиктәрендә ҡайын һәм уҫаҡтан әрәмәләр өҫтөнлөк итә. Көнбайыш һәм көньяҡ битләүҙәрҙе, үҙәктәрҙең өҫ яғын имәнлектәр биләй. Ә аҫҡы ярус [[фәрҙә]] йәки еҫле балтырған (сныть), ҡолонғойроҡ (вейник), [[ҡара бөрлөгән]]дән торған ҡуйы үләнлек менән ҡапланған.
 
Һирәкләп кенә урман ситтәрендә, йырын баштарында яңғыҙ ғына [[ҡарағай]], ҡарағас осрап ҡуя. Шайтантау [[Урал тауҙары]]ндағы имәнлектәрҙең иң көньяҡ сиге булып тора. Шулай уҡ урал [[Айыу|айыу]]ҙарының ареалы ла сикләнә. Бында 74 һирәк осраусы [[үҫемлек]] асыҡланған.
 
== Фауна ==
 
Атама — «шайтан» һәм тау һүҙҙәренән алынған. Был тауҙың үтә ныҡ телгеләнгән булыуына, ҡуйы шырлыҡтарҙан тороуына бәйле булырға мөмкин. Шулай уҡ, бында һәр ваҡыт көслө ел иҫә һәм температура ҡырҡа үҙгәреп тора. Быны [[башҡорттар]] шайтан этлектәренең береһе тип һанай<ref>{{Книга|автор = С.М.Стрельников|заглавие = Географические названия Оренбургской области. Топонимический словарь|место = Кувандык|издательство = Изд-во С.М.Стрельникова|год = 2002|страницы = 164}}</ref>.
 
== Иҫкәрмәләр ==
{{иҫкәрмәләр}}
 
* Сергей Васильевич Кириков (1899—1984 йй.) — зоогеограф, эколог, биология фәндәре докторы, [[Башҡортостан ҡурсаулығы |Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығы]]ның хайуандар донъяһын иң төплө өйрәнгән, шулай уҡ Яутүбә тауҙарының (Шайтантау һырттарының) үҫемлектәрен, ҡош-ҡорттарын, йәнлектәрен беренселәрҙән булып тикшергән ғалим. Ул Шайтантау ҡурсаулығына нигеҙ һалған зоогеограф та булды.
 
== Һылтанмалар ==
 
* http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/1525-shajtantau
* {{БЭ2013|index.php/read/8-statya/ |автор= , Тәржемәсе }}
* http://xn--p1acf.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/prosmotr/2-statya/1525-shajtantau
* http://nashural.ru/Mesta/shaitantau.htm
* http://www.orenobl.ru/priroda/shaitantau.php
* ''Кучеров Е. В.'' Об организации заповедника «Шайтан-Тау» // «Охота и охотничье хозяйство». № 11. 1975. С. 29.
 
[[Категория: Урал тау һырттары]]
[[Категория:Башҡортостан тау һырттары]]