Ассирия — версиялар араһындағы айырма

197 байт алынған ,  3 года назад
 
== Дин ==
Ассирия дине вавилон ышаныуҙарынанвавилондыҡынан аҙ айырылғанайырыла. Вавилонға аккадлыларҙан ассирийҙарға мираҫ булып ҡалған бөтөн ассирий намаҙҙары, гимндары, {{comment|имләү|заклинания}}ҙәре, мифик {{comment|иртәктәре|сказания}} күскәнкүсә. Ассирийлыларҙың изге урыны вавилонлыларҙың изге урынына әйләнгәнәйләнә.
 
Ассирий хоҙайҙары пантеоны башында бөтөн аллаларҙы ғына түгел, үҙен дә булдырған — Ассирий батшалығының яҡлаусыһы — Ашшур торғантора. Ассирияла һуғыш алиһәһе Иштар һәм Рамман — дошмандарҙы ҡыйратыусы культы таралыу тапҡантаба. Ассирияла аллалар менән бер рәттән бик күп һанлы ер һәм күк эйәләре — ануннактар һәм игигтар ололанғанололана.
 
Космогония, аллалар тураһындағы тәғлимәт кеүек, ихтимал, шулай уҡ байтаҡ үҙгәрештәргә дусар ителгәнителә: донъя тыуҙырыусы тип йә бер хоҙайҙы, йә тегеикенсе хоҙайҙыхоҙай атағандаратала. Мәҫәлән, Бэла тураһында, ул тәүтормош хаосынан күк һәм ерҙе, {{comment|яҡтыртҡыстар|светила}}ҙы, йәнлектәрҙе, ә ер менән ҡандың ҡатнашмаһынан кешене тыуҙырған, тиелә. Мардуктың күтәрелгәненән башлап донъяны ул тыуҙырған тигән миф барлыҡҡа килгәнкилә. Вавилонлылар фекеренсә, донъя өс айырым өлкәнән: күктән, ерҙән һәм йәһәннәмдән тора. Донъяны Мардук тыуҙырыуы тураһындағы мифта уның тәүтормош хаос сағылышын кәүҙәләндергән Тиамат алиһә менән көрәше хикәйәләнгәнхикәйәләнә. Ул Тиаматты еңә һәм, яҙмыштың {{comment|изге яҙма төшөрөлгән таҡта|скрижали}}һына эйә булып, уны урталай яра, һәм алиһәнең тәненән ер һәм һауа барлыҡҡа килтергән тиелә.
 
Теге донъя тормошона ышаныу етерлек сағыу һүрәтләнгәнһүрәтләнә, ләкин шумерҙарҙағы кеүек, бик тә {{comment|төшөнкөлөк|пессимистик}} рухында бирелгән.бирелә: Үлгәндәрмәрхүмдәр ябылған зиндан ете ҡат диуар мненән уратып алынған; унда бер нур ҙа үтеп инмәй. Ҡайһы берҙә бер ғазаптар ҙа, сир ҙә һәм үлем дә булмаған {{comment|бәхетлеләр|блаженных}} утрауҙары иҫкә алына, ләкин ул утрауҙарға тик һирәктәр генә, һайланып алынғандар ғына, етә имеш.
 
== Сәнғәт ==
Ассирия — ҡалалары башнялы ҡәлғә диуарҙары менән нығытылған һуғышсан дәүләт. Баш ҡалалары — Дур-Шаррукин, Ниневия — яһалма платформаларҙа төҙөлә. Һарайҙар диуарҙары арыҫландарға һунар һәм еңеү менән тамамланған ҡаты алыштар сәхнәләре менән биҙәлә. Ассирия мәҙәниәте күпселек ваҡытта вавилон традицияларына эйәргәнэйәрә. Вавилон һәм шумер әҙәбиәте әҫәрҙәре ассирий ғибәҙәтханаларында, мәктәптәрендә һәм китапханаларында өйрәнелгәнөйрәнелә. Ҡайһы берҙә йылъяҙмалар тарихи романдарға оҡшап киткәнкитә. Пейзаж һәм портрет һымаҡ әҙәби алымдар киң ҡулланылғанҡулланыла. Батшалар һәр ваҡыт ҡыйыу һәм киң күңелле итеп һүрәтләнгәнһүрәтләнә, ә дошмандар мәкерле һәм ҡурҡаҡ итеп күрһәтелгәнкүрһәтелә. Сәнғәттә хәрби сюженттар өҫтөнлөк алғанала.
Ассирия — ҡалалары башнялы ҡәлғә диуарҙары менән нығытылған һуғышсан дәүләт.
Баш ҡалалары — Дур-Шаррукин, Ниневия — яһалма платформаларҙа төҙөлгән.
Һарайҙар диуарҙары арыҫландарға һунар һәм еңеү менән тамамланған ҡаты алыштар сәхнәләре менән биҙәлгән.
Ассирия мәҙәниәте күпселек ваҡытта вавилон традицияларына эйәргән. Вавилон һәм шумер әҙәбиәте әҫәрҙәре ассирий ғибәҙәтханаларында, мәктәптәрендә һәм китапханаларында өйрәнелгән. Ҡайһы берҙә йылъяҙмалар тарихи романдарға оҡшап киткән. Пейзаж һәм портрет һымаҡ әҙәби алымдар киң ҡулланылған. Батшалар һәр ваҡыт ҡыйыу һәм киң күңелле итеп һүрәтләнгән, ә дошмандар мәкерле һәм ҡурҡаҡ итеп күрһәтелгән. Сәнғәттә хәрби сюженттар өҫтөнлөк алған.
 
== Ассирия әҙәбиәте ==
Боронғо Ассирияның иң мөһим әҙәби һәйкәлдәренең береһе булып б.э.т. VIII—VII быуаттарҙа йәшәгән һәм Синахериб батша һарайында йәшәгән «{{comment|Күсереүсе|писец}} Ахикарҙың өгөт-нәсихәте» тора<ref>{{Книга|автор = Балязин В.|заглавие = Мудрость тысячелетий. Энциклопедия.|ответственный = |издание = |место = Москва|издательство = ОЛМА-ПРЕСС|год = 2004|страницы = 16|страниц = 848|isbn = 5-224-00562-0}}</ref>.
 
== Ассирия хакимдары ==
Ашшур хаким ''ишшиаккум'' (шумер һүҙе ''энси''ҙе аккадлаштырыу) титулын йөрөткәнйөрөтә. Ысынбарлыҡта уның власы нәҫелдән килгәнкилә, ләкин тулы булмағанбулмай. Ул күпселеген тиерлек дини культ эштәре һәм уға бәйле төҙөлөш менән булғанбула. Ишшиаккум шулай уҡ {{comment|ҡанбаба|жрец}} (''шангу'') һәм хәрби юлбашсы булғанбула. Ғәҙәттә ул тағы ла ''укуллу'' вазифаһын, йәғни, моғайын, юғары {{comment|ер файҙаланыу белгесе|землеустроитель}} һәм {{comment|аҡһаҡалдар|старейшина}} {{comment|кәңәше|советы}} башлығы бурысын башҡарғанбашҡара. Был «ҡала йорто» тип йөрөтөлгән {{comment|Кәңәш|Совет}} Ашшурҙа ҙур йоғонто менән файҙаланғанфайҙалана, мөһим дәүләт эштәрен атҡарыу уның вәкәләттәренә ҡарағанҡарай. Кәңәш ағзалары үҙҙәрен ''«лимму»'' тип атағанатай. Уларҙың һәр береһе сиратлап йыл дауамында идара итеү (үҙҙәренең Кәңәше күҙәтеүе аҫтында) ғәмәлдәрен башҡарғанбашҡара һәм, моғайын, {{comment|казначейство|дәүләт килемдәрен йыйыу, һаҡлау һәм бүлеү}} башында торғантора. Сираттағы лимму исеме шул йылдың атамаһына әйләнгән.әйләнә (Шуның өсөн лиммуны йыш ҡына хәҙерге фәндә грек термины эпоним менән билдәләйҙәр). Ләкин яйлап Кәңәш составы хакимға яҡын торған кешеләр менән йыш алмаштырылғаналмаштырыла. Хаким власы көәйгәнкөсәйгән һайын община үҙидараһы органдарының әһәмиәте төшә барған. Ишшиаккум ысын монархҡа әйләнгәндән һуң да лиммулиммуға күрһәтеү тәртибе артабан да һаҡланғанһаҡлана.
 
== Иҫкәрмәләр ==
18 045

үҙгәртеү