Аҡһаҡ ҡола (эпос) — версиялар араһындағы айырма

ә
вики-сығанаҡтар
ә (вики-сығанаҡтар)
| Жанр = эпос
| Автор =
| Язык оригинала = башҡортсабашҡорт
| Написан =
| Публикация =
}}
 
'''"«Аҡһаҡ ҡола"»'''  — башҡорттарҙың ауыҙ‑тел ижады ҡомартҡыһы, эпос.
 
== Яҙылыу тарихы ==
Шиғри‑проза формала йәшәй. Тәүге тапҡыр 1907 й. [[Буранғолов Мөхәммәтша Абдрахман улы|М. А. Буранғолов]] тарафынан Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе Ильяс ауылында (хәҙерге [[Ырымбур өлкәһе]] [[Красногвардейск райнырайоны]] Үрге Ильяс ауылы) Хәсән Буранғоловтан яҙып алына. Эпостың “Аҫҡаҡ«Аҫҡаҡ ҡола”ҡола», “Биш«Биш ҡолон”ҡолон» һ.б. варианттарын [[Мәргән Кирәй|К. Мәргән]], [[Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы|Ф. А. Нәҙершина]], [[Сөләймәнов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы|Ә. М. Сөләймәнов]], [[Сәғитов Мөхтәр Мофазал улы|М. М. Сәғитов]], [[Шоңҡаров Ниғмәт Динәхмәт улы|Н. Д. Шоңҡаров]] һ.б. яҙып ала. Мелодия варианттарын [[Исмәғилев Заһир Ғарип улы|З. Ғ. Исмәғилев]], [[Лебединский Лев Николаевич|Л. Н. Лебединский]], [[Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы|Х. Ф. Әхмәтов]] яҙып ала һәм нотаға һала. Эпостың БР һәм Ырымбур өлкәһе территорияларында яҙып алынған 20‑гә яҡын варианты Ғилми архивта, ӨДСА‑ның[[ӨДСА]]‑ның фольклор фондында һәм шәхси архивтарҙа һаҡлана.
 
== Ҡыҫҡаса йөкмәткеһе ==
Эпос буйынса, Аҡһаҡ ҡола  — Шүлгән күле төбөнән сыҡҡан изге аттар тоҡомо  — яуыз хужаһынан ҡаса һәм үҙе менән йылҡы өйөрөн алып китә. Бай улы өйөрҙө ҡыуып етә һәм, Аҡһаҡ ҡолаға яҡшы тәрбиә вәғәҙә итеп, өйөрҙө алып ҡайтыуын үтенә, әммә өйөр ҡайтыу яғына боролғас, антын боҙоп, Аҡһаҡ ҡолаға уҡ ата. Яраланған ат, тояғы менән тибеп, хужаһын үлтерә (икенсе версия буйынса, ҡайтып еткәс, бай улы аттан ҡолап, ҡамсы һабының һынығына сәнселеп үлә)  — яуызлыҡ һәм мәкерлек хөкөм ителә, анты башына етә. “Аҡһаҡ«Аҡһаҡ ҡола”ҡола» башҡорттарҙың көнкүрешен һәм йолаларын тормошсан итеп тасуирлауға ҙур урын бирелә. Эпостың шиғри өлөштәре һамаҡ стилендә көйләнә.
{{Врезка
| Заголовок = Аҡһаҡ ҡола төшөндә күргәнен йылҡыларына һөйләгәне:
| Ширина = 220px
}}
==Әҙәбиәт==
 
== Әҙәбиәт ==
* Мәргән К. Башҡорт халҡының эпик ҡомартҡылары. Өфө, 1961; Сәғитов М.М. Боронғо башҡорт ҡобайырҙары. Өфө, 1987; Галин С.Ә. Тарих һәм халыҡ поэзияһы. Өфө, 1996.
 
* Сәғитов М.М. Боронғо башҡорт ҡобайырҙары. Өфө, 1987;
* [[Мәргән Кирәй|Мәргән К.]] Башҡорт халҡының эпик ҡомартҡылары. — Өфө, 1961;
* Киреев А.Н. Башкирский народный героический эпос. Уфа, 1970;
* Сәғитов М. М.  Боронғо башҡорт ҡобайырҙары. — Өфө, 1987;
* Галин С.А. Башкирский народный эпос. Уфа, 2004.
* [[Галин Салауат Әхмәҙиә улы|Галин С. Ә.]] Тарих һәм халыҡ поэзияһы. — Өфө, 1996.
* Юматов В.С. Древние предания у башкирцев Чубиминской волости. // Башкирия в русской литературе. Том 1. Составление, предисловие и комментарии М.Г. Рахимкулова. Уфа, 1961. С. 250.
* Сәғитов М. М. Боронғо башҡорт ҡобайырҙары. — Өфө, 1987;
* Киреев А. Н.  Башкирский народный героический эпос. 0 Уфа, 1970;
* Галин С. А.  Башкирский народный эпос. — Уфа, 2004.
* [[Юматов Василий Степанович|Юматов В. С. ]] Древние предания у башкирцев Чубиминской волости. // Башкирия в русской литературе. Том 1. Составление, предисловие и комментарии М. Г.  Рахимкулова. — Уфа, 1961. С. 250.
 
== Һылтанмалар ==
* http://www.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/read/8-statya/875-a-a-ola-epos
* http://xn--p1acf.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/prosmotr/2-statya/9006-akkhak-kola-epos
* http://www.vatandash.ru/index.php?article=907
* http://ufa-gid.com/encyclopedia/akhak.html
{{Bash-cult-stub}}
 
[[Категория:Эпик әҫәрҙәр]]
[[Категория:Башҡорт мифологияһы]]
38 428

үҙгәртеү