Шүлгәнташ — версиялар араһындағы айырма

84 байт алынған ,  3 года назад
аныҡлаштырыу
(аныҡлаштырыу)
}}
[[Рәсем:shulgantash.jpg|thumb|right|Шүлгәнташ]]
'''Шүлгәнташ мәмерйәһе''' — [[Башҡортостан|Башҡортостандың]]дың [[Бөрйән районы]]нда, [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел йылғаһының]] уң яҡ ярында, [[Шүлгән-ТашШүлгәнташ ҡурсаулығы]] биләмәһендә урынлашҡан. Ул Көньяҡ Уралда бурташ, гипс, доломит кеүек тау тоҡомдарынан торған [[мәмерйә|мәмерйәләрҙең]] иң ҙурҙарының, иң матурҙарының береһе, тәүтормош сәнғәте ҡомартҡыһы. Мәмерйә янында «Шүлгәнташ» [[музей-экскурсион комплексы]] һәм спелеология лабораторияһы асылған.
 
1965 йылда Шүлгәнташ [[тәбиғәт ҡомартҡылары|''тәбиғәт ҡомартҡыһы]]'' типитеп иғлан ителә.
 
== Шүлгәнташ мәмерйәһенең ҡоролошо ==
Шүлгәнташ мәмерйәһенә ингән урындың киңлеге 40 метрға етә, бейеклеге — 20 мметр. Мәмерйәнең өйрәнелгән оҙонлоғо 3 саҡрымдан ашыу. Унда — һарҡып, ағып барлыҡҡа килгән майташтар, сталактиттар, сталагмиттар, ҙур залдар, ер аҫты йылғаһы, күлдәр бар. Мәмерйә әкиәттәрҙә һөйләнгән һоҡланғыс һарайҙы хәтерләтә. Беренсе ҡатын һыу баҫҡан, унда Шүлгәнташ''Шүлгән йылғаһы'' аға. Икенсе ҡаттың оҙонлоғо 500 мметр самаһы. Мәмерйәгә ингән ерҙән 120 мметр үткәс, һул яҡтан юғарыға тура коридор китә. Баҫҡыс буйлап 20 мметр күтәрелгәс, өсөнсө ҡатка аяҡ баҫаһың. 500 метрға һуҙылған ҙур залдар ер аҫты күленә барып тоташа.
 
== Ер аҫтындағы йылға һәм күл ==
Мәмерйәлә ер аҫты йылғаһы Шүлгән аға. Уның сыҡҡан урыны төньяҡҡа ҡарай 12 саҡрым арыраҡ. Мәмерйәнән 2 саҡрымда ул шаулап ер аҫтына инеп юғала һәм, ҡеүәтле шишмә булып, Шүлгәнташ ауыҙында урғып ер өҫтөнә сыға, ошонда диаметры 3 мметр булған бәләкәй генә күл хасил итә. Мәмерйә ауыҙынан алып 150—170 мметр гөрләп ағып, Шүлгән [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙелгә]] ҡушыла. Шүлгән йылғаһы ҡышынҡышҡы ҡаты һыуыҡтарҙа ла туңмай.
 
== «Рәсемдәр» бүлмәһе ==
МәмерйәләМәмерйәнең һәр ҡаттаҡатында үҙенә хас температура, дымлылыҡ режимы, һәм һауа әйләнеше меңәр йылдар буйы, миҙгелгә ҡарамай һәм тәүлек әйләнәһенә, даими тора, температура тирбәлеше үҙгәрмәй. Шуға мәмерйәлә боронғо һүрәттәр һаҡланған да инде.
 
== Галерея ==
</gallery>
 
Шүлгәнташ — Көнсығыш Европала һәм Азияла таш быуаттың тәүге осоронда (палеолит) буяу менән һүрәт эшләү сәнғәте яҡшы күрһәтелгән һәм һаҡланған берҙән-бер мәмерйә. Тәүтормош кешеләренең һүрәттәр галереяһы беренсе ҡаттың ике ҡоро стенаһында һәм икенсе ҡаттың зур залында урынлашҡантабылған. Һүрәттәр ҡыҙыл буяу, ҡыҙҙырылғаң майҙа иҙелгән охра менән яһалған.
 
Шүлгәнташ мәмерйәһе тураһында уҡығыҙ:
 
== Иҫкәрмәләр ==
58 421

үҙгәртеү