Мөрсәлим — версиялар араһындағы айырма

2330 байт өҫтәлгән ,  4 года назад
Үҙгәртеү аңлатмаһы юҡ
{{эйе|+}}
{{Мөхәррирләү|1=Аҡҡашҡа|2=10 июнь 2016}}
 
{{ТП-Рәсәй|Мөрсәлим
[[Салауат Юлаев]], Крәҫтиәндәр һуғышы башланыу менән, башҡорт яугирҙарын Пугачёв ғәскәренә ҡушҡанын барыбыҙ ҙа беләбеҙ. Урындағы риүәйәттәрҙә әйтелгәнсә, үҫмер Салауат Түбәләҫ һабантуйҙарына килеп (сөнки ул ваҡытта Йүрүҙәнде хәҙерге Иҙрис ауылы янында кисеп сығып, Башташ тау тауы итәгенән тура 17 саҡрым араны һыбай үтерлек юл булған), Мырҙаш батыр менән көрәшеп йөрөгән. Был турала уҡытыусы, крайҙы өйрәнеүсе Абдуллина "Салауат батыр ир ине" тигән тамаша сценарийы ла яҙҙы <ref>Абдуллина М. Ф.Салауат батыр ир ине. Тамаша, 2001, 3-сө һаны </ref>. 1765 йылдан бирле Себер юлы Түбәләҫ ырыуының старшинаһы вазифаһын башҡарған Ҡалмаҡҡол ир-егете Собханғол Килтәков (1720-1774) командаһында 1773 йылда 91 йорт булған. "Салауат Юлаев" энциклопедияһында (345 б.) Собханғол Килтәков Пугачёв ихтилалында ҡатнашҡан, полковник, тип аңлатма бирелә.
 
1773 йылдың декабрь урталарында Собханғол Килтәков, 25 башҡорт егете менән, И. С. Кузнецов отрядына ҡушылған. Златоуст, Ҡатау-Тамаҡ, Һатҡы заводтарында урындағы үҙидара органдарын ойоштороуҙа, Бердский баш күтәреү үҙәгенә пушка, ҡорал, һуғыш кәрәк-яраҡтары, аҡса оҙатыуҙа ҡатнашҡан. 1774 йылдың ғинуар башында 50 яугиры менән Салауат отряды сафтарында Красноуфимскиҙы, 23-24 ғинуарҙа Көнгөрҙө алыуҙа ҡатнашҡан. Cура Рәсүлев етәкселегендәге башҡорт атлылары сигенгән саҡта атаман И. Н. Зарубиндың секретары И. И. Суконников уны әсирлеккә алған. 4 февралдә Пермь провинциаль канцелярияһында Собханғол Килтәковтан һорау алғандар. Генерал-аншеф А. И. Бибиков ҡушыуы буйынса Көнгөрҙә аҫып үлтерелә. Собханғол Килтәковтың һәләк булғанын ишетеп белгән Салауат Юлаев, 1775 йылдың 25 феврвалендә Йәшерен экспедицияның Мәскәү бүлексәһендә һәм 5 майында Өфө провинциаль канцелярияһында унан һорау алғанда, үҙ хәлен бер аҙ еңеләйтеү маҡсатында, 1774 йылдағы Красноуфимск ваҡиғаларына мине Собханғол Килтәков ылыҡтырҙы,{{конец цитаты}} тип яуаплылыҡты ситләштерергә тырышып ҡараған. Килтәковҡа полковник дәрәжәһен дә Себер юлында отряд туплаған И.Н. Грязнов бирҙе, тип белдергән Салауат Юлаев..." <ref>Салауат Юлаев (энциклопедия). Уфа: Научное издательство "Башкирская энциклопедия", 2004 </ref>.
 
== Биләмә берәмектәренә инеүе ==
<!-- {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;margin:0;" --><!-- Төрөлөп ҡуйыла торған таблица башы -->
{| class="wikitable"
|-
! Теркәү йылы !! Улус, ауыл советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт
|-
| [[1765]] || Түбәләҫ улусы || Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй Империяһы
|-
| [[1816]] || 19-сы йорт || 4-се Башҡорт кантоны || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
| [[1834]] || 19-сы йорт || 4-се Көнбайыш (Тау арты) командаһы|| Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1847]] || 2-се йорт || 5-се Башҡорт кантоны, Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1859]] || 7-се йорт || 8-се Башҡорт кантоны, Троицк өйәҙе || Ырымбур губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1895]] || Нәсибаш улусы || Златоуст өйәҙе || Өфө губернаһы || Рәсәй империяһы
|-
|[[1920]] || Ҡалмаҡҡол улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||[[File:Emblem of the Russian SFSR.svg|20px]] РСФСР
|-
|[[1926]] || Ҡалмаҡҡол улусы || Мәсәғүт кантоны || Автономлы Башҡорт ССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1935]] || Ҡалмаҡҡол ауыл советы || Малаяҙ районы || Башҡорт АССР-ы ||{{СССР}} СССР
|-
|[[1941]] || Ҡалмаҡҡол ауыл советы|| Салауат районы|| Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1989]] || Мөрсәлим ауыл советы || Салауат районы || Башҡорт АССР-ы || {{СССР}} СССР
|-
|[[1990]] || Мөрсәлим ауыл советы || Салауат районы ||[[Башҡортостан|Башҡортостан Республикаһы]] ||{{Россия}} Рәсәй Федерацияһы
|-
<!--
|-
| || || || ||
--> <!-- Күсереп алыу өсөн -->
|}
 
=== Ҡалмаҡҡолдарҙың 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыуы ===
17 621

үҙгәртеү