Футбол — версиялар араһындағы айырма

20 байт өҫтәлгән ,  6 лет назад
стилде төҙәтеү, орфография - тәржемә башҡортса түгел
ә
(стилде төҙәтеү, орфография - тәржемә башҡортса түгел)
[[Файл:Soccerball.jpg|thumb|Футбол тубы]]
[[Файл:Glass Football.jpg|thumb|Быяла футбол тубы — еңеү өсөн бүләк.]]
'''Футбо́л''' ({{lang-en|foot}} — аяҡ, ''ball'' — туп) — командалы [[спорт]] командалы уйын төрө, төп маҡсаты — ярышташтыңҡаршы яҡ ҡапҡаһына ҡулһыҙҡулдан ғынабашҡа (аяҡ йәкиһәм башҡа тән ағзалары ярҙамында) мөмкин тиклем күп тапҡыр туп индереү. Хәҙерге ваҡытта донъяла иң популяр һәм киң билдәле [[спорт төрө]]<ref>{{cite book |last=Guttman |first=Allen |editor=Eric Dunning, Joseph A. Maguire, Robert E. Pearton |title=The Sports Process: A Comparative and Developmental Approach |origyear=1993 |accessdate=2008-01-26 |publisher=Human Kinetics |location=Champaign |isbn=0880116242 |pages=p129 |chapter=The Diffusion of Sports and the Problem of Cultural Imperialism |chapterurl=http://books.google.com/books?id=tQY5wxQDn5gC&pg=PA129&lpg=PA129&dq=world's+most+popular+team+sport&source=web&ots=6ns3wVUEGV&sig=SZPKYSDMJBrO1uV4mPxNbKyAuJY#PPA129,M1 |quote=the game is complex enough not to be invented independently by many preliterate cultures and yet simple enough to become the world's most popular team sport }}</ref><ref>{{cite book |last=Dunning |first=Eric |authorlink=Eric Dunning |title=Sport Matters: Sociological Studies of Sport, Violence and Civilisation |origyear=1999 |accessdate=2008-01-26 |publisher=Routledge |location=London |isbn=0415064139 |pages=p103 |chapter=The development of soccer as a world game |chapterurl=http://books.google.com/books?id=X3lX_LVBaToC&pg=PA105&lpg=PA105&dq=world's+most+popular+team+sport&source=web&ots=ehee9Lr9o1&sig=nyvDhcrPoR8lXhYKE7k4CZYg_qU#PPA103,M1 |quote=During the twentieth century, soccer emerged as the world's most popular team sport }}</ref><ref>{{cite book |author=Frederick O. Mueller, Robert C. Cantu, Steven P. Van Camp |last= |first= |coauthors= |title=Catastrophic Injuries in High School and College Sports |origdate= |origyear=1996 |accessdate=2008-01-26 |publisher=Human Kinetics |location=Champaign |isbn=0873226747 |pages=p57 |chapter=Team Sports |chapterurl=http://books.google.com/books?id=XG6AIHLtyaUC&pg=PA57&lpg=PA57&dq=soccer+most+popular+team+sport&source=web&ots=QzydYB5Am0&sig=w_ouIgmegjytYFfWy7k92guTNfU#PPA57,M1 |quote=Soccer is the most popular sport in the world, and its popularity is growing in the United States. It has been estimated that there were 22 million soccer players in the world in the early 1980s, and that number is increasing. In the United States soccer is now a major sport at both the high school and college levels }}</ref>.
 
== Уйындың исемдәре ==
Донъя футбол федерацияһы һәм [[Халыҡ-ара олимпия комитеты]] халыҡ-ара уйынды рәсми рәүештә «футбол» тип атайҙаратай.
Уйындың [[инглиз телендәгетеле]]ндәге тулы исеме «association football» («Ассоциация ҡағиҙәләре буйынса футбол») 1863 йылда, инглиз Футбол ассоциацияһы барлыҡҡа килгәс, уйынды башҡа футбол төрҙәренән (регби («rugby football»), «Регби мәктәбе ҡағиҙәләре буйынса футбол»)<ref>{{cite web|url=http://www.usembassy.org.uk/rss/transcripts/worldcup2006a.html|title=The Yanks are Coming: A U.S. World Cup Preview|accessdate=6 June 2009|last=Mazumdar|first=Partha|date=5 июня 2006|publisher=Embassy of the United States in London|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CUQR7fFj|archivedate=2012-11-27}}</ref>. Һүҙе [[1892 йыл]]дан ҡуллана<ref>{{cite book|page=198|url=http://books.google.com/books?id=d5QbAQAAIAAJ|title=Baily's Magazine of Sports & Pastimes, vol. lvii|year=1892|location=London|publisher=Vinton|oclc=12030733}}</ref>. Ваҡыт үтеү менән оҙон исем ҡыҫҡартылған.
 
«Соккер» термины Англияла 1880 йылдарҙа барлыҡҡа килгән («association» һүҙенән «-soc-» өлөшөнә «-er» суффиксы өҫтәлгән).
Айырым футбол уйыны матч тип атала һәм 45 минутлыҡ ике таймдан тора. Беренсе һәм икенсе таймдар араһындағы тәнәфес 15 минут һуҙыла, командалар ял итә, тәнәфес бөткәс, ҡапҡалар менән алмашалар<ref>{{cite web|url=http://www.football-info.ru/pravila/07.htm|title=Правило 7. Продолжительность игры|publisher=football-info.ru|accessdate=2013-06-14|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HO096eR4|archivedate=2013-06-15}}</ref>.
 
Уйын үлән йәки синтетик япмалы баҫыу өҫтөндәяланда үтә. Уйында 7-нән 11Унда кешегә7—11 тиклемуйынсы торғанбулған ике команда ҡатнаша. Бер кешеуйынсы ҡапҡала тора һәм штраф майҙанмайҙаны эсендә ҡул менән уйнай ала., уның Төптөп маҡсаты — ҡапҡаныҡапҡаға һаҡлаутупты үткәрмәү. БашҡаларҙыңҺәр да үҙфутболсының урындарыурыны һәм бурыстары бар. Һаҡлаусылар күбеһенсә баҫыуҙыңяландың үҙ яртыһында булаларбула һәм ҡаршы команданыңкоманда уйынсыларына ҡапма-ҡаршы торалартора. Ярымһаҡсылар баҫыуҙыңуйын яланының уртаһында булаларбула, һаҡсыларға йәки һөжүм итеүселәргә ярҙам итәләритә. Һөжүм итеүселәр күбеһенсә ҡаршы яҡта уйнайҙаруйнай, голуларҙың төп бурысы — ҡаршы яҡ ҡапҡаһына индерегәтуп тейештәриндереү.
 
Уйындың төп маҡсаты — ҡаршы команда ҡапҡаһына күберәк гол индереп, үҙ ҡапҡаһынҡапҡаңды яҡлап ҡалыу. МатчтыМатчта ҡаршы ҡапҡаға иң күп голтуп индергән команда еңәеңеүсе була.
 
Әгәр ҙә командалар ике тайм эсендә бер иш гол индерһәләр, бер яҡ та еңмәй йәки еңеүсе билдәләнгән матч регламенты буйынса баһалана. Был осраҡта өҫтәлмә ваҡыт  — 15-шәр минутлыҡ ике тайм бирелә. Төп һәм өҫтәлмә ваҡыт араһында тәнәфес бирелә. Өҫтәлмә таймдар араһындағы ваҡыт урындарҙы алмаштырыу өсөн генә була. Элгәре беренсе гол индергән («алтын гол» ҡағиҙәһе) йәки өҫтәлмә таймдарҙың ҡайһыһында булһа ла еңгән («көмөш гол» ҡағиҙәһе) команда еңеүсе булып һаналғайны. Хәҙерге ваҡытта өҫтәлмә ваҡыт йә бөтөнләй уйналмай, йә тулыһынса уйнала (2 тайм 15-шәр минут). Әгәр ҙә өҫтәмә ваҡыт эсендә еңеүсене билдәләп булмай икән, матч һуңынан пенальти серияһы үткәрелә: каршы команда ҡапҡаһына 11 м аранан бишәр туп тибелә. Пенальтинан һуң гол иҫәбе бер иш икән, еңеүсе билдәләнгәнсе тағы бер пар пенальти уйнала<ref>{{cite web|url=http://www.football-info.ru/pravila/08.htm|title=Правило 8. Начало и возобновление игр|publisher=football-info.ru|accessdate=2013-06-14|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HO0CIiBh|archivedate=2013-06-15}}</ref>.
83 712

үҙгәртеү