Ҡибла — версиялар араһындағы айырма

45 байт алынған ,  3 года назад
Үҙгәртеү аңлатмаһы юҡ
{{Кааба}}
 
'''Ҡибла''' (һирәкләп '''ҡыбла''', {{lang+ar|قبلة|йүнәлеш; нимәгәлер ҡапма-ҡаршы}}) — [[Ислам]]да  — ер йөҙөнөң теләгән бер урынынан [[Мәккә]]ләге [[Ҡәғбә]] мәсетенә туп-тура ҡараған йүнәлеш, мосолман һәр [[намаҙ]]ын тик ҡиблаға ҡарап ҡына уҡырға тейеш, ҡайһы бер башҡа йолалар ҙа ҡиблаға йүнәлтеп эшләнә. [[Мәсет]]те лә ҡайҙа булһа ла ҡибла йүнәлешен иҫәптә тотоп һалалар.
 
== Ҡибла алмашыныу ==
[[Файл:Qibla.png|thumb|left|Ҡибланы математика ысулы менән билдәләү ]]
[[Файл:QiblaMat.jpg|thumb|left|Компаслы намаҙлыҡ]]
[[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Мөхәммәт Пәйғәмбәр]]гә рәсүлиәт килгән баштағы осорҙа ҡибла (610- 623610—623 йылдарҙа) [[Иерусалим]] ( ''ғәрәпсә'' - — '''әл-Ҡудси''') тарафында тип билдәләнгән булған, һуңғараҡ шунда әл-Аҡса [[мәсет]]е төҙөлгән<ref>[http://www.posledniyprorok.info/pervaya-kibla-musulman-mechet-al-aksa Первая кибла мусульман: мечеть аль-Акса]</ref>. [[Риүәйәт]]тәр буйынса, хәҙер "«Ике ҡибла мәсете"» тип аталған ғибәҙәтханала өйлә [[намаҙ]]ы ваҡытында Мөхәммәт Пәйғәмбәргә ҡибланы алмаштырыу тураһында вәхи инә. Әйтеүҙәренсә, намаҙҙы элеккесә башлайҙар ҙа, уны өҙмәйенсә [[Мәккә]] яғына ҡарап тамамлап ҡуялар. Бының сәбәбе [[Ҡөрьән]] Кәримдең [[әл-Бәҡара сүрәһе]]ндә аңлатыла (2:142-150).
 
Ҡибланың [[Ҡәғбә]] тарафына үҙгәреүе [[Мосолмандар| мосолман]] донъяһы өсөн [[Ислам]] үҙаллы [[дин]] тип таныу булып тора. Һөҙөмтәлә "«ҡибла кешеләре һәм йәмәғәт"» тигән төшөнсәләр барлыҡҡа килә ({{lang-ar| أهل القبلة والجماعة}} — «''әһлү-л-ҡибла -үә йәмәғә''»).
 
== "«Ҡибла"» һүҙе башҡорт телендә ==
 
Башҡорт халҡында "«Ҡибланы төҙләү"» тигән ғибәрә бар. Был тормошта дөрөҫ юл, йүнәлеш табыу мәғәнәһендә әйтелә. "«Ҡибла яҡтан иҫкән ел"» төшөнсәһе лә ҡулланыла. Йырға ла ингән ул был һүҙ:''Һаҡмар һыуы аға ҡибла табан, Урал тауы буйлап көн битләп''.
 
"«Дүрт яғың ҡибла" -» — үҙе иркеңдә, теләһәң ҡайҙа кит мәғәнәһендә әйтелә <ref>Башҡорт теленең һүҙлеге. 1-се том. - — Мәскәү, 1993. - — 663-сө бит.</ref>
 
"Дүрт яғың ҡибла" - үҙе иркеңдә, теләһәң ҡайҙа кит мәғәнәһендә әйтелә <ref>Башҡорт теленең һүҙлеге. 1-се том. - Мәскәү, 1993. - 663-сө бит.</ref>
== Әл-Бәҡара сүрәһе (2:142-150) ==
{{Коран/Цитата
[[Файл:Qibla.png|thumb|left|Ҡибланы математика ысулы менән билдәләү ]]
[[Файл:Acco IMG 2873.JPG|thumb|[[Михраб]]]]
Ҡибланы билдәләү [[намаҙ]] уҡығанда бик мөһим шарт булғанға күрә, уны табыуҙың төрлө ысулдарын ҡулланалар. Ә билдәле бер йүнәлеш аңлайышлы булмаған шарттарҙа сәфәрҙәгеләр өсөн был ҙур ҡыйынлыҡ тыуҙырған. Ислам донъяһында [[География|география]], [[математика|математика]], [[астрономия|астрономия]] һәм башҡа фәндәрҙең үҫеше ҡибла билдәләү зарурлығы менән дә бәйле. Шул фәндәргә таянып, ҡибла табыуҙың күп ысулдары билдәләнгән, хәҙер компас та ҡулланыла.
 
=== Транспортта барыусылар өсөн ҡибла ===
Транспортта барыусылар өсөн иң яҡын йүнәлеш йәки хәрәкәт йүнәлеше ҡибла тип иҫәпләнә.
 
=== Космонавттар өсөн ҡибла ===
[[Файл:Muszaphar shukor.jpg|thumb|left|Шәйех Мозафар Шукор — [[Малайзия|Малайзияның]] тәүге космонавты]]
Космосҡа осош мосолмандар өсөн ҡибланы билдәләүҙә ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Малайзия космонавты Шәйех Мозафар Шукор [[Йыһан]]ға осҡас, [[2007 йыл]]дың 25 апрелендә илдә белгестәр, ғөләмәләр йыйылып, ике көнлөк семинар үткәрелә. <ref>[http://i-r-p.ru/page/stream-event/index-4992.html В Малайзии обсуждают, как молиться на орбите]</ref>. Һөҙөмтәлә, космонавт «үҙ мөмкинлегенән сығып ҡибла билдәләй» тигән һығымтаға киләләр.
 
Уға тиклем космоста ике мосолман булып өлгөргән: [[1985 йыл]]да Шаттл Дискавери экипажында Сәғүдиә принцы Солтан бин Сәлмән булған, [[2006 йыл]]да МКС-та [[иран]] сығышлы американка Ануш Ансари булып киткән. Ике космонавт та орбитала нисек намаҙ уҡыуҙы үҙҙәре хәл иткән <ref>[http://www.islamnews.ru/news-4728.html Намаз в космосе]</ref>.
 
== Иҫкәрмәләр ==
== Әҙәбиәт ==
* {{ИЭС1991|Е. Р.|ал-Кибла|137}}
* Башҡорт теленең һүҙлеге. 1-се том. - — Мәскәү, 1993. - — 663-сө бит.
* Атагаррыев М. Н. Применение стереографической проекции к определению азимута кыблы: ал-Беруни, ал-Чагмини и ат-Туркумани. ''Историко-математические исследования'', 29, 1985, С.44-47.
* [[Матвиевская, Галина Павловна|''Матвиевская Г. П.'']] ''Очерки истории тригонометрии.'' Ташкент: Фан, 1990.
* ''[[Бартольд, Василий Владимирович|Бартольд В. В.]]''. Сочинения. 1—9. М., 1963—1977, — Т.6 С.537—542
* ''King D. A''. The sacred direction in Islam. A study of the interaction of religion and science in the Middle Ages. ''Interdisciplinary science reviews'', 10, 1985, — p.  315—328
* ''W. M. Watt''. Muhammad: Prophet and statesman. L., 1969, — p.  112—318
* ''J. Waardenburg''. Towards a periodization of earliest Islam according to its relations with other religions.— Proceedings, — p.  304—326
* ''A. J. Wensinck''. Kibla 1. Ritual and Legal. Aspects. — [[The Encyclopaedia of Islam]]. New ed. Leiden-London. — 5, 82—83;
 
11 459

үҙгәртеү