Александр I һәйкәле (Таганрог) — версиялар араһындағы айырма

Үҙгәртеү аңлатмаһы юҡ
|Оригинальное название =
|Изображение = Taganrog alexanderImonument.jpg
|Подпись изображения = Памятник АлександруАлександр I һәйкәле, 2007 й.
|Ширина изображения = 200px
|Страна = Рәсәй
}}
 
'''Александр I һәйкәле''' — Таганрогта 1831 йылда ҡуйылған, скульптор Мартос Иван Петрович һәм архитектор Мельников Авраам Иванович ижад иткән Рәсәй императоры Александр I һәйкәле<ref name="Музей под открытым небом — С. 31-34">''[[Киричек, Маргарита Сергеевна|Киричек М. С.]]'' Музей под открытым небом. — Таганрог: ИП Стадников, 2010. — С. 31-34. — ISBN 978-5-9901455-3-5.</ref>. ПервыйТаганрог памятниктарихында вберенсе историиһәйкәл [[Таганрог]]аһәм иРәсәйҙә единственныйбыл добатшаға ноября [[2014 год]]айылдың памятникноябренә этомутиклем царюберҙән вбер [[Россия|России]]һәйкәл<ref name="Музей под открытым небом — С. 31-34" /><ref>''Собств. корр.'' [http://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201411201713-wnij.htm Памятник Александру I появился у стен Кремля в Москве] // tvzvezda.ru. — 2014. — 20 ноября.</ref>.
 
== Үҙенсәлекле һәйкәлдең һүрәтләмәһе ==
Аҡ юлаҡлы һоро граниттан эшләнгән бейек ҙур пьедесталдә императорҙың бөтә кәүҙәһенең бронза һыны баҫып тора. Уға биш һикәлтәле баҫҡыс илтә. АлександрIАлександр I, генеральгенерал мундиремундиры һәм һалынып төшөп торған плащ кейгән, борғоланған йыланды ғорур рәүештә аяғы менән иҙә<ref name="Музей под открытым небом — С. 31-34" />. Был уның Наполеонды еңеүен символлаштырған кинәйәле һүҙ. Һул ҡулы менән батша шпага һабын тотоп тора, ә уң ҡулында Рәсәй империяһының ҡанундар йыйынтығы. Уның аяҡ аҫтындағы ҡанатлы фәрештәләр АлександрIАлександр I-нең «фәрештә кеүек» характерын символлаштыра. Скульптура замандаштарын ҙур портрет оҡшашлығы менән таң ҡалдыра.
 
Һәйкәл пьедесталының алғы йөҙөндә яҙыу уйып яҙылған:
 
== Таганрогта монументты төҙөү тарихы ==
Һәйкәл төҙөү тураһында фекер Таганрогта 1825 йылда Александр I вафат булған ыңғайы тыуа<ref name="По ладоням твоих площадей — С. 60-64">''[[Киричек, Маргарита Сергеевна|Киричек М. С.]]'' По ладоням твоих площадей. — Таганрог: Лукоморье, 2007. — С. 60-64. — ISBN 978-5-902450-13-9.</ref>. Таганроглыларҙың һорауын яңы император [[Николай I|Николай I]] кире ҡаҡмай. Барынан бигерәк, монумент проектын эшләргә художество Академияһы ректоры, данлыҡлы скульптор Мартос Иван Петрович үҙе ризалыҡ бирә<ref name="По ладоням твоих площадей — С. 60-64" />.
Монумент Иерусалим майҙанының уртаһында, Иерусалим грек Алескандр-Невский монастыремонастыры ҡаршыһында ҡуйыла.
1920-се йылдар аҙағында Александр I һәйкәлен ҡутарып алып Александр I һарайы ихатаһына күсерәләр.<ref>''Орлов Г. Н., Найговзин Л.И., Цымбал А.А.'' Памятники архитектуры, истории и культуры Таганрога на старых открытках и фотографиях. — Таганрог: Лукоморье, 2004. — С. 64. — ISBN 5-901565-11-8.</ref>. 1932 йылда Таганрог ҡала советы ҡарары буйынса һәйкәлде Дондағы Ростов ҡалаһына ебәрәләр, унда һәйкәлде «совет сәнәғәте кәрәк-ярағына» тип иретәләр.
Александр I-нең ҡутарып алынған һәйкәле урынына Граждандар һуғышы ҡатнашсыһы Дышловой Трофим Ивановичтың ҡәберен урынлаштыралар. Һуңғараҡ Дышловойҙың ҡәберлеген Горький исемендәге паркка, ә унан аҙаҡ ҡаланың иҫке зыяратына күсерәләр, ул әле лә ошо зыяратта тора.
 
== Һәйкәлде тергеҙеү ==
1998 йылда, Таганрогтың 300-йыллығына, һәйкәлде яңынан тергеҙергә ҡарар ителә. Проектты коммерция структураһы - «Российский кредит» банкының Таганрог филиалы, уның идара итеүсеһе Г. А. Павленко исеменәнйөҙөндә финанслай. Һәйкәлдең күсермәһе ҡайһы бер үҙгәртеүҙәр менән [[Санкт-Петербург]]та һаҡланып ҡалған һыҙым буйынса эшләнә<ref name="Люци М.">''Люци М.'' [http://www.xn--80aaib3cgnl.su/44-pamyatnik-aleksandru-i.html Памятник Александру I] // Таганрог.Su. — 2009. — 30 июля.</ref>. Тергеҙелгән һәйкәл 1998 йылдың 11 сентябрендә тантаналы асыла. Урындағы казактар һәм ҡала администрацияһы ҡатнашлығында ҙур митинг ойошторола. Хәҙерге монумент майҙандың уртаһынан ситкәрәк, торлаҡ йорттарға яҡыныраҡ күсерелгән булып сыға. Бер нисә йылдан һуң бүкәндәрҙәге сынйырҙар тергеҙелә, был һәйкәлгә тулы монументаллек бирә.
Яңы эшләнгән скульптурала постаменттан йылан алына, проектты эшләүселәр, Наполеон баҫып инеүе беҙҙән бик алыҫта ҡалған ваҡиға, шуға күрә уның тураһында хәтерләтеү художестволы образға тәбиғи тура килеп тормай тип иҫәпләйҙәр<ref name="Люци М." />. ТакжеШулай изуҡ скульптурнойскульптура композициикомпозицияһынан исчезликупидондар купидоны(ҡулына йәйә менән уҡ тотҡан малай һүрәтендәге ғашиҡтар аллаһы) алына<ref name="Люци М." />.
 
<gallery>
13 686

үҙгәртеү