Көньяҡ Урал — версиялар араһындағы айырма

== Рельефы һәм геологик төҙөлөшө ==
[[File:Aygir on Inzer river8.jpg|thumb|left|Айғыр ҡаялары һәм [[Инйәр]] йылғаһы]]
Көньяҡ Урал рельефы ҡатмарлы. Разновысотные хребты Көньяҡ-көнбайышында һәм меридиональ йүнәлештә төрлө бейеклектәге һырттар арҡырылы-буйлы телгеләнгән, үҙәндәре бар.
 
Тау системаһының үҙәге - Уралтау һырты, ул [[Ағиҙел]] һәм [[Урал]] йылғаларын айырып тора. Ул Көньяҡ Уралдың көнсығыш өлөшөндә 500 км оҙонлоҡта, киңлеге 5-тән 30 км-ға тиклем. Иң бейек түбәһе 1067 м ([[Әрүәк]] тауы, Белореттың көньяғындараҡ); һырттың уртаса бейеклеге 800—900 м, ә яҡындағы үҙәндәр 400—500 м -ға түбәнерәк. [[Уралтау]] һырты бер нисә параллель теҙмәнән һәм ҙур булмаған армыттарҙан тора, улар киң генә уйпаттар менән айырылған. Улар һөҙәк кенә, урыны менән һуйырташтар, кварцит һәм конгломераттар өйөмдәре генә ҡалҡып тора<ref name=autogenerated2>[http://tourclub-perm.ru/otchety_po_pokhodam/yuzhnyy_ural_opisaniye/ Южный Урал: Общее описание района]</ref>.
Көнбайышҡараҡ уртаса бейеклеге 1 000 м тәшкил иткән тау сылбырҙары китә, бик һирәктәре генә бейегерәк. Тау сылбырҙары үҙ-ара киң йылға үҙәндәре менән айырыла, тар ғына үҙәндәр һәр тармаҡты һырттарға һәм массивтарға бүлә. Төп һырттары [[Елмәрҙәк]], [[Юрматау]], Колу, Ҡаратау <ref name=autogenerated2 />.
 
Көнсығыштараҡ Көньяҡ Урал һырттары: [[Ирәндек]] һәм [[Ҡырҡтытау]] теҙелеп китә. Улар ултырма ғына түгел, вулкандан ҡалған тау тоҡомдары арҡаһында ла ҡатмарлы төҙөлөшлө. Тауҙар ныҡ емерелгән, һырттары шыма, әммә вулканлы тоҡомдар яланғасланған урындарҙа ҡаялар, ташлыҡтар килеп сыға<ref name=autogenerated2 />.Силәбе һәм Ырымбур өлкәләрендә көньяҡта горытауҙар заканчиваютсябөтә иһәм начинается степьдала, а затемарыраҡ иярымсүллектәр полупустынибашлана.
[[File:Asha mountain, Russia, Chelyabinsk region.JPG|thumb|РозоваяМинйәр скаластанцияһында наалһыу станцииҡая Миньяр]]
[[Файл:Средний Нургуш.jpg|мини|тау [[СреднийУрта Нургуш]],Нурғыш хребеттауы, [[НургушНурғыш (хребет)|Нургуш]]һырты]]
 
Көньяҡ Урал рельефы Урал тау иленең геологик тарихын сағылдыра. Көньяҡ-Урал тау иленең көнсығыштан көнбайышҡа табан геоморфологик провинциялары:
Рельеф Көньяҡого Урала отражает геологическую историю формирования Уральской горной страны. Көньяҡо-Уральская горная страна, при её рассмотрении с көнсығышка на көнбайыш, включает в себя геоморфологические провинции:
* Урал алды сик бөгөлө;
* [[Предуральский краевой прогиб]]. Прогиб представляет собой приподнятую окраину көнсығышчно-Европейской платформы;
* Көнбайыш Урал ҡоролошо платформаһы ситке бассейндарының юғары ҡалҡынған рифей нигеҙҙәренән тора;
* Горное сооружение көнбайышного Урала представляет собой высокоподнятое рифейское основание краевых бассейнов платформы;
* Үҙәк Урал ҡоролошо («кристаллик зона») платформа нигеҙҙәренең юғары ҡалҡҡан комплекстарынан һәм тәүпалеозой уралид ҡатламдарынан тора ;
* Горное сооружение Центрального Урала («кристаллическая зона») представляет собой высокоподнятые комплексы фундамента платформы и раннепалеозойские образования собственно уралид;
* Көнсығыш Урал ҡоролошо тигеҙ утрау дуғаларынан һәм микроконтиненталь террейндарҙан хасил;
* көнсығышчно-Уральское представлено выровненными островодужными и микроконтинентальными [[террейн]]ами;
* Себер уйпатының көнбайыш сиге Урал аръяғы палеозой йыйырсыҡлы билбауына инә һәм пострифт мезозой-кайнозой ултырмалаларынан хасил.
* көнбайышная окраина Сибирской впадины входит в Зауральский палеозойский складчатой пояс и перекрыт пострифтовыми мезозойско-кайнозойскими отложениями{{нет АИ 2||21|06|2015}}.
{{Начало скрытого блока|Заголовок = ГлавныеТөп вершинытүбәләр}}
{|
| valign="top" |
* [[Ямантау|Большой Ямантау]] (1 640 м)
* [[БольшойОло Иремель]]Ирәмәл (1 582 м)
* [[БольшойОло Шелом]] (1 427 м)
* [[БольшойОло Нургуш (тау)|Нургуш]]Нурғыш (1 406 м)
* [[Поперечная]] (1 389 м)
* [[Кашкатура]]Ҡашҡатүр (1 342 м)
* [[Широкая]] (1 332 м)
* [[Ялангас]]Яланғас (1 298 м)
* [[ВтораяЯланғастауҙың сопкаикенсе (Голая тау)]]убаһы (1 198 м)
* [[Караташ]]Ҡараташ (1 171 м)
* [[Круглица]] (1 178 м)
* [[Откликной гребень]] (1 155 м)
* [[Весёлая (тау)|Весёлая]] (1 153 м)
* [[Малиновая (тау)|Малиновая]] (1 152 м)
* [[КараташҠараташ]] (1 118 м)
* [[Арвякрязь]]Әрүәкрәз (1 068 м)
* Икетуған (1 067 м)
* [[Два Брата (тау, Россия)|Два Брата]] (1 067 м)
* [[Катушка (тау)|Катушка]] (1 043 м)
* [[Масим]]Мәсем (1 040 м)
* [[Репная]] (1 032 м)
* [[Курташтау]]Ҡорташтау (1 019 м)
* [[Куркак (тау)|Куркак]]Көркәк (1 008 м)
* [[Юрма (тау)|Юрма]]Йөрөмәтау (1 003 м)
|}
{{Конец скрытого блока}}
21 269

үҙгәртеү